دالادا شاشىلىپ جاتقان بوتەلكەلەرگە قاراپ, نەمىس حالقى ەسىڭە تۇسەدى. سەبەبى گەرمانيادا بوس بوتەلكەلەردىڭ 98 پايىزى قايتا وڭدەلۋگە جىبەرىلەدى. ەكولوگيا جاناشىرلارى مۇنداي ءۇردىستىڭ ءبىزدىڭ ەلدە دە جۇرگەنىن قالاپ, وتاندىق فاندومات جاساپ شىعاردى. ەندى ەلىمىزدىڭ ەكى قالاسىندا بوس قالعان بانكىلەر مەن بوتەلكەلەردى قابىلدايتىن 100 فاندومات قويىلادى. ەڭ قىزىعى, تەك قابىلداپ قانا قويماي, ءاربىر تاپسىرىلعان بوتەلكەگە اقشا تولەنەدى.
ەلىمىزدە جىل سايىن 1,5 ميللياردتان اساتىن پلاستيكالىق بوتەلكە قايتا وڭدەلەدى. ولاردى وڭدەۋمەن رەسپۋبليكا بويىنشا 10 كومپانيا اينالىسادى. بۇل تۋرالى قازاقستان بۋىپ-تۇيۋشىلەر قاۋىمداستىعى حابارلاعان بولاتىن. الايدا پلاستماسسانى قايتا وڭدەۋ قايتالاما شيكىزاتتىڭ بولماۋىنا بايلانىستى جۇيەلى تۇردە ىسكە اسپايدى. ياعني حالىقتا ەكومادەنيەت قالىپتاسپاعان نەمەسە بوتەلكەلەردى تاپسىراتىن قولايلى جەر جوق. اتالعان ماسەلەنى ەكولوگتەر وسى كۇنگە دەيىن قاۋزاپ كەلدى. بىراق تۇيتكىل شەشىمىن تاپپاعان.
ءىت سالانىڭ بىلگىرى الىشەر قوعاباەۆ پەن «Econetwork» كومپانياسى وسى ماسەلەنى ەگجەي-تەگجەي قاراپ, دامىعان مەملەكەتتەردىڭ ادىستەرىن زەرتتەگەن. ۇلكەن زەرتتەۋدىڭ ناتيجەسى – بوتەلكەلەردى سۇرىپتايتىن, قايتا وڭدەۋگە جىبەرەتىن فاندومات. حالىق قولدانعان بوتەلكە مەن بانكىلەرىن فاندوماتقا سالىپ, ورنىنا اقشا الۋ – ەۋروپادا باياعىدان بار ءۇردىس. وسىعان دەيىن وزگە فاندوماتتار دا قويىلعان ەدى. بىراق وعان حالىق تاراپىنان سۇرانىس كوپ بولعان جوق. ال مىنا فاندوماتتا اقشا بەرىلەتىندىكتەن, سۇرانىس كوپ بولادى دەگەن سەنىم بار.
– ەلىمىزدىڭ ەكولوگياسىنا بەيجاي قارامايتىن ەكوبەلسەندىلەر وسى ماسەلەنى قوزعادى. حالىقتىڭ بوتەلكەلەردى پايدالانعان سوڭ تاستاي سالاتىنىن, بۇعان ەش ايلا-شارا تولىققاندى جاسالماي جاتقانىن ايتتى. سوسىن ءبىز دە كوڭىل اۋدارا باستادىق. راسىمەن, بۇرىش-بۇرىشتا ءۇيىلىپ جاتقان بوتەلكەلەر ءبىز ويلاعاننان دا كوپ ەكەن. سودان كەيىن بۇل ماسەلەنىڭ ەكولوگيا دەرتىنە اينالىپ كەتكەنىن ۇعىندىق, – دەيدى «Toolpar» جشس ديرەكتورى ءا.قوعاباەۆ.
بوتەلكەلەردى قايتا وڭدەۋ – جاڭا ماتەريالعا اينالدىرۋ ۇدەرىسى. بۇل پوليەتيلەنتەرەفتالاتتىڭ قورشاعان ورتاعا ەنۋىنەن ساقتاپ, پوليگوندارعا جىبەرىلەتىن قالدىقتاردى ازايتادى. نەگىزىنەن قايتا وڭدەۋدىڭ تۇپكى ماقساتى – رەسۋرستاردى شيكىزات رەتىندە ساقتاۋ. وتاندىق ءوندىرىس فاندوماتىن ىسكە اسىرۋ يدەياسىن «Tastamat» كومانداسى قولعا العان. ەسكە سالا كەتەيىك, بۇگىندە ەلىمىزدىڭ 12 قالاسىندا پوشتا قىزمەتىنە بالاما 450 تاستامات جۇمىس ىستەپ تۇر. بۇل جوبانىڭ دا ەكولوگياعا ۇلكەن پايداسى ءتيىپ, كومىرتەگى ءىزىن ءبىرشاما ازايتقان. ينجەنەرلىك جانە باعدارلامالاۋ تاجىريبەسىنىڭ ناتيجەسىندە «Tastamat» كومانداسى قىسقا ۋاقىت ىشىندە فاندومات تەرمينالىنىڭ العاشقى نۇسقاسىن جاساپ شىقتى.
