سۇلۋلىققا ءبارى قۇشتار. ادەمى كارتيناعا دا سان ءتۇرلى بوياۋلاردىڭ ۇيلەسىمىن كورۋ ءۇشىن قارايمىز. سۋرەتشىنىڭ تالانتىنان تۋعان بوياۋلار تولقىنى كوڭىلگە ءبىر جىلىلىق سىيلايتىنداي ەلەگىزيمىز. قاراپ تۇرىپ ءوز ءانىمىزدى تىڭداعىمىز كەلەدى. دىبىسسىز مۋزىكاعا قيمىلسىز بيلەگىمىز كەلەدى. ءبارى ەستەتيكالىق ءلاززات الۋ ءۇشىن.
اقىن سىرباي ماۋلەنوۆ سۋرەتشى تۋرالى ولەڭىندە سىرلى ونەردىڭ تەرەڭىنە ۇڭىلەدى.
«تۇراقتاماي ءالى دە,
تۇر قيالى داعدارىپ.
بايىپتايدى ءبارىن دە,
ويىمەن ون اۋدارىپ.
قولىن سوزىپ ۇسىندى,
الدەنەگە ويى اۋعان.
الماقشى ما ءبىر سىردى,
اسپانداعى بوياۋدان», دەيدى اقىن.
دەگەنمەن كارتينا تەك اسەمدىكتەن تۇرمايتىنى تاعى انىق. كەز كەلگەن كوركەم تۋىندى سول ۋاقىتتىڭ, سول قوعامنىڭ تىنىسىن سۋرەتتەيدى. استارىندا قانداي دا ءبىر وي, سىر, شىندىق, كوزقاراس جاتادى. ول ءتىپتى قۇپيا بولۋى دا مۇمكىن. ال كەي كارتينالارعا قاراپ تۇرىپ, ولەڭ وقىعىڭ كەلەدى. ەندى ءبىر ساتتە اسقاق پوەزيانىڭ نازىك اۋەزى ەسىپ, ولەڭدى ءوزىڭ ەمەس, سۋرەت وقىپ تۇرعانداي اسەردە بولاسىڭ. ءيا, سۋرەتشىنىڭ شەبەرلىگىمەن اقىننىڭ داۋسى كارتينادا دا بەينەلەدى.
سۋرەتشىلەر وداعىنىڭ مۇشەسى, گرافيك-كەسكىندەمەشى الماس سىرعاباي شىعارماشىلىعىنىڭ ءبىر بولىگى مۇقاعاليعا ارنالعان. اقىننىڭ ولەڭدەرى سۋرەتشى قىلقالامىمەن ءتۇرلى بوياۋعا ەنىپ, جان سىرى سۋرەتكە اينالادى. الماس سىرعابايدىڭ «حان ءتاڭىرى» سەرياسىمەن سالىنعان سۋرەتتەرى, «ب.مومىش ۇلى», «كۇتۋ», «مايگۇل», «كوش», «بايىنقول», «دالا توسىندەگى جىلقىلار», مۇقاعاليدىڭ شىعارماسى جەلىسىمەن سالىنعان «شەشە, سەن باقىتتىسىڭ», «اققۋلار ۇيىقتاعاندا», «رايىمبەك! رايىمبەك!» سىندى كارتينالارى كورەرمەنگە ەرەكشە ۇنايدى. سۋرەتشى بۇدان بولەك مۇقاعاليدىڭ كىتاپتارىن دا بەزەندىرىپ ءجۇر.
«تاڭەرتەڭ ەرتە ويانىپ دالاعا شىقساڭ, قارسى الدىڭدا قاسقايىپ حان ءتاڭىرى قاراپ تۇرادى. سول مۇزارت شىڭ ىشتەگى ۇيىقتاپ جاتقان ءبىر تالانتىڭدى جىبىرلاتىپ, مازا بەرمەيدى. تاۋعا قاراپ تۇرىپ, ولەڭ جازباۋ, سۋرەت سالماۋ مۇمكىن ەمەستەي كورىنەتىن. وسى مازاسىزدىقتان كەيىن مۇقاعاليدىڭ ولەڭدەرىن وقىپ, العان اسەرىمدى سۋرەتكە ءتۇسىرىپ وتىردىم», دەيدى سۋرەتشى.
ساياسي قۋعىن-سۇرگىن تاقىرىبى دا الماس سىرعاباي قىلقالامىنا تاڭسىق ەمەس. سۋرەتشى زۇلمات جىلداردىڭ قاسىرەتىن قارا بوياۋمەن بەينەلەدى. ۇلتتىڭ جان ازابىن, جازىقسىزدىڭ جان داۋىسىن كۇڭىرەنگەن بوياۋلاردىڭ سوقتىعىسىمەن سۋرەتتەدى. ونىڭ «قارا ورامال», «جانتالاس», «قارالى كوش», «مۇڭلى اۋەن» كارتينالارى مەن الاشورداشىلار ءاليحان بوكەيