اتىراۋ وبلىسىندا كۇرمەۋى شەشىلمەگەن ماسەلە كوپ. اسىرەسە, جۇتار اۋا جۇپار بولماي تۇر. سول سەبەپتەن قورشاعان ورتانىڭ تازالىعىن ساقتاۋ ءۇشىن جول كارتاسى قابىلدانعان ەدى. الايدا تابيعاتقا قارسى تاعىلىق ارەكەتتەر ءالى دە بار.
مۇنايلى وڭىردەگى ەكولوگيالىق احۋالدىڭ جاي-كۇيى پارلامەنت ءماجىلىسى ەكولوگيا ماسەلەلەرى جانە تابيعات پايدالانۋ كوميتەتىنىڭ كوشپەلى وتىرىسىندا تالقىلاندى. كوميتەت توراعاسى ەدىل جاڭبىرشين باستاعان دەپۋتاتتار جەرگىلىكتى جەردە شەشىمىن تاپپاي وتىرعان ماسەلەگە نازار اۋداردى.
اتىراۋ وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى جاسۇلان بيسەمبيەۆتىڭ ايتۋىنشا, ەكولوگيالىق ماسەلەلەردى شەشۋ باعىتىندا جاسالعان جول كارتاسىنا 22 ءىس-شارا ەنگىزىلگەن. سوعان سايكەس قورشاعان ورتا تازالىعىن جاقسارتۋ ءۇشىن بىرقاتار جۇمىس قولعا الىنعان. سونداي جۇمىستاردىڭ قاتارىندا «تۋحلايا بالكا», «كۆادرات» بۋلانۋ الاڭدارىن, اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنا تيەسىلى بۋلانۋ الاڭىنىڭ بولىكتەرىن, جايىق وزەنىنىڭ وڭ جاق جاعالاۋىنداعى كارىزدىك تازارتۋ عيماراتىن جاڭعىرتۋ بار.
«جايىق وزەنىندەگى احۋالدى وڭالتۋ ءۇشىن ءتۇپ تەرەڭدەتۋ, جاعالاۋدى بەكىتۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. الايدا كەيىنگى ءۇش جىلدا جايىق وزەنىنىڭ ارناسى تايىزدانىپ بارادى. سۋدىڭ ازايۋىنان وزەن ەكولوگيالىق زارداپ شەگۋ الدىندا تۇر. وزەننىڭ ورتاشا كوپجىلدىق اعىنىنىڭ قالىپتى كولەمى بىلتىر 9,46-دان 4,93 تەكشە شاقىرىمعا ازايدى. بۇل ورتاشا جىلدىق اعىنى ەكى ەسەگە تومەن. وسىعان وراي, ءبىرىنشى كەزەكتە وزەننىڭ سۋ اعىنىن ۇلعايتۋ قاجەتتىگى بايقالىپ وتىر», دەيدى ج.بيسەمبيەۆ.
اكىم ورىنباسارىنىڭ مالىمدەۋىنشە, بۇل ءۇشىن بىرنەشە ماسەلەگە نازار اۋدارىلۋى قاجەت. بىرىنشىدەن, جايىق وزەنىنىڭ جوعارى جاعىندا ورنالاسقان سۋ قويمالارىنان سۋ جىبەرۋ كولەمىن ارتتىرۋعا كوڭىل بولىنۋگە ءتيىس. ەكىنشى, وزەندەگى سۋ اعىسىن ۇيلەستىرۋ (سينحرونيزاتسيا), عىلىمي-زەردەلەۋ جۇمىستارىن ۇيىمداستىرىلۋى كەرەك. ارينە, مۇنداي ماسەلەلەر ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار, سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا مينيسترلىكتەرىنىڭ, ءتىپتى ۇكىمەتتىڭ ارالاسۋىنسىز شەشىلمەيدى.
«كەيىنگى جىلدارى كاسپي تەڭىزىنىڭ فوندىق دەڭگەيى 2 مەترگە تومەندەپ, جاعالاۋدان 25-30 شاقىرىمعا قاشىقتادى. تارتىلعان سۋدىڭ ورنى تۇزدى قۇمدارعا اينالۋ قاۋپى تۋىنداپ وتىر. وسىعان بايلانىستى ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنەن «اقجايىق» مەملەكەتتىك تابيعي رەزەرۆاتىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جاعدايىن جاقسارتۋ ءۇشىن ءتيىستى دەڭگەيدە قارجى ءبولۋدى قاجەت ەتەدى. تەڭىز سۋىنىڭ تارتىلۋ سەبەبىن انىقتاۋ ءۇشىن جەدەل عىلىمي-زەردەلەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ, جاعالاۋداعى تۇزدى شاڭعا توسقاۋىل قويۋ ءۇشىن ناقتى باعدارلامالار جاسالۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمىز», دەپ ءمالىم ەتتى ج.بيسەمبيەۆ.
كاسپي تەڭىزىنىڭ تارتىلۋى فاۋنا مەن فلوراعا قاۋىپ ءتوندىرۋى مۇمكىن. ويتكەنى مۇندا كومىرسۋتەگى شيكىزاتىن وندىرەتىن جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار بار. قورشاعان ورتا تازالىعى ساقتالماسا, ەلىمىزدىڭ قىزىل كىتابىنا ەنگىزىلگەن سيرەك وسىمدىكتەر مەن جانۋارلاردىڭ تۇرلەرى بىرتىندەپ ازايۋى عاجاپ ەمەس.
