ءۇش ۇرپاقتىڭ ەڭبەك شەجىرەسى

جالپاق جۇرتقا جاقسى قى­رى­نان ونەگە ەتۋگە ابدەن لايىقتى ەڭ­بەك شەجىرەسىنىڭ الىپ­پەسى سوناۋ 1968 جىلدان باستاۋ الادى ەكەن. ول تۇستا قۇرقىلتايدىڭ ۇيا­س­ىن­­داي جىپ-جىلى, شاعىن عانا ستەپ­نو­گور قالاسىنىڭ ەندى عانا تى­نى­­سىن كەڭەيتىپ, وركەن جا­يىپ كەلە جاتقان ۋاقىتى. ۆالەري يۆانوۆيچ پەن ليديا ميحايلوۆنا گون­چاريكتەردىڭ جاس وتباسى وزدە­رى­نىڭ باقىتىن ىزدەپ جاڭا قالاعا كەلگەن. بىردەن تسەليننىي تاۋ-حيميا كومبيناتىنا جۇمىسقا ورنالاستى. ءوز ىستەرىن بەرىلىپ ىس­تەي­تىن, تاپسىرىلعان جۇمىستى تاپ-تۇيناقتاي ەتىپ اتقاراتىن جاس­­­تاردىڭ تىڭعىلىقتى ءىسى نا­زار­عا ىلىنبەي قالعان جوق. الدىنان جۇ­­مىس ۇركىپ وتىراتىن ولار­دىڭ ەڭ­­بەگى سول تۇستا لايىقتى باعا­لان­دى.

– مەنىڭ ناعاشى اتام ۆالەري ميحايلوۆيچ ەرەمين دە ەلگە ەڭبەگىمەن تانىلعان, ءوز ىسىنە اسقان جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايتىن ادام ەدى. اتام جاعىنان دا, انام جاعىنان دا تۇتاس اۋلەتىمىز وسى كوم­بيناتتا جۇمىس ىستەدى. ءبىز­دىڭ اۋلەتتىڭ ەڭبەكپەن كەلگەن بە­رە­­كەسىنە كومبيناتتاعىلار قى­زىعا قارايتىن. ەڭبەك ءار ۋا­قىت­تا باعالانادى ەمەس پە؟ كوم­بي­نات­تا ۇيىمداستىرىلاتىن ەڭبەك جارىستارىندا ۇنەمى جوعارى كورسەتكىشتەرىمەن تانىلعاندىقتان 1974 جىلى «قۇرمەت بەلگىسى» وردە­نىنە يە بولدى, – دەيدى ەۆگەني ولەگوۆيچ.

ارىپتەستەرى وزدەرىمەن يىق تىرەستىرە جۇمىس ىستەيتىن ۆالەري ميحايلوۆيچ كەۋدەسىنە تاققان ماراپاتتارىن وزدەرى العانداي قۋانعان. ابدەن لايىق دەسكەن ولار. ەڭبەگى ابدەن ءسىڭىپ ءجۇر عوي. وزگەلەر جينالىس سايىن ماق­تالاتىن, مەرەكە سايىن ەڭبەگى اتالىپ وتەتىن ۆالەري ەرەميننىڭ تاۋ قوپارىپ, تاس جاراتىن قاجىر-قايراتىنا ءسۇيسىنىپ, وزدەرى دە ءدال سولاي ەڭبەك ەتىپ يىق تىرەستىرىپ ءجۇرۋدى ماقسات تۇتاتىنى بار ەدى. 1981 جىلى «ەڭبەك قىزىل تۋ» وردەنىن, 1990 جىلى «ەڭبەك ارداگەرى» مەدالىن العاندا دا ەڭبەكقور جاننىڭ جان دۇنيەسىن, جۇمىسقا دەگەن قۇشتارلىعىن, مول جاۋاپكەرشىلىگىن ەتەنە جاقىن تانىپ-بىلگەن كوزتانىستار ماراپات يەسىمەن بىرگە قۋانعان. مەملەكەت تاراپىنان كورسەتىلگەن مۇنداي قۇرمەتكە يە بولۋ دا وڭاي-وسپاق شارۋا ەمەس.

