ساۋلەتتى دە داۋلەتتى ستەپنوگور

اپ, تارازى باسىنا تارتاتىن بولساڭىز, كوڭىل توعايتارلىق كولەمدى كورەر ەدىڭىز. ماسەلەن, مۇندا جىل باسىنان بەرى 4,7 مىڭ كيلو التىن, 14,2 مىڭ توننا مويىنتىرەك, 1,3 مىڭ توننا ۋران, 9,8 مىڭ توننا مىس كونتسەنتراتى ءتارىزدى ونىمدەردى ءوندىرىپتى. ارينە, ەسەلى ەڭبەكپەن قۇرالىپ جاتقان مول تابىس تۇرلەرىن تىزە بەرۋگە دە بولادى. ەڭ باستىسى, شاعىن قالانىڭ ەرىنۋدى بىلمەيتىن ۇيىمشىل ەڭبەككەرلەرى جەمىستى جۇمىس ىستەۋدە. وسىعان وراي, ءوڭىردىڭ دە ءوڭى كىرىپ كەلەدى. ورتاق تابىسقا قوماقتى ۇلەس قوسىپ وتىرعان ۇجىمدار دا بارشىلىق. ماسەلەن, «تسەلينگورماش» سەرىكتەستىگى جالپى قۇنى 2,3 ميلليارد تەڭگە بولاتىن مەتالل قۇرىلعىلاردى شىعارعان. تاعى ءبىر جاقسى جەرى جۇمىس كولەمىن ارتتىرىپ, تابىستىڭ تايقازانىن قايناتۋمەن قاتار, قوماقتى ەڭبەكاقى تولەنەتىن جاڭا جۇمىس ورىندارى پايدا بولىپتى. بۇل – قالا تۇرعىندارى ءۇشىن ايتا قالارلىقتاي جاڭالىق. سونداي-اق جىل باسىنان بەرى «Adelya gold» كەن بايىتۋ فابريكاسىنىڭ جالپى قۇنى 4,5 ميلليارد تەڭگە بولاتىن جاڭا جوباسى جۇزەگە اسىرىلىپ, 48 تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلعان. تۇپتەپ كەلگەندە, شوق جۇلدىزداي شاعىن قالا ءۇشىن ءتاپ-ءتاۋىر جاقسىلىق.

ات توبەلىندەي قالانىڭ الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جاعدايىنىڭ جاقسارۋى بۇرىن­عى كاسىپورىنداردىڭ تۇراقتى جۇمىس ىستەۋىمەن قاتار جاڭا جوبالاردىڭ جۇزەگە اسۋىنا بايلانىستى. بۇل تاراپتا دەم بەرىپ, دەمەۋ بولىپ تۇرعان دۇنيە – ينۆەس­تيتسيا. ەسەپتى مەزگىل ىشىندە قالا ەكونوميكاسىنا 14 ميلليارد تەڭگە ينۆەس­تيتسيا قۇيىلدى. ءسال عانا تاراتىپ ايتا كەتەتىن بولساق, ناتيجەلى ءىس «التىن الماس» كومپا­نياسىنىڭ اقسۋ كەنتىندە كارەر جانە فابريكا سالۋ جونىندەگى اۋقىمدى جوباسىنىڭ اياقتالۋىنا بايلانىستى بولىپ وتىر. جىل باسىنان بەرى بيۋدجەتكە 199,2 ميلليارد تەڭگە كولەمىندە سالىق پەن ءارتۇرلى تولەم ءتۇستى. قالا بيۋدجەتى 177,5 پايىزعا ورىندالدى. رەسپۋبليكالىق جانە وبلىستىق بيۋدجەتتەردەن بەرىلەتىن ترانسفەرتتەر مۇقيات جۇمسالىپ, 12,1 ميلليارد تەڭگە يگەرىلىپ, جوسپار 99,7 پايىزعا ورىندالدى. قالانىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى دا ءبىرشاما تابىستى. جالپى قۇنى 5 ميلليارد تەڭگە بولاتىن اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرى ءوندىرىلدى. بيىل قۇرعاقشىلىق ايتارلىقتاي زاردابىن تيگىزگەندىگىن دە جاسىرىپ قالۋعا بولماس. ايتسە دە باعىمداعى مال سانى بىرتىندەپ ءوسىپ كەلەدى. مال ونىمدەرىن وڭدەۋ دە وڭ جولعا قويىلعان. ەكى مال فەرماسىنىڭ ۇيىمداستىرىلۋى دا بۇل تاراپتاعى جۇمىس­تىڭ وڭ سيپاتىن اڭعارتادى. بيىل قىركۇيەك ايىندا قارا­بۇ­لاق اۋىلىندا ەلىمىزدەگى العاشقى «Slow Food» نارىعى اشىلدى. بۇل جەردە جەرگىلىكتى جانە كورشى اۋدانداردىڭ ءونىم وندىرۋشىلەرى ءوز ونىمدەرىن ساتىپ, پايداسىن كورەدى.

