كەلەسى ايدا ەلىمىزدىڭ بىرقاتار وڭىرىندە وبلىستىق ماڭىزى بار قالالار مەن اۋدان اكىمدەرىن سايلاۋ وتەدى. قازىرگى تاڭدا ايماقتارداعى ساياسي باسەكە ناعىز قىزعان شاعىنا كەلدى. ۇمىتكەرلەر تىركەلىپ, ەندى ۇگىت-ناسيحات جۇمىسىنا بەل شەشىپ كىرىسپەك.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ وبلىستىق ماڭىزى بار قالالار جانە اۋدان اكىمدەرىن سايلاۋدى وتكىزۋدى تاپسىردى. پرەزيدەنت بيىل ساۋىردە وتكەن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماسەلەلەرى جونىندەگى كەڭەيتىلگەن كەڭەستە ايتتى.
«الداعى ەكى جىلدا قاناتقاقتى جوبا رەتىندە اۋدان جانە وبلىستىق ماڭىزى بار قالا اكىمدەرىن تىكەلەي سايلاۋ وتەدى. وسى ورايدا قاجەتتى نورماتيۆتىك بازانى جانە جول كارتاسىن ازىرلەۋ قاجەت. ۇكىمەت بۇل جۇمىستى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىمەن جانە وبلىس اكىمدەرىمەن بىرلەسىپ جۇرگىزەدى. ءبىز قوعامدى دەموكراتيالاندىرۋ جانە بيلىك قۇزىرەتتەرىن تومەنگە بەرۋ ۇدەرىسىن جالعاستىرامىز. «جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ تۋرالى» زاڭنىڭ قابىلدانۋى بۇل باعىتتاعى تاعى ءبىر ماڭىزدى قادام بولماق», دەگەن ەدى ق.توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى بيىلعى جولداۋىندا دا اتالعان ماسەلەگە نازار اۋداردى. پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, ايماقتاعى اتقارۋشى بيلىكتىڭ شەشىم قابىلداۋ ىسىنە ازاماتتاردىڭ تىكەلەي قاتىسۋ مۇمكىندىگىن بىرتىندەپ ارتتىرۋ دا ماڭىزدى.
«اۋىل, كەنت جانە اۋىلدىق وكرۋگ اكىمدەرىن تۇرعىندار وزدەرى سايلاي باستاعانىنا ەكى جىلدان استى. سودان بەرى اۋىلدىق دەڭگەيدەگى اكىمدەردىڭ تورتتەن ءۇشى سايلاندى. ەندى اۋدان جانە وبلىستىق دەڭگەيدەگى قالا اكىمدەرىن سايلاپ كورەمىز», دەدى ق.توقاەۆ.
قىركۇيەكتە ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ وتىرىسىندا الداعى ساياسي باسەكەنىڭ ناقتى كۇنى بەلگىلەندى. وسىلايشا, 5 قاراشادا 45 اۋدان جانە وبلىستىق ماڭىزى بار قالادا قاناتقاقتى رەجىمدە ۇيىمداستىرىلاتىنىن حابارلاعان-دى. تاياۋدا ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ توراعاسى نۇرلان ءابدىروۆتىڭ قاتىسۋىمەن وسك جيىنى ءوتتى. ءىس-شارا بارىسىندا ۇمىتكەرلەردى ۇسىنۋ جۇمىسىنىڭ قورىتىندىسى حابارلاندى. ماسەلەن, ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى كونستانتين پەتروۆتىڭ كەلتىرگەن دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, الداعى سايلاۋ ناۋقانىنا 249 كانديدات ۇسىنىلعان. سونىڭ 36 پايىزدان استامى ساياسي پارتيالار اتىنان سىنعا تۇسەدى. ال 64 پايىزعا جۋىعى ءوزىن-ءوزى ۇسىنىپ وتىر.
ايتا كەتەرلىگى, 45 ايماقتاعى ەڭ جوعارى باسەكەلەستىك جامبىل وبلىسىندا (جۋالى اۋدانى), جەتىسۋ وبلىسىندا (كەربۇلاق اۋدانى), تۇركىستان وبلىسىندا (بايدىبەك اۋدانى) وتپەك. اتالعان وڭىرلەردە 9 ۇمىتكەر اۋدان تىزگىنىن قولىنا الۋعا ءوتىنىش بىلدىرگەن. سونداي-اق ەلىمىزدە تىركەلگەن جەتى پارتيانىڭ ءبارى ءوز ۇمىتكەرلەرىن ۇكىلەپ ساياسي باسەكەگە قوسىپ وتىر.
ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى اعا ساراپشىسى قۋانىش سايلاۋ وبلىستىق ماڭىزى بار قالالار مەن اۋدان اكىمدەرىن سايلاۋ قاناتقاقتى رەجىمدە وتكەنى دۇرىس دەپ ەسەپتەيدى. ونىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي سايلاۋ جۇيەسىن جان-جاقتى قاراستىرىپ, الداعى ساياسي ناۋقانداردا قانشالىقتى ءتيىمدى بولاتىنىن انىقتاۋ كەرەك.
«سايلاۋ – وتە ماڭىزدى ماسەلە. مۇنى ۇلتتىق دەڭگەيدە عانا ەمەس, جەرگىلىكتى تۇرعىدان دا قاراستىرعان ءجون. وسىلايشا, اكىمدەردىڭ سايلانۋى ەلگە ۇلكەن سەرپىن بەرەدى. دەگەنمەن ونى بىردەن وتكىزبەگەن ءجون. جۇيەلى, تياناقتى تۇردە جۇرگىزگەن دۇرىس. سوندىقتان اكىمدەردى قاناتقاقتى رەجىمدە سايلاۋ ارقىلى پرەزيدەنت تاپسىرماسىن ورىنداپ قانا قويمايمىز, ساپالى تۇردە جۇزەگە اسۋىن قامتاماسىز ەتەمىز», دەيدى ق.سايلاۋ.
ءماجىلىس دەپۋتاتى جاناربەك ءاشىمجان الداعى ساياسي باسەكە ايماقتاردىڭ قارقىندى دامۋىنا جول اشاتىنىنا سەنىمدى. ونىڭ سوزىنە سەنسەك, قاناتقاقتى باستاما ءوڭىر جۇرتشىلىعىنىڭ ءۇمىتىن وياتىپ وتىر.
«وڭىرلەردى ارالاعاندا اۋدان اكىمدەرىنىڭ دارمەنسىزدىگىن ءجيى بايقايمىز. نەگە؟ سەبەبى قولىندا بيۋدجەتى جوق, ءتيىستى دەڭگەيدە اۋدان اۋماعىندا الەۋمەتتىك سالالارعا ء(بىلىم, دەنساۋلىق), كوممۋنالدىق شارۋاشىلىققا قۇزىرەتى جۇرمەيدى. ءبارى اۋدان اكىمىنە ءمالىم, الايدا اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا دا ءتۇرلى بۇلاقتان اعىپ كەلەتىن سۋبسيديالاردى, وزگە قارجى-قاراجاتتى قاراستىرۋعا دا قاۋقارسىز.
وڭىردە تاۋداي تاۋقىمەتىن ارقالاپ ءبارى اۋدان اكىمدىگىنە بارادى. ال قولىنداعى بيلىگىنىڭ اتى دارداي بولعانىمەن, زاتى جۇرداي باسشىنىڭ حالىق الدىنداعى ابىروي-بەدەلى دە بەلگىلى. سەلولىق وكرۋگتەردىڭ اكىمدەرى تۋرالى مۇلدە ءسوز قوزعاماي-اق قويالىق», دەيدى ج.ءاشىمجان.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, اۋدان اكىمدەرىنىڭ دەربەستىگى حالىق پەن قازىناعا تىكەلەي بايلانىستى. حالىق سايلاعان اكىم وزىنەن جوعارى بيلىككە جالتاقتامايدى. قاراجاتىنا ىقتياتتى بولىپ, سايلاعان ەلىنىڭ الدىندا ەسەپ-قيسابىن بەرىپ وتىرماق.
الداعى سايلاۋعا ۇسىنىلعان ۇمىتكەرلەردىڭ ورتاشا جاسى – 47 جاستى قۇراپ وتىر. ۇمىتكەرلەردىڭ باسىم بولىگى 35 پەن 55 جاس ارالىعىندا (68,27 پايىز). كانديداتتىڭ كوبى ەر ادام. سونىمەن قاتار 13 ايەل ۇسىنىلدى. بۇگىندە اكىمدىككە كانديداتتاردى تىركەۋ ءجۇرىپ جاتىر. تىركەۋ 10 قازان ساعات 18.00-گە دەيىن جالعاسادى.
ساياساتتانۋشى باۋىرجان سەرىكباەۆ جۇيەلى تۇردە ساتىلاپ ىسكە اسىرىلىپ جاتقان ەلىمىزدەگى دەموكراتيالىق رەفورمالار الداعى ۋاقىتتا دا پراگماتيكالىق تۇرعىدا جالعاسىن تاباتىنىنا سەنىم بىلدىرەدى. وسىلايشا, حالىقتىڭ ءوزىن-ءوزى باسقارۋ سالاسىنا بەلسەندى قاتىسۋىنا, جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك باسقارۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋگە جول اشىلماق.
«قازاقستاندا 2021 جىلدان باستاپ بارلىق اۋىل اكىمىن حالىق سايلاپ كەلەدى. ساياسي پارتيالاردان بولەك تالاپقا ساي ءاربىر ازامات ءوزىن-ءوزى ۇسىنىپ, حالىق قولداسا اۋىل اكىمى بولا الادى. قازىرگى تاڭدا سالىقتىڭ 4 ءتۇرى اۋىل بيۋدجەتىندە قالسا, الداعى ۋاقىتتا اۋىل قازىناسىندا 8 سالىقتى قالدىرۋ كوزدەلگەن. ەندىگى كەزەكتە قازاقستاندا 45 اۋدان, قالا اكىمدەرىن سايلاۋ تەتىگى ىسكە قوسىلدى. مۇنىڭ بارلىعى اۋىل اكىمدەرىن سايلاۋداعى كەمشىلىكتەرگە عىلىمي تالداۋ جاسالىپ, جەرگىلىكتى جەرلەر مەن وڭىرلەردەگى ەرەكشەلىكتەردى ساراپتاپ, زاڭدارعا ءتيىستى وزگەرىستەر ەنگىزىلە وتىرىپ جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان قادامداردىڭ ءبىرى دەۋگە بولادى. ەگەر ءبارى ءساتتى وتسە, 2024 جىلدان باستاپ اۋدان مەن قالا اكىمدەرىن تولىق حالقىمىز سايلايتىن رەفورمانىڭ دا اۋىلى الىس ەمەس», دەيدى ب.سەرىكباەۆ.
مىنە, 5 قاراشادا وتەتىن سايلاۋدىڭ العاشقى كەزەڭى ارتتا قالىپ وتىر. قازىرگى تاڭدا ۇمىتكەرلەر ۇسىنىلدى. ەندى 10 قازانعا دەيىن ولاردى تىركەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى توراعاسى نۇرلان ءابدىروۆتىڭ ايتۋىنشا, العاشقى كەزەڭگە ۇمىتكەرلەر وتە بەلسەندى قاتىسقان.
ساياساتتانۋشى ماقسات جاقاۋدىڭ پايىمداۋىنشا, اكىمدەردىڭ سايلانۋى – ساياسي رەفورمانىڭ جالعاسى. دەموكراتيالىق جاريالىقتىڭ ارقاسىندا جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىكتى حالىقتىڭ سايلاۋىنا مۇمكىندىك تۋىپ وتىر.
«بيلىك ورتالىقسىزداندىرۋدى كۇشەيتىپ جاتىر. تاعايىندالاتىن اكىمدەردىڭ ورنىنا سايلانبالى داستۇرمەن ايماق مەنەدجەرلەرى, ساياسي تۇلعالاردىڭ كەلۋ ناۋقانى باستالادى. ەگەر ساياسي دامۋ تاريحىمەن ايتساق, بۇل ەلىمىزدە تۇڭعىش رەت اۋدان مەن قالالار اكىمدەرىنىڭ سايلاۋى وتپەك. دەموكراتيالىق ساتىلاي دامۋدىڭ ۇلكەن ءبىر قادامى, اكىمدەر سايلاۋى بولسا, ساياسي رەفورمالاردىڭ ناتيجە بەرىپ وتىرعانى ەمەس پە؟! بۇل سايلاۋدان ەلىمىزدىڭ بولاشاعى ۇتادى», دەيدى م.جاقاۋ.