تومسك پوليتەحنيكالىق ينس­تيتۋتىنىڭ 1974 جىلعى تۇلەگى ۆالەري نيكولاەۆيچ ەرەمين جولداما بويىنشا تسەليننىي تاۋ-حيميا كومبيناتىندا ەڭبەك جولىن باستاعاننان كەيىن تابان اۋدار­ماستان 42 جىل بويى جۇمىس ىستەپ, زەينەت دەمالىسىنا شىقتى. ەڭبەك شەجىرەسى كەيىنگى جاستارعا ومىرشەڭ ونەگە بولىپ قالدى. ادەمى ەڭبەك ءداستۇرى ۇرپاقتان-ۇرپاققا كوشىپ, ەڭبەكسۇيگىش, تىندىرىمدى جاننىڭ قول جەتكىزگەن تابىسى, ۇجىمنىڭ ۇيىتقىسىنا اينالعان بەرەكەلى ءىس-ارەكەتى ادەمى اڭىز ءتارىزدى ءالى كۇنگە دەيىن ايتىلادى. ۆالەري نيكولاەۆيچتىڭ قىزى مەن ۆالەري ءيۆانوۆيچتىڭ ۇلى شاڭىراق كوتەرگەن. وسى ءبىر جاس وتاۋدىڭ كەرەگەسىن كەڭەي­تىپ, ىرگەسىن بەكىتكەندە ارىدان جىلعا تارتقان ەڭبەك لەبى. ەكەۋى دە ەڭبەكقور وتباسىندا ءوسىپ, اتا-انالارىنىڭ ادال جۇمىس ىستەۋىنىڭ ارقاسىندا قانشالىقتى قۇر­مەتكە بولەنگەندىكتەرىن جۇ­رەك­تەرىمەن سەزىپ ءوستى. وزدەرى دە سولارعا ۇقساۋعا, بوي تۇزەۋگە تى­رىس­تى. الدە بۇل انا سۇتىمەن كوكى­رەكتەرىنە دارىعان قاسيەت پە ەكەن. جاس شاڭىراقتاردىڭ ءوز پەرزەنتتەرى دە ءوسىپ جەتىلگەن. قا­زىر قىزدارى ناتاليا وسى كاسىپ­ورىندا ساپانى باقىلاۋ قىز­مە­­تىنىڭ باقىلاۋشىسى. ولەگ ۆالەرەۆيچ ەكستراكتسيا تسەحىندا جۇ­مىس ىستەيدى.

بار عۇمىرىن ادال ەڭبەكپەن باياندى ەتكەن اۋلەتتىڭ جاڭا شە­جىرەسى جازىلىپ جاتىر. ءۇشىنشى ۇر­پاقتىڭ كوگەرىپ-كوكتەۋى, وركەن جايۋى. «اتا كورگەن وق جونار» دەگەندەي, اتاسىنان, اكەسىنەن ۇلگى العان ەۆگەني ولەگوۆيچ گونچاريك 2017 جىلدان بەرى «سگحك» سەرىكتەستىگىندە گيدرومەتاللۋرگ بولىپ جۇمىس ىستەيدى. وندىرىستەن قول ۇزبەي ومبى قا­لا­سىنداعى مەملەكەتتىك پولي­تەحنيكالىق ينستيتۋتتى وقىپ ءبى­تىردى. 2021 جىلى ءوندىرىس شەبە­رى بولىپ تاعايىندالدى.

– ءبىزدىڭ اۋلەتتىڭ ءبارى ەڭبەكتەن باقىتىن تاپقان جاندار, – دەيدى ەۆگەني ولەگوۆيچ. بۇگىنگى جاس­تار تەحنيكا ءتىلىن بىلگەنى ءجون. ەلى­مىزدىڭ بولاشاعى تەحنيكالىق مامانداردا ەكەنىن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ءجيى ايتادى. سوندىقتان جەر-جەردەگى كاسىبي ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىندەگى ساپانى ارتتىرۋ كەرەك. ءوندىرىس ورىندارى كوپ شوعىرلانعان ستەپنوگور قالاسىندا بوس تۇرعان جۇمىس ورنى كوپ. مەن كەيدە قارەكەتسىز قاراپ جۇرگەندەردى كورگەندە زامانداستارىما تەحني­كالىق ءبىلىم الساڭدار, جەردە قالمايسىڭدار ءارى وتانىمىزعا دا پايدالارىڭ تيەدى, دەپ ايتىپ جۇرەمىن.

ەڭبەكپەن كوگەرگەن اۋلەتتىڭ ەڭبەك شەجىرەسى – شىنىندا دا مازمۇندى ءارى باي. وعان مازمۇن ۇستەپ تۇرعان كەيىپكەرىمىزدىڭ بو­يىن­داعى ەڭبەككە دەگەن ۇم­تىلىس.

ستەپنوگور قالاسى