ءوز كاسىبىن دوڭگەلەتىپ, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ بەرەكەنى ەسەلەي تۇسەتىندىگى بەلگىلى. قالادا 9 300-گە جۋىق شاعىن جانە ورتا بيزنەس نىسانى جۇمىس ىستەيدى. ناقتىراق ايتاتىن بولساق, وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 9 پايىز ءوسىم بار. وعان سەبەپشى بولىپ وتىرعان مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ ساتىمەن جۇزەگە اسىرىلۋى. 2021-2025 جىلدارعا ارنالعان كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ جونىندەگى ۇلتتىق جوبا اياسىندا 99 جوباعا سۋبسيديا بەرىلدى. 14 ادام 16,6 ميلليون تەڭگەگە گرانت الدى. ولار وزدەرىنىڭ قولدارىنان كەلەتىن, حالىققا دا پايدالى كاسىپپەن اينالىسپاق. 136 ادام «باستاۋ بيزنەس» كاسىپكەرلىك نەگىزدەرىن وقىپ, جولداماعا يە بولىپ وتىر. مىنە, وسىنداي قاداۋ-قاداۋ جۇمىستاردىڭ ارقاسىندا تاۋار اينالىمى 14,2 ميلليارد تەڭگەنى قۇرادى.

باسقا وڭىرلەردەگىدەي الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋارلاردىڭ باعاسىن تۇراقتى ۇستاپ تۇرۋ – كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى. قالا تۇرعىندارىن ارزان ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن 39 رەت جارمەڭكە وتكىزىلدى. بەرەكەنىڭ باستاۋى ءتارىزدى وسىنداي ءىس-شارالارعا ىرگەلەس اۋداندار مەن استانا قالاسىنىڭ تاۋار وندىرۋشىلەرى دە قاتىستى. يگى ءىس بارىسىندا 442,4 ميلليون تەڭگەنىڭ ساۋدا-ساتتىعى جاسالدى.

قالادا قۇرىلىس جۇمىستارى دا قارقىندى ءجۇرىپ جاتىر. بيىل 7,1 ميلليارد تەڭگەنىڭ جۇمىسى اتقارىلدى. 1 613 شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. وسىلايشا, شاعىن قالا قانات جايىپ ءسانى مەن سالتاناتى جاقسارا ءتۇستى. جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ءۇش 45 پاتەرلىك تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋ مەجەلەنىپ وتىر. جالپى قۇنى 4,7 ميلليارد تەڭگە بولاتىن الەۋمەتتىك سالا نىساندارىن سالۋ جۇمىسى جۇرگىزىلۋدە. بۇل نىساندارعا بيىل 608 ميلليون تەڭگە باعىتتالدى. كولىك ينفراقۇرىلىمىن مەيلىنشە جاقسارتۋ ماقساتىندا اۆتوموبيل جولدارىنىڭ جاعدايى تالاپقا ساي بولۋ ءۇشىن بىرنەشە جوبا قولعا الىنعان. بيىل رەسپۋبليكالىق جانە وبلىستىق بيۋدجەتتەن جەرگىلىكتى ماڭىزداعى اۆتوموبيل جولدارى مەن قالا كوشەلەرىن جوندەۋگە 2,2 ميلليارد تەڭگە قاراجات جۇمسالدى. قالاداعى نوۆوسيبيرسكايا جانە ستەپنايا كوشەلەرىنىڭ جولدارى جوندەلدى. «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسى اياسىندا قارابۇلاق جانە قىرىققۇدىق اۋىلدارىنىڭ جولدارىنا ورتاشا جوندەۋ جۇمىستارى جاسالدى. ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ, سپورت الاڭدارىن ورناتۋ ەرەكشە ماڭىزدى. تۇرعىنداردىڭ سۇرانىسىنا وراي قالادا – 12, ال اۋىلداردا 5 سپورت الاڭى سالىنىپ, پايدالانۋعا بەرىلدى.