پلاستماسسانى قايتا وڭدەۋ وعان جاڭا ءومىر سىيلايدى. استاناعا 30, الماتىعا 70 فاندومات ورناتىلادى. العاشىندا وسى ەكى قالاعا عانا قويىلادى. جوبانىڭ ءارى قاراي دامۋى تىكەلەي قارجىلىق جاعداي مەن حالىق سۇرانىسىنا تاۋەلدى. دەگەنمەن وندىرۋشىلەردىڭ ايتۋىنشا, ءۇش جىل ىشىندە ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماعىن فاندوماتتارمەن جابدىقتاۋعا بولادى. جوبا سەرىكتەسى, يدەيا اۆتورى «Econetwork» بوتەلكەلەردى جيناۋ, سۇرىپتاۋ جانە قايتا وڭدەۋمەن اينالىسىپ, ءارى قاراي كادەگە جاراتادى. سۇرىپتاۋ ۇدەرىسى تەرمينالدىڭ ىشىندە جۇرەدى. ياعني ادامدار پلاستيكالىق بوتەلكەلەردى سول جاققا, اليۋميني بانكالاردى وڭ جاققا تاستاۋ كەرەك. ءارى قاراي قايتا وڭدەيتىن ءتيىستى زاۋىتتارعا جىبەرىلەدى. شىمكەنت پەن الماتىدا بوتەلكەلەردى قايتا وڭدەيتىن زاۋىت بار. وكىنىشتىسى, مۇنداي زاۋىتتار ءبىزدىڭ ەلدە كوپ ەمەس.
– الماتى مەن استانانىڭ بىرنەشە جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىندارىندا, جانارماي قۇيۋ جەلىلەرىندە, پلاستيكالىق بوتەلكەلەردى كوپ تۇتىناتىن سپورت كەشەندەرىندە ورناتامىز. ءاربىر پلاستيكالىق بوتەلكە نەمەسە اليۋميني بانكاعا تولەنەتىن اقشا تۇتىنۋشىنىڭ ءونىمدى قانداي باعاعا ساتىپ الاتىنىنا بايلانىستى, – دەيدى «Econetwork» كومپانياسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى ەۆگەني مۇحامەدجانوۆ.
گەرمانيادا «Pfand» بەلگىسى بار بوتەلكەلەر عانا قابىلدانادى. ال وتاندىق فاندومات بوتەلكەنىڭ بارلىق ءتۇرىن قابىلداي بەرەدى. باستىسى بوتەلكەلەر 1,5 ليتردەن اسپاۋى كەرەك. ازىرگە وسىنداي شەكتەۋ بار. بىراق ونىڭ دا شەشۋ جولدارىن قاراستىرىلىپ جاتىر.
فاندومات – الەۋمەتتىك جوبا. حالىق پەن كاسىپكەرلەردىڭ ەكولوگيا تۋرالى ويلارىن وزگەرتىپ, جاڭا مادەنيەت قالىپتاستىرۋعا تاپتىرماس مۇمكىندىك. الىشەر قوعاباەۆ فاندوماتقا بايلانىستى جوسپارىمىز كوپ, دەيدى. «بىراق اۋەلدەن ەشكىمگە ۇقساعىمىز كەلمەدى, سوندىقتان «Tastamat» پەن «فاندوماتتى» بىرىكتىرۋدەن باستادىق. ياعني تۇتىنۋشى بوتەلكە عانا تاپسىرىپ قويماي, ءوزىنىڭ سالەمدەمەسىن دە ءبىر جەردەن الىپ كەتە الادى. مۇنداي تەرمينال «الەمنىڭ ەش جەرىندە جوق» دەپ نىق ايتا الامىز. بۇل – 100 پايىز وتاندىق ءونىم», دەدى ول.
ەكولوگيالىق ساۋاتتىلىق – قورشاعان ورتانى قورعاۋ. بالانى جاستايىنان رەسۋرستاردى ۇنەمدەۋگە جانە تابيعاتتى لاستاماۋعا باۋلۋ قاجەت. سوندا عانا ەكولوگيالىق ساۋاتتى, «جاسىل ەلگە» اينالامىز.