ەل بىرلىگىنە قۇرمەت

قازاق دالاسىنا شەشەن-ينگۋشتەردىڭ دۇمەپ كەلۋ تاريحى 1944 جىلدان باستالاتىنى بەلگىلى. جۇدەپ-جاداپ, ارىپ-اشىپ كەلگەن, ءتىلى باسقا, ءتۇسى بوتەن حالىقتى ەجەلدەن باۋىرمال قازاق ۇلتى قۇشاق جايا قارسى الىپ, ءبۇتىن بيدايدى ءبولىپ جەپ, جارتى بيدايدى جارىپ جەپ, بەينە ءبىر ءوزىنىڭ ەت جاقىن تۋىسىنداي قامقورلىق كورسەتكەنى بەلگىلى. بۇگىندە شەشەن-ينگۋش حالقى وسى ءبىر وزەگىن جالعاعان ونەگەلى ءىستى ەش ۇمىتپايدى. وزدەرى دە قيىن كۇن كەشىپ وتىرعان باۋىرمال حالىقتىڭ ازداعان نەسىبەسىن اۋىزدارىنان جىرىپ بەرىپ, انىق اجالدىڭ اۋزىنان الىپ قالعاندارىن سەرتكە بەرىك جۇرت ۇرپاقتان-ۇرپاققا جەتكىزىپ كەلەدى. بىرلىگى مىقتى شەشەن-ينگۋش اقساقالدارى وسى ءبىر ەستەن كەتپەس جاقسىلىقتى ايتا وتىرىپ, ەل بىرلىگىن, تۇتاستىعىن ناسيحاتتاۋدان جالىققان ەمەس. «ۆايناح» قوعامى وزدەرىنىڭ ۇلتتىق مادەنيەتى مەن سان عاسىر بويى جالعاسىپ كەلە جات­قان ادەت-عۇرىپتارىن ۋاقىت تو­زاڭىنان ارشىپ الىپ, جاقۇت­تاي جارقىراتىپ, كورسەتىپ وتىر. كورسەتىپ قانا قويماي, كەيىنگى ۇرپاعىنىڭ بويىنا جا­راتقىسى كەلەدى. نەسى بار, ادامگەرشىلىكپەن ادىپتەلگەن ارىداعى تامىردىڭ ۇزىلمەگەنى دۇرىس قوي.

– قاسيەتتى كوكشە توپى­را­عىندا شەشەن-ينگۋشتار جەر­­گىلىكتى جۇرتپەن توننىڭ ىشكى با­ۋىنداي ەتەنە ارالاسىپ, جاراستى كۇن كەشىپ وتىر, – دەيدى اقمولا وبلىستىق «ۆايناح» شەشەن-ينگۋش ەتنو-مادەني قوعامىنىڭ تور­اعاسى گەريحان يانديەۆ, – ءبىزدىڭ جۇرت قازىر جەرگىلىكتى ۇلت ءتىلىن تەرەڭىرەك ءبىلۋدى ماقسات تۇتىپ وتىر. ويت­­كەنى وسى جەردىڭ سۋىن ءىشىپ, ءدامىن تاتقاننان كەيىن ءتىلىن, سالت-ءداستۇرىن, ۇلتتىق مادەنيەتىن بىلۋگە مىندەتتىمىز.

شارا بارىسىندا شە­شەن-ينگۋشتاردىڭ ۇلتتىق مادە­نيەتىن تولايىم قامتي­تىن ماز­­مۇندى كورمە ۇيىمداس­تى­رىل­دى. ولاردىڭ كۇندەلىكتى تۇر­مىستا قولداناتىن بايىرعى زاتتارى, كوز جاۋىن الاتىن اشەكەي بۇيىمدار, ءارتۇرلى ادەبيەتتەر قويىلعان. ءار تىلدە ءان شىرقالىپ, تۇتاسا كەلگەندە, ۇلى دوستىقتى ۇلىقتايتىن ماز­مۇنداعى قىزعىلىقتى كون­تسەرت كورەرمەن نازارىنا ۇسى­نىلدى. جالعىز شەشەن-ينگۋش جۇرتى عانا ەمەس, وسى وڭىر­دە تۇراتىن بارشا ەتنوس ءوز مادە­نيەتىن كورسەتۋگە تىرىستى. بۇل بىزگە رۋحاني دۇنيە ارقىلى دوستىق اتتى الىپ بايتەرەكتىڭ تامىرىنا ءنار بەرىپ جاتقانداي كورىندى.

كوكشەتاۋ