ءان تەربەگەن اۋلەت

«بۇلاق باسىنان تۇنادى» دە­­مەكشى, انسامبل جەتەكشىسى, وتاعاسى تالعات سەمباەۆتىڭ ەرەن ەڭ­­بەگىنىڭ, تىنىمسىز ىزدەنىسىنىڭ ار­قاسىندا وتباسىلىق ءانسامبلدىڭ ءان قورجىنى جىلدان-جىلعا تۇر­لەنىپ, شىرقاتا سالعان اسەم اندەرى جۇرەكتەردەن جىلى ورىن الۋدا. وسى ۋاقىت ارالىعىندا ءتۇرلى دەڭ­گەيدەگى بايقاۋلاردا باعىن سىناپ, جۇلدەلى ورىنداردان كورىنگەن جە­تىستىكتەرىن ساۋساقپەن سانامالاپ تاۋىسا الماسىمىز انىق. ەڭبەك ەلە­نىپ, مەرەي تاسىتقان ءتۇرلى دارەجەدەگى ديپلومدار مەن العىس­حاتتار, قۇرمەت گراموتالارى ەلەۋلى جىلداردىڭ جەمىسى دەر ەدىك.

مىسالعا ايتساق, 2010 جىلى الماتى وبلىستىق «وتباسى – ال­تىن دىڭگەك» بايقاۋىندا باس جۇل­دەنى جەڭىپ الىپ, رەسپۋبليكا بو­يىنشا وتكەن بايقاۋدا 16 وتبا­سىنىڭ ىشىنەن 2-ورىندى يەلەنگەن ەدى. سودان بەرى ءوڭىردىڭ بار­لىق اۋدانىنا ساپارلاپ, كون­­تسەرتتىك باعدارلامالارىن ۇسىنعان سەمباەۆتار ءانسامبلى ان­سۇيەر قاۋىمنىڭ العىسىنا بو­لەندى. ونەردەگى ورىستەرى كەڭىپ, رە­پەر­تۋار­لارى حالىقتىق مول مۇ­را­لارمەن تولىقتى. ناتيجەسىندە «حا­لىقتىق» انسامبل اتاندى.

انسامبل جەتەكشىسى ءارى كومپوزيتور ت.سەمباەۆتىڭ ونەرگە قوسقان ولشەۋسىز ەڭبەگى ەسكەرىلىپ, وتكەن جىلى «مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى» توسبەلگىسىمەن ماراپاتتالدى. وتباسىلىق ونەر ۇجىمىنىڭ ورىن­داۋىنداعى وتىزدان اسا ءان – ت.سەمباەۆتىڭ ءتول تۋىندى­سى. مۋزىكالىق اسپاپتاردا وڭ­دەلمەگەن وزگە دە اندەرىن قوس­قاندا, وسى كۇنگە دەيىنگى شىعارماسىنىڭ جالپى سانى الپىستان اسادى. ونىڭ ىشىندە پاتريوتتىق تا­قىرىپقا ارنالعان تۋىندىلارى  ءبىر توبە. اندەرىنىڭ دەنى تۋعان جەر, سالت-ءداستۇر, انا مەن اكە, با­لا, سۇيگەن جار, ۇستاز, كوكتەم سىن­دى ليريكالىق شىعارمالارعا نەگىز­دەلىپ, ءار كەز تىڭداۋشىلارىن باۋراپ الادى. اۋداندا وتەتىن ءداستۇرلى مەرەكەلىك شارالاردا سازگەردىڭ «كەل, ناۋرىز», «استانا», «ال­ماتىم», «جاڭا جىل» سياقتى اندەرى شىرقالىپ, ۇلتىمىزدىڭ رۋحىن اسپانداتادى. سونداي-اق اقىن ەسەنقۇل جاقىپبەكتىڭ «كۇز قالا تالدىقورعان», ءنۇسىپباي ءابدىراحىمنىڭ «قيماس مەكەن جە­تىسۋ», «ۇمبەتالى – جىردىڭ قارا جورعاسى», امىرە ءارىننىڭ «قا­راتالىم, ساعىنىشىم, اۋىلىم», قۋات قايرانبايدىڭ «جە­تىسۋ», بايقالى نۇكەتاەۆتىڭ «تا­ۋەلسىزدىك باستاۋى», سامات نا­بيەۆتىڭ «تالدىقورعان» سياقتى ولەڭ­دەرىنە جازعان اندەرى مادەني شا­را­لاردا ۇنەمى ورىندالىپ, تا­قى­رىپتىڭ ءمان-مازمۇنىن ارتتىرۋدا. كومپوزيتوردىڭ اندەرىن تانىمال ەسترادا جۇلدىزدارى دا ورىندايدى.

