گاز قاۋپى از قاۋىپ ەمەس

قىركۇيەك ايىنىڭ سوڭىندا تالعار اۋدانىنىڭ كەڭدالا اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى 5-ساياجايدا قايعىلى وقيعا بولدى. شاكەنوۆ كوشەسىندەگى تۇر­عىن ۇيدە گاز باللونى جارىلىپ, ءبىر وتباسىنىڭ 2 ەرەسەك ادامى جانە ەكى جاسار ءسابيى تالعار قالاسىنداعى اۋدان­دىق اۋرۋ­حا­نانىڭ جانساقتاۋ بو­لى­­مىنە تۇس­كەن. كەيىننەن جا­رىلىسقا گاز بال­لونى­نان شىققان اقاۋ سەبەپ بول­عانى انىقتالعان. ءدال سول كۇنى تاپ وسىنداي وقيعا كەشكى ساعات 9-دار شاماسىندا اتالعان وكرۋگتەگى 8-سايا­جايدا قاي­تا­لان­عان. بۇل جولى ءبىر ءۇيدىڭ ءتورت بىر­دەي بالاسى مەن ەكى ۇلكەنى اۋرۋ­حا­ناعا جەتكىزىلگەن. كەشكى تاماق دايىنداپ جات­قان كەزدە گاز باللونىنان اقاۋ شى­عىپ, ارتى جارىلىسپەن اياقتالعان.

وقيعا ورنىنا جانە اۋرۋحانانىڭ جانساقتاۋ بولىمىنە بارعان تالعار اۋدا­نىنىڭ اكىمى تانات ايداربەكوۆ زارداپ شەككەندەردىڭ جاعدايلارىن ءبىلىپ, تۋعان-تۋىستارىنا كومەك كورسەتىلەتىنىن ايتقان. وكىنىشكە قاراي, شاكەنوۆ كوشە­سىندە بولعان اپاتتان اۋرۋحاناعا جەت­كىزىلگەن جاس وتباسى مۇشەلەرى تۇگەل قاي­تىس بولدى. بۇل وتباسىنداعىلاردىڭ ءبارى وزبەكستان ازاماتتارى ەكەن.

وسىعان وراي, جاقىندا الماتى وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى نۇرجان قۇدايبەرگەنوۆتىڭ قاتىسۋىمەن توتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ جانە جويۋ جونىندەگى وبلىستىق كوميسسيانىڭ جوس­پاردان تىس وتىرىسى ءوتتى. كوميسسيا وتىرىسىندا الماتى وبلىسىندا تۇر­عىنداردىڭ گاز باللوندارى مەن گاز جاب­دىقتارىن قاۋىپسىز پايدالانۋ شا­­رالارى تۋرالى ماسەلە قارالدى. كو­­ميس­سيا وتىرىسىنا توتەنشە جاع­دايلار مينيسترلىگى ونەركاسىپتىك قاۋىپ­سىزدىك كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى مۇسا تاناباەۆ قاتىستى.

«الماتى وبلىسىنىڭ اۋماعىندا 249 اۆتوگاز قۇيۋ ستانساسى بار. ستانسا يە­لەرىنە تۇرمىستىق باللونداردى تولتىرماۋ تۋرالى ەسكەرتىلىپ جاتىر. وسى ۋاقىتقا دەيىن 177 حابارلاما جىبەرىلدى. ايتا كەتۋ كەرەك, دەپارتامەنتكە تۇسكەن شاعىمدار نەگىزىندە اۆتوگاز قۇيۋ ستان­سالارىندا تولتىرۋ الدىندا باللون­دار­دىڭ ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىك تالاپتارىنا سايكەستىگىن تەكسەرۋ الىنىپ تاستالىپتى», دەگەن مۇسا تاناباەۆ وڭىردە بىلىكتى مامانداردىڭ بولماۋىنا باي­لانىستى جارتىجىلدىق كەستەلەردى قالىپتاستىرۋ جانە الەۋمەتتىك ينفرا­قۇرىلىم نىساندارىنا پروفيلاك­تي­كالىق باقىلاۋ جۇرگىزۋ بويىنشا جۇ­مىس جۇرگىزىلمەيتىندىگىن اتاپ ءوتتى.

وسى جاعدايلاردى شەشۋ جانە دا­يىندىق دەڭگەيىن ارتتىرۋ ءۇشىن مي­نيستر­لىكتىڭ باستاماسىمەن م.عاب­دۋللين اتىنداعى ازاماتتىق قور­عاۋ اكادە­مياسىنىڭ بازاسىندا جەر­گى­لىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ مامان­دارى ءۇشىن «گاز جانە گازبەن جاب­دىق­تاۋ سا­لا­سىنداعى جەرگىلىكتى اتقا­رۋشى ور­گانداردىڭ تۇرعىن ءۇي ينسپەك­تسيا­سىنىڭ مەملەكەتتىك ينسپەكتورلارى» تاقى­رىبىندا بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ كۋرس­تارى ەنگىزىلگەندىگىن, اكادەميا بازاسىندا ZOOM فورماتىندا توقسان سايىن جوعارىدا اتالعان تاقىرىپتا كۋرستار وتكىزىلەتىندىگىن مالىمدەدى. بۇل گاز سالا­سىنداعى مامان تاپشىلىعىن جو­يىپ, بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋعا ىقپال ەتپەك.

