تاۋارلاردى تاڭبالاۋ مەرزىمى ۇزارتىلدى

بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاندا جانۋار­لار تەرىسىنەن جاسالعان بۇيىمدار, تەمە­كى بۇ­يىمدارى, اياقكيىم جانە ءدارى-دار­مەك سياقتى 4 تاۋارلار توبى بويىنشا مىن­دەتتى تاڭبالاۋ تۋرالى شەشىم قا­بىل­دان­دى. زەرگەرلىك بۇيىمداردى تاڭ­با­لاۋ قاناتقاقتى رەجىمدە جۇزەگە اسىرىلۋدا.

ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيستر­لىگىنىڭ مالىمەتىنشە, بۇگىندە اياقكيىم تاۋارلارى اينالىمىنىڭ 96%-ى – يم­پورتتىق, 4%-ى عانا – وتاندىق ءونىم. ىشكى نارىقتىڭ دامۋىنا اياقكيىمنىڭ كولەڭكەلى اينالىمى ايتارلىقتاي كەدەرگى بولىپ تۇر. تاڭبالاۋ ەنگىزىلگەننەن كەيىن اياق كيىم نارىعى اي­تار­­لىقتاي تازاردى.

«اياقكيىم ونىمدەرىن تسيفرلىق تاڭبا­لاۋ­دى ەنگىزۋ ناتيجەسىندە اياقكيىمنىڭ رەسمي يمپورتى 36%-عا ءوستى (2022 جىلعى 7 ايداعى 26,1 ملن جۇپتان 2023 جىلعى 7 ايداعى 35,6 ملن جۇپقا دەيىن). اياقكيىم ءوندىرىسى 20%-عا ءوستى (2021 جىلعى 1,5 ملن جۇپتان 2022 جىلعى 1,8 ملن جۇپقا دەيىن). رەسەي فەدەراتسياسى جانە بەلارۋس رەسپۋبليكاسىمەن تاڭبالاۋ كودتارىن ءوزارا تانۋ ۇدەرىسى باستالدى, بۇل اتال­عان ەلدەردەن اكەلىنەتىن اياقكيىمدەردى تاڭ­بالاماۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ونەر­­كاسىپ جانە قۇرىلىس ۆيتسە-ءمينيسترى دينارا ششەگلوۆا.

تسيفرلىق تاڭبالاۋدىڭ باستى ارتىق­شىلىعى – ول ءار اياقكيىمدى بەلگىلەپ, ادامي فاكتورسىز تاۋاردى جەتكىزۋ تىزبەگىن قا­دا­عالاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. 2023 جىل­عى قازان ايىنداعى جاعداي بويىنشا تاۋار­لاردى تاڭبالاۋ جانە قاداعالاۋ بويىنشا اقپارات جۇيەسىندە 3,2 مىڭ قاتىسۋشى تىركەلىپ, 78,3 ملن-نان استام تاڭبالاۋ كودى بەرىلدى, 12,1 مىڭ تاڭبالاۋ كودى اينالىمنان الىندى.

اياقكيىممەن اينالىساتىن ءىرى كوتەرمە ساۋداگەرلەردىڭ باستى ماسەلەسى – قويما­لار­دا, اسىرەسە استانا, الماتى, شىمكەنت قالالارىنىڭ كوتەرمە جانە بولشەك ساۋ­دا با­زارلارىنداعى تاڭبالانباي قال­عان اياقكيىمدەر. كاسىپورىن تاۋارلاردى تاڭبالاۋعا دايىن, بىراق بۇل ءبىراز ۋاقىتتى قاجەت ەتەدى. وسىعان بايلانىستى قر ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىگى اياق كيىم قال­دىق­تارىن تاڭبالاۋ مەرزىمىن 2023 جىلعى 1 قاراشادان 2024 جىلعى 1 قاڭتارعا دەيىن ۇزارتۋ بويىنشا جۇمىستى باستادى. يمپورتتاۋشىلاردىڭ وتىنىشتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, كەڭەستە تاڭبالاۋ مەرزىمىن 2024 جىلعى 1 اقپانعا دەيىن تاعى ءبىر ايعا ۇزارتۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. سون­داي-اق اتالعان كۇنگە دەيىن اياقكيىمدى يم­پورت­تاۋشىنىڭ ءوز قويمالارىندا تاڭبالاۋ مۇم­كىندىگى ۇزارتىلدى.