ونەرپاز اۋلەتتىڭ تىرەگىنە اي­نالعان تالعات ءشارىپ ۇلى «جە­تىسۋ» مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىن ءتا­مامداپ, سارقان مادەني-اعار­تۋ ۋچيليششەسىندە مۋزىكا ءبولى­مىنىڭ ۇستازى, ۇرمەلى اسپاپتار وركەسترىنىڭ ديريجەرى, الماتى قا­لاسىنداعى رەسپۋبليكالىق ءبى­لىم جەتىلدىرۋ ينستيتۋتىندا ەس­تەتيكالىق ءبولىمنىڭ ادىسكەرى قىز­مەتتەرىن اتقارعان. قاسيەتتى جامبىل اۋدانىنا قونىس اۋدارعان العاشقى جىلداردان باستاپ, اۋەزدى ءان جازۋ دارىنى اشىلا باستاعان. قارعالى اۋىلىنداعى مەك­تەپتە مۋزىكا پانىنەن ساباق بە­رىپ, جاس جەتكىنشەكتەردى ونەرگە باۋلىپ جۇرگەندە تىرناقالدى «قارعالى» ءانى تۋادى. سودان باس­تاپ ءان تيەگى اعىتىلىپ, جەر­گى­لىك­تى قالامگەرلەر راتبەك تەر­لىك­باەۆ, گۇلنار ومىرزاقوۆا, ۆيك­تور نيكيتيندەردىڭ سوزدەرىنە جا­زىلعان اندەرى الاتاۋ اسپانىندا قالىقتاپ, كونتسەرتتەردە ۇزدىكسىز ورىندالىپ كەلەدى.

وتاعاسىنىڭ ومىرلىك قوساعى, اياۋلى جارى ك ۇلىمحان قالاليەۆا دا – ءانشى ءارى بىرنەشە ءاننىڭ ءسوزىن جازعان دارىن يەسى. ونەرلى وتباسى قورجىنىنداعى جەتپىسكە جۋىق ءاننىڭ جيىرمادان استامىنىڭ ولە­ڭىن جازعان وسى ك ۇلىمحان قالا­ليەۆا. كومپوزيتوردىڭ جوعارىدا ايتقان «قارعالى» ءانىنىڭ ءسوزىن جازعان دا – جارى. ت.سەمباەۆ بۇل ءانى ءۇشىن مۇقان تولەباەۆ اتىن­داعى ءداستۇرلى وبلىستىق كومپوزيتورلار بايقاۋىندا 36 سازگەردىڭ ىشىندە «جەتىسۋىم – جەرۇيىعىم» اتالىمى بويىنشا 3-ورىن العان.

كەربۇلاق اۋدانىندا دۇنيەگە كەلگەن ك ۇلىمحان تۇرسىنقىزىنىڭ «تۋعان جەرىم – ءباسشيىم», «ۇس­تازىم», «سەن», «التىن ۇيا مەك­تە­بىم», باسقا دا اندەرى كەڭ تارال­عان. جاستايىنان ونەردى ومىرىنە سەرىك ەتكەن ۇلاعاتتى ۇستازدىڭ ماماندىعى – قوبىزشى, دومبىراشى. وسى كۇنى ول – ۇزىناعاش اۋى­لىنداعى «ايگولەك» بوبەك­جايىنىڭ مۋزىكا جەتەكشىسى. بۇعان قوسا سارىباستاۋ ورتا مەكتەبىندە مۋزىكا پانىنەن ساباق بەرەدى.

«مەن بالا كۇنىمنەن وتە بەل­سەندى بولدىم, قولىما دومبىرا الىپ ايتىسقا دا قاتىستىم, نەبىر جۇيرىكتەرمەن قىز قۋعا دا شاباتىن­مىن. دالانىڭ ەركەسى بولىپ وسە كەلە, ءان مەن جىرعا اۋەس­تەندىم. باسشي اۋىلىندا كىتاپحا­ناشى, كلۋبتا ادىسكەر رەتىندە مادەني ءىس-شارالاردىڭ بەل ورتاسىندا ءجۇردىم. ونەردى قۇلاي ءسۇيدىم, ءان-كۇي دەسە ىشكەن اسىمدى جەرگە قويا­تىنمىن. سونىڭ ارقا­سىندا جيىر­ما جىلعا جۋىقتاپتى, وت­با­سىمىزبەن ەل الدىندا ونە­رىمىزدى كورسەتىپ كەلەمىز», دەيدى.

ومىردە دە, ونەر ايدىنىندا دا قوس اققۋداي قاتار جۇزگەن جاراسىمدى جۇپتىڭ بالالارى دا شەتىنەن وزدەرىنە تارتقان ونەرلى. تۇلا بويى تۇڭعىشى جانەل اۋداندىق «ونەر» مەكتەبىندە ۇستازدىق ەتسە, ۇلى ءانۋار – اۋداندىق ء«سۇيىن­باي سازى» فولكلورلىق-ەتنو­گرافيالىق ءانسامبلىنىڭ بەلدى ءانشىسى. ونەرلى وتباسىنىڭ كۇيەۋ بالاسى, ياعني جانەلدىڭ سەرىگى ەر­سەيىت بورانباەۆ تا – وسى ءانسام­بلدىڭ كونتسەرت جۇرگىزۋشىسى ءارى ءانشىسى. سەمباەۆتار وتباسىنىڭ كە­لىنى جادىرا امانقوسقىزى بولسا, مىڭ بۇرالعان ءبيشى. ال كەنجەسى تاۋلان تالعات ۇلى دا – وتباسىلىق ءانسامبلدىڭ مۇشەسى. بۇگىندە ءوز الدىنا ونەر مەكتەبىن اشىپ, جاس بۋىندى باۋلۋدا.

اۋلەتىن انمەن تەربەگەن ت.سەم­باەۆ وتكەن جىلى 60 جاسقا تو­لۋىنا وراي جامبىل اۋدا­نى­نىڭ قۇر­مەتتى ازاماتى اتاندى. وسىلايشا, ونەر­دىڭ جارىق جۇلدىزىنا اينالعان سەمباەۆتار وتباسىلىق حالىقتىق ءانسامبلىنىڭ كەلەشەگى كەمەلدەنىپ كەلەدى.

الماتى وبلىسى