شاعىن قالانىڭ ۇلكەن دە وزەكتى ماسە­لە­سى جىلۋمەن قامتۋ ەكەندىگى بەلگىلى. بۇل ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن 5 ميلليارد تەڭگە قاراجات ءبولىندى. بيىل مەم­لەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا وراي توزعان جىلۋ جۇيەلەرى الماستىرى­لىپ, 7,8 شاقىرىم جىلۋ جۇيەسى جاڭعىر­تىل­­دى. كاسىپورىن ءوز قاراجاتى ەسەبى­نەن جەتى شاقىرىم جىلۋ جۇيەسىن جون­دەپ, 1,1 ميلليارد تەڭگە قارجىسىن جۇمسا­دى. قالا تۇرعىندارىن اۋىز سۋمەن قامتا­ماسىز ەتۋ ماسەلەسى دە بىرتىندەپ شەشى­لىپ كەلەدى. ناقتىراق ايتاتىن بولساق, شاڭتوبە پوسەلكەسىندەگى سۋ جەلىسىنىڭ 16 شاقىرىمىن جوندەۋ ءۇشىن اعىمداعى جىلى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 500 ميلليون تەڭگە قاراجات بولىنگەن. ال جالپى جوبانىڭ قۇنى – 1,5 ميلليارد تەڭگە. قالا تۇرعىندارىن تازا سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قالا بيۋدجەتىنەن قۋاتتى سۋسورعى ستانساسىن جابدىقتاۋ جابدىقتاۋعا قارا­جات بولىنۋدە. بەستوبە ەلدى مەكەنىندە مودۋل­دىك قازاندىق ورناتىلىپ, تۇرعىن ۇيلەر ورتالىقتاندىرىلعان جىلۋ جۇيە­سىنە قوسىلاتىن بولادى.

قالا تۇرعىندارىن جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەسى دە ۇدايى نازاردا. ەسەپتى كەزەڭ ىشىندە ءوتىنىش بىلدىرگەندەردىڭ بىرقاتارىنىڭ ماسەلەسى شەشىلىپ, قولدانىستاعى زاڭعا سايكەس الەۋمەتتىك كومەك جاسالعان. مۇنداي كومەك 241 ادامعا كورسەتىلگەن. ءبىر ايتا كەتەرلىگى, ءوندىرىسى وركەن جايعان وڭىردەگى ەڭبەكاقى كولەمى ايتا قالارلىقتاي. ماسەلەن, ستەپنوگور قالاسىندا ورتاشا ەڭبەكاقى 323,9 مىڭ تەڭگەنى قۇراپ وتىر.

ءبىلىم سالاسى دا بەرەكەلى جۇمىستارعا تولى. ايتالىق, بەستوبە اۋىلىندا 300 ورىن­دىق ورتا مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى جۇر­گىزىپ جاتىر. بيىل 75 ورىن­دىق «رايحان انا» جەكەمەنشىك بالا باق­شاسى اشىلدى. ءبىلىم بەرۋ نىساندارىن كۇردەلى جانە اعىمداعى جوندەۋدەن وتكى­زۋگە 590 ميلليون تەڭگە باعىتتالدى.

ماۋسىم ايىندا قالادا ۇلتتىق جانە حالىقتىق سپورت تۇرلەرى بويىنشا «قۇ­لاگەر» وبلىستىق سپارتاكيادا­سى وت­كى­زىل­دى. ستەپنوگور قالاسىنىڭ قۇرا­ما كوماندا­سى جالپى كوماندالىق كورسەت­كىش بويىنشا ءبىرىنشى ورىنعا يە بولدى. بيىل «اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسى اياسىندا قارابۇلاق اۋىلىندا مادەنيەت ءۇيىنىڭ قۇرىلىسى باس­تالدى. زاۆودسكوي كەنتىندە مادەني سپورت كەشەنىنىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزۋ ءۇشىن قۇجات­تار ازىرلەنىپ جاتىر. مىنە, وسىلايشا, شاعىن قالانىڭ شىرايى ۋاقىت وتكەن سا­يىن جاقسارىپ كەلەدى.

اقمولا وبلىسى,

ستەپنوگور قالاسى