«قازىر تەڭىز جاعالاۋىنان كيىك پەن ءۇستىرت ارقارىن, دالا بۇركىتى مەن ۇكىنى, پاللاس ابجىلانىن, شرەنك قىزعالداقتى كەزدەستىرۋگە بولادى. ەندى وسىنداي سيرەك كەزدەسەتىن جانۋارلار مەن قوس قاناتتىلاردى, باۋىرىمەن جورعالاۋشىلاردى, وسىمدىكتەردى قورعاۋ ءۇشىن «سولتۇستىك ءۇستىرت» مەملەكەتتىك تابيعي قورىعىن قۇرۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرىلعانى ءجون. قۇرمانعازى اۋدانىنداعى قيعاش وزەنىندە وسەتىن لوتوس تا قىزىل كىتاپقا ەنگىزىلدى. لوتوس گ ۇلى دە ارنايى قورعاۋعا الىنۋى قاجەت. بۇل ءۇشىن «اقجايىق» رەزەرۆاتىنا اتالعان گۇلدىڭ اۋماعىن قوسىمشا قورعاۋ قۇزىرەتىن بەرۋ قاجەت», دەيدى ج.بيسەمبيەۆ.
ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ۆيتسە-ءمينيسترى مانسۇر وشۋرباەۆتىڭ مالىمەتىنشە, اتىراۋ وبلىسىندا اۋا باسسەينىنىڭ لاستانۋىنا مۇناي-گاز ءوندىرۋ, مۇناي وڭدەۋ قىزمەتىمەن اينالىساتىن كاسىپورىنداردىڭ ۇلەسى ارتىپ وتىر. قازىر بۇل كورسەتكىش 85 پايىزدان اسادى. بيىل ەميسسيالاردىڭ كولەمى 52,793 مىڭ تونناعا ازايعان.
«مۇنىڭ سەبەبى – جاناتىن وتىن كولەمىنىڭ, الاۋ قوندىرعىسىندا جاعىلاتىن گازدىڭ ازايۋى, جىلىتۋ پەشتەرىن جوندەۋ مەن گاز بەرۋدى شەكتەۋ. كومپانيالارعا ەكولوگيالىق زاڭدىلىقتى ساقتاۋعا بايلانىستى جوسپاردان تىس 24 تەكسەرۋ جۇرگىزىلدى. تەكسەرۋلەر ناتيجەسىمەن قورشاعان ورتا تازالىعىن بۇزۋعا قاتىستى 33 دەرەك انىقتالدى. زاڭ بۇزۋشىلارعا 88 اكىمشىلىك ءىس قوزعالىپ, جالپى كولەمى 11,039 ملرد تەڭگەنىڭ ايىپپ ۇلى سالىندى. قازىر ەكولوگيالىق پروبلەمالاردى شەشۋ اتىراۋ قالاسىندا ورنالاسقان كارىزدىك سورعى ستانسالارىن قالپىنا كەلتىرۋ, قۇرمانعازى, ماحامبەت جانە جىلىوي اۋداندارىندا اعىندى سۋلاردى الدىن الا تازارتۋدى قامتاماسىز ەتەتىن كارىز-تازارتۋ قوندىرعىسىن سالۋ سەكىلدى ماسەلەلەر بار», دەدى م.وشۋرباەۆ.
پارلامەنت ءماجىلىسى ەكولوگيا ماسەلەلەرى جانە تابيعات پايدالانۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى ەدىل ءجاڭبىرشيننىڭ پىكىرىنشە, مۇناي-گاز كەن ورىندارىن يگەرەتىن كومپانيالار قورشاعان ورتانى لاستاۋدى توقتاتپاسا, كەلىسىلگەن مىندەتتەمەلەردى ورىنداماسا, كەلىسىمشارتتى بۇزۋ ماسەلەسى قارالادى. ال كاسپي تەڭىزى مەن جايىق وزەنىندەگى ەكولوگيالىق احۋالدىڭ كۇردەلەنگەنىن بۇۇ دەڭگەيىندە كوتەرۋ قاجەت.
«جىل سايىن قورشاعان ورتانىڭ تازالىعىن قورعاۋعا قوماقتى قاراجات جۇمسالىپ جاتىر. سوعان قاراماستان بيىل احۋالدىڭ جاقسارعانىن كورمەي وتىرمىز. اتىراۋ وبلىسىنداعى تابيعات پايدالانۋشىلار تازارتۋ قۇرىلعىلارىمەن جابدىقتالماعان. ال ءىرى كومپانيالار ءالى كۇنگە دەيىن اۆتوماتتاندىرىلعان باقىلاۋ جۇيەسىن ەنگىزبەگەن. وندىرىستىك كاسىپورىندار تازارتىلعان كارىز سۋلارىن تەحنولوگيالىق ۇدەرىس ءۇشىن كەرى پايدالانبايدى. سونىڭ سالدارىنان وڭىردەگى اۋىز سۋدىڭ بىردەن-ءبىر كوزى – جايىق وزەنىنىڭ سۋىن شامادان تىس كوپ تۇتىنادى. مۇنداي كەلەڭسىز جايت ونسىز دا تارتىلىپ بارا جاتقان جايىق وزەنىنە كەرى اسەر ەتەتىنى انىق», دەپ ءمالىم ەتتى ە.جاڭبىرشين.
اتىراۋ وبلىسى