«قازىر ءبىز الماتى جانە شىمكەنت قالا­لارىنداعى كوتەرمە قويمالاردا تاڭ­بالاۋ پۋنكتتەرىن قۇرۋ جۇمىستارىن جۇر­گىزىپ جاتىرمىز, بۇل قازاقستانعا اياقكيىم اكەلەتىن ەكى ۇلكەن پۋنكت. بازار اكىمشىلىگى كوتەرمە ساۋدا قويمالارىنداعى اياقكيىم قالدىقتارىنا كودتار ەنگىزۋگە كومەك­تەسۋگە, بۇل ءۇشىن ورىن بەرىپ, قىزمەت كور­سەتۋگە دايىن. سونداي-اق قالدىقتاردى تاڭبالاۋ ۇدەرىسى تۇراقتى بولىپ كەتپەس ءۇشىن يمپورت­تاۋشىلار جاڭا ماۋسىمدا تەك تاڭ­بالانعان اياقكيىمدەر اكەلىنەتىنى تۋرالى مىندەتتەمەلەردى قابىلداۋى قا­جەت. بۇل اياقكيىمنىڭ باعاسىنا ءىس جۇ­زىندە ەشقانداي اسەر ەتپەيدى. مىسالى, قازاق­ستان نارىعىنا اياقكيىم ەكسپورتتايتىن قىتايلىق «Beijing Vitcony» كومپانيا­سى اياقكيىمدى تاڭبالاۋ قىزمەتىن تەگىن, تاۋار باعاسىنا قوسپاي-اق, ۇسىنۋعا دايىن ەكەنىن مالىمدەدى. ولار قازىردىڭ وزىندە رەسەيدەن يمپورتتاۋشىلار ءۇشىن وسىلاي ىستەپ جاتىر. 300-دەن استام قىتايلىق جەتكىزۋشىسى بار جۇك تاسىمالداۋشىلار رەسەيگە اياقكيىم ەكسپورتتايدى, ولار تاۋارلاردى وزدەرىنىڭ وندىرىسىندە تاڭبالايدى. بۇل كومپانيالار قازاقستان ءۇشىن دە ءدال وسىنداي قىزمەتتى كورسەتە الادى. نەگىزگى اياقكيىم جەتكىزۋشىلەرى سانالاتىن وزبەكستان مەن تۇركيا وندىرۋشىلەرى ءوندىرىس ورىندارىندا تاۋارلاردى بىردەن تاڭبالاۋعا دايىن. رەسەي قازىردىڭ وزىندە تاڭبالاپ جاتىر. وسىلايشا, ارنايى جاب­دىق­تالعان كەدەن قويمالارىنىڭ قاجەت­تىلىگىن بارىنشا ازايتۋعا بولادى, ولاردى تەك قانا اياقكيىم اۋە كولىگىمەن اكەلىنەتىن كەدەن قويمالارىندا قالدىرۋعا بولادى. بۇل نەگىزىنەن ەۋروپادان كەلگەن قىمبات اياق كيىمدەر. اياقكيىم ونىمدەرىنىڭ اينالىمىنا قاتىسۋشىلارمەن ورتاق مىندەتىمىز – اياقكيىمدەردى 4 اي ىشىندە, نەگىزىنەن, كەدەن قويمالارىنا كىرەر الدىندا تاڭبالاۋ ۇدەرىستەرىن قۇرۋ, ال مۇنى بولدىرتپاۋ مۇمكىن بولماسا, كەدەن قويمالارىنىڭ يەلەرىمەن اياقكيىمدى تاڭبالاۋ قىزمەتى بويىنشا جۇمىس ىستەۋ», دەدى «تسيفرلىق ەكونوميكانى دامىتۋ ورتالىعى» جشس باس ديرەكتورى بيكەش قۇرمانعاليەۆا.

سونىمەن قاتار كەڭەستە كەدەن قويمالا­رىنىڭ تاۋارلاردى تاڭبالاۋ ءۇشىن ورىن بەرۋگە دايىندىعى مەن ونداعى جاعداي ما­­سەلەسى قاراستىرىلدى – قويمالاردىڭ كو­بىندە جىلۋ جوق, كەيبىرەۋى ەلەكتر جەلى­لەرىمەن جابدىقتالماعان جانە ت.ب. مەم­لە­كەتتىك كىرىستەر كوميتەتىنە قاجەتتى ينفرا­­قۇرىلىم ماسەلەسىن شەشۋ تاپسىرىلدى.

2024 جىلعى 1 شىلدەدەن باستاپ ەنگىزى­لە­تىن دارىلىك زاتتاردى تاڭبالاۋعا كەلەتىن بولساق, بۇگىنگى تاڭدا مەديتسينالىق ۇيىم­دار­دى قاجەتتى قۇرال-جابدىقتارمەن جاب­دىق­تاۋ باستى كەدەرگى بولىپ وتىر. اتال­عان ماسەلەمەن دەنساۋلىق ساقتاۋ مي­نيسترلىگى «قازاقتەلەكوم» اق-مەن بىر­لە­سىپ اينالىساتىن بولادى.

«تاڭبالاۋدى جالعاستىرۋ كەرەك. اياق­كيىمدى تاڭبالاۋدا قازىردىڭ وزىندە نا­تي­جە بار ەكەنىن, ءوز ءوندىرىسىمىز ءوسىپ, نا­رىق تازارىپ جاتقانىن كورىپ وتىرمىز. ول ءۇشىن اياقكيىمدى يمپورتتاۋشىلارى, فار­ماتسەۆتيكالىق نارىق جانە باسقا دا قاتىسۋشىلارعا وسى ۇدەرىستىڭ بارلىق مۇمكىندىگى مەن شارتىن بارابار ءتۇسىن­دىرىپ, تاڭبالاۋعا قاجەتتى قۇرال-جاب­دىق­­­تاردىڭ قۇنى تۋرالى بيزنەستى ناق­تى حاباردار ەتۋ قاجەت. سونىمەن بىرگە تاڭ­بالاۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قا­جەتتى كەشەندى شەشىمدەردى بىرىكتىرەتىن قۇ­رىل­­عىلاردى فارماتسەۆتيكالىق نارىق­تىڭ قاتىسۋشىلارىنا تەگىن نەگىزدە بەرۋ مۇمكىندىگى بويىنشا ەكىنشى دەڭ­گەي­لى بانكتەرمەن جۇمىس جۇرگىزۋ قا­جەت», دەدى كەڭەستى قورىتىندىلاي كەلە ۆيتسە-پرەمەر.