افوريزم – ءبىر ۇزىك وي, وقىس پىكىر, وقشاۋ ءسوز. افوريزم العاش دۇنيە قۇبىلىستارى جونىندە جيناقتالعان بىلىمدەرىن تۇيىندەپ, پىكىر ءبىلدىرۋدىڭ ءبىر ءتۇرى رەتىندە دۇنيەگە كەلگەن. قازاق افوريزمدەرىنىڭ اسىل ارناسى دا ساق-سكيف داۋىرىندەگى ويشىلدار سوزدەرىنەن, كونە تۇركى جازبالارىنان باستاۋ الادى. «افوريزمدەر» ايدارىندا بۇگىن سايف ساراي, جيرەنشە ويلارىن ۇسىندىق.
( VIII – VIV عع. )
سايف ساراي
اعاش كوركى – جەمىس, ادام كوركى – جاقسى ءىس.
باقىتتىڭ شالعايىنان باسىپ, كۇشتەپ ۇستاپ تۇرا المايسىڭ.
باعى تايعان بالىقشىنىڭ قارماعىنا تەلەگەي تەڭىزدە دە تۇك ىلىنبەيدى.
ءمۇساپىردىڭ اقىسىن جەمە, توزاقتا كۇيەرسىڭ.
اياعى سىنعان كىسىگە سەرۋەن نە ءسان.
جانجالدىڭ شوعى قىزارسا, اقىلدىڭ سۋىن سەپ.
اقىلدى كوپتىڭ كوڭىلىن اۋلار, كۇنشىل جوقتى داۋلار.
ءبىلىپ ىستەگەن ماقساتىنا تەز جەتەدى.
پاتشالار عالىمداردىڭ كەڭەسىنە مۇقتاج,
عالىمدار پاتشالاردىڭ كەڭەسىنە مۇقتاج ەمەس.
كۇشىڭ بىزگە جەتكەنمەن, قۇدايعا جەتپەيدى.
اققان سۋ توقتامايدى.
جانىنان بەزگەن مىسىق جولبارىستىڭ كوزىن شىعارادى.
قۋ تاماقتىڭ قامى بولماسا, قۇس تۇزاققا تۇسپەس ەدى.
ءۇش نارسە بايانسىز: ءبىرى – ساۋداعا تۇسپەگەن مال (دۇنيە), ەكىنشىسى – تالاسقا تۇسپەگەن عىلىم, ءۇشىنشىسى – ساياساتى جوق پاتشا.
ءجۇرىپ كەتسەڭ – جەتەرسىڭ, تۇرىپ قالساڭ – تىنارسىڭ.
تىرناعانمەن تەمىر تاتى كەتپەيدى.
تۋرالىق – حاقتىڭ مەيىرى.
ماۋەسى كوپ اعاشقا تاس تا كوپ تيەدى.
وتتى ءسوندىرىپ, قوزاسىن قالدىرما,
جىلاندى ءولتىرىپ, بالاسىن قالدىرما.
جول قيىندىعىن جۇرگەن بىلەر.
التىن بار جەردە تاس تا بار.
امالى تاۋسىلعان دۇشپان شىن دوستىققا كوشەدى.
اكىمى زالىم بولسا, ەل ازادى.
سىنالماعان كىسىگە ۇلكەن جۇمىس تاپسىرعان وپىق جەيدى.
قاشارعا جول تاپپاعان قىلىشقا جارماسادى.
وقتىڭ ءوزىن الىپ تاستاعانمەن ورنى قالادى.
ءىنجۋدىڭ قۇنىن ىزدەگەن بىلەدى.
جيرەنشە
ءتورت نارسەدە ءۇمىت بار: جاس – وسەمىن دەپ ءۇمىتتى, جالعىز – كوبەيەمىن دەپ ءۇمىتتى, جارلى – بايمىن دەپ ءۇمىتتى, اۋرۋ – جازىلامىن دەپ ءۇمىتتى. كوكتەمى مەن جازى كەتىپ, جاپىراعى قۋارعان اعاشتاي ۇرتى سولىپ سۋالعان كارىلىكتە عانا ءۇمىت جوق.
بۇل جالعان دۇنيەدە كىمنىڭ ءتورت قۇبىلاسى تەڭ سانالادى؟ ءتۇزۋ مىلتىق, العىر قىران, جۇيرىك اتى بار, مىنەز-قۇلقى جايلى جارى بار ەردىڭ ءتورت قۇبىلاسى تەڭ بولادى.ولسەڭ دە جاقسىمەن قاتار جاتقايسىڭ.
ءوزىڭ بىلمەس ءىسىڭدى – بىلگەندەردەن سۇراپ ال,
ءولىپ جاتساڭ ناداننان قابىرىڭدى جىراق سال.
اكەسى ولگەن – اسقار تاۋى قۇلاعانمەن بىردەي,
شەشەسى ولگەن – اعار بۇلاعى سۋالعانمەن بىردەي,
اعاسى ولگەن – وڭ قاناتى قايىرىلعانمەن بىردەي,
ءىنىسى ولگەن – سول قاناتى قايىرىلعانمەن بىردەي,
اپا-قارىنداسى ولگەن – ءورىسى تارىلعانمەن بىردەي.
اتتى مەن جاياۋدىڭ سالەمى جاراسپاس.
وتىرىك پەن شىڭدىقتىڭ اراسى ءتورت-اق ەلى: كوزبەن كورگەن – شىن, قۇلاقپەن ەستىگەن – وتىرىك.
جىلقى – مالدىڭ پاتشاسى, تۇيە – مالدىڭ قاسقاسى.
اجال دەگەن – اتقان وق, ءبىر اللانىڭ قاقپانى.
(ەربول شايمەردەن ۇلى قۇراستىرعان «قازاق افوريزمدەرى» كىتابىنان ىرىكتەلىپ الىندى).