كەلەسى كەزەكتە الماتى وبلىسى­نىڭ ەنەر­گەتيكا جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋ­نال­دىق شارۋاشىلىق باسقار­ماسىنىڭ باسشىسى ە.بەردىحانوۆ جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىندىق اياسىنداعى ءىس-شارالار مەن قاۋىپسىزدىك ەرەجەلەرىن ساقتاۋ بو­يىنشا اقپاراتتاندىرۋ, ءتۇسىندىرۋ جانە پروفيلاكتيكالىق جۇمىستار جۇر­گىزىلىپ جاتقانىن باياندادى. سون­داي-اق گاز تاراتۋ جانە گاز جەلىسى ۇيىم­دارىنىڭ وكىلدەرىمەن كەزدەسۋلەر ۇيىم­داس­تى­رىپ, قىسقا دايىندىق شارالارى پى­سىق­تالعاندىعىن اتاپ ءوتتى.

بۇدان كەيىن الماتى وبلىسى تجد باسشىسى, پولكوۆنيك اسقار توي­شى­بەكوۆ «تۇرعىن ءۇي سەكتورىنداعى ءورت قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋ» تاقىرىبىندا بايانداما جاسادى. دەپارتامەنت باسشى­سىنىڭ مالىمدەۋىنشە, بيىلعى 9 ايدا وبلىس اۋماعىندا 455 ءورت تىركەلىپ, 17 ادام قازا بولعان. ورتتەن كەلگەن ماتەريالدىق شىعىن – 57 ملن 646 مىڭ تەڭگەنى قۇراعان.

ءورت قاۋىپسىزدىگى ايلىعى اياسىندا اقپاراتتىق-تۇسىندىرمە جۇمىستارى جۇرگىزىلگەنىن, الەۋمەتتىك تاپسىرىس شەڭبەرىندە وبلىس حالقىنىڭ الەۋمەتتىك وسال توبىنا جاتاتىن 332 ۇيگە 185 كومىرتوتىعىن انىقتاۋ داتچيگى جانە 147 ءتۇتىن دەتەكتورى ورناتىلعاندىعىن العا تارتتى. 2019 جىلدان بەرى وڭىردە 14 مىڭ كومىرتەگى توتىعىن انىقتاۋ داتچيگى ورناتىلعان. ورتپەن قاتار, تۇرمىستىق گازدى پايدالانۋعا بايلانىستى جازاتايىم وقيعالار (گاز-اۋا قوسپاسىنىڭ جارىلۋى, گاز باللوندارىنىڭ جارىلۋى) وتە وزەكتى بولىپ تۇرعانىن ايتتى. بيىل تۇرعىن ءۇي سەكتورىندا تۇرمىستىق بال­لونداردى پايدالانۋعا بايلانىس­تى 6 توتەنشە جاعداي تىركەلگەن. اپات سالدارىنان 14 ادام زارداپ شەگىپ, قازا تاپقاندارى دا بار. قوعامدا ۇلكەن رەزونانس تۋدىرعان تالعار اۋدانىنداعى ەكى جاعداي دا كەز كەلگەن ادامدى ويلاندىرماي قويمايدى. ەڭ اۋىرى, گازدان كەلگەن قاۋىپتەن زارداپ شەككەن 9 ادامنىڭ 5-ءۋى بالا.

«ەكى جەكە تۇرعىن ۇيدە بولعان جا­رى­لىستىڭ سەبەبى ءبىر, ول – گاز بال­لوندارى جارام­دىلىعىنىڭ ساي كەلمەۋى. وسى وقي­عالار بويىنشا تەك­سەرىس جۇرگىزدىك. وتقا ورانعان ۇي­لەر­دە الدىن الۋ شا­را­لارى جۇر­گى­زىل­مە­گەن. ويتكەنى ار­نايى ما­ماندار جوق», دەدى اسقار تويشىبەكوۆ.

كوميسسيا جۇمىسىن قورىتىن­دى­­­­لاعان وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى نۇرجان كەڭەس ۇلى الداعى قىسقا دا­يىن­دىق شارالارىن شيراتۋ, بمك ورناتۋ بويىنشا ۇسىنىس جاساۋ, گاز بەن گاز سالاسىنداعى تالاپتاردى ورىنداماعان تۇرعىندار ءۇشىن اكىمشىلىك-قۇقىق بۇزۋ­شىلىق تۋرالى كودەكستىڭ نورمالارىن قولدانا وتىرىپ, جاۋاپكەرشىلىكتى كۇ­شەي­تۋدى جۇكتەدى. باللونداردا تۇر­مىستىق گاز وتكىزۋدى جۇزەگە اسىراتىن سۋبەكتىلەرگە, سونداي-اق اۆتوگاز قۇيۋ ستانسالارىنا تۇرمىستىق گاز باللوندارىن قۇيۋعا جانە بيىكتىگى ەكى قاباتتان اساتىن كوپپاتەرلى تۇرعىن ۇيلەرگە تۇرمىستىق گاز باللوندارىن ساتۋعا تىيىم سالۋدى تاپسىردى. باللوندارعا تۇرمىستىق گازدى وتكىزۋ كەزىندە بال­لوننىڭ رەدۋكتورىنداعى رەزەڭكە تى­عىز­دا­عىشتاردى اۋىستىرۋدى, گاز باللوندارىن جەتكىزۋ كەزىندە جادىنامالاردى, تۇرمىستىق گازدى قاۋىپسىز پايدالانۋ جونىندەگى نۇسقاۋلاردى تاپسىرا وتىرىپ, حالىققا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ قاجەتتىگىن قاداپ تاپسىردى.

توتەنشە جاعداي بولعان كەڭدالا اۋىلدىق وكرۋگىندە 77 ساياجاي بار. ون­داعى حالىق سانى – 17 300. جالپى تالعار اۋدانىنداعى 48 ەلدى مەكەننىڭ 32-ءسى گازبەن قامتىلىپ, گازداندىرۋ دەڭگەيى 66,7 پايىزعا جەتكەن. بۇگىنگى كۇنى 16 ەلدى مەكەن گازبەن قامتىلماعان, ونىڭ 12-نە جوبالىق-سمەتالىق قۇجات­تا­ماسى ازىرلەنىپ جاتىر. ال قالعان 4 ەلدى مەكەنگە جسق ازىرلەۋ قاجەت. كەڭدالا اۋىلىنداعى كوگىلدىر وتىننىڭ ۇيگە كىرۋىن زارىعا كۇتكەن كوپپاتەرلى تۇرعىن ءۇيدىڭ تۇرعىندارى قىس ايى تاياعان سايىن «جىلۋسىز قالامىز با؟» دەگەن سارى ۋايىمدارىن ايتىپ, نارازى­لىق­تارىن بىلدىرگەن.

جۋىردا اۋدان اكىمى تانات ەسەن­كەل­دى ۇلى كەڭدالا اۋىلىنداعى سمىكوۆ كوشەسىندەگى تۇرعىن ۇيلەردى گازعا قو­سۋ ءۇشىن بلوكتى-مودۋلدىك قازاندىق سالۋ بويىنشا ءباسپاسوز وكىلدەرىمەن بريفينگ وتكىزدى. بريفينگ بارىسىندا اكىم وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايى­نان باس­تاپ «تالعار قالاسى مەن اۋ­دانىنداعى كوپپاتەرلى تۇرعىن ۇي­لەردى جىلۋمەن قام­تاماسىز ەتۋ ءۇشىن اۆتونومدى بلوكتى-مودۋلدىك گاز قازاندىعىن سالۋ» 19 جوبالىق-سمە­تالىق قۇجاتتاماسىن ازىرلەۋ باس­تالعانىن ايتتى. ونىڭ ىشىندە كەڭ­دالا اۋىلدىق وكرۋگىندەگى اتالعان 5 ءۇيدى جىلۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن اۆتونومدى بلوكتى-مودۋلدىك گازبەن جۇمىس ىستەيتىن قازاندىقتىڭ قۇ­رى­لىسى دا بار. جوبالىق-سمەتالىق قۇ­جاتتامانى ازىرلەۋدى اياقتاۋدىڭ جوس­­­پارلانعان مەرزىمى 2023 جىلدىڭ 30 قازانى, جوبالىق-سمەتالىق قۇجات­تامانى ازىرلەۋ اياقتالعاننان جانە مەم­لەكەتتىك ۆەدومستۆودان تىس ساراپ­تا­مادان وتكەننەن كەيىن جوعارىدا اتال­عان جوبانى ىسكە اسىرۋعا بيۋدجەتتىك ءوتىنىم بەرىلەتىندىگىن ايتقان اۋدان اكىمى قاراجات بولىنگەننەن كەيىن قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارى 2024 جىلدىڭ ناۋ­رىز ايىندا باستالاتىندىعىن مالىم­دەدى. دەمەك كەڭدالا اۋىلىنداعى 124 پاتەرلى 5 ءۇيدىڭ تۇرعىنى بيىل قىستا دا وت جاعىپ, كۇل شىعارۋىنا تۋرا كەلەدى.

جەكە سەكتوردىڭ قاتتى وتىنعا دەگەن قاجەتتىلىگى اۋدان بويىنشا 82 مىڭ توننانى قۇرايدى. اۋداندا 1 كومىر تۇيىعى جانە 2 وتىن بازاسى بار. قازىر كومىر تاپشىلىعى بايقالمايدى.

الماتى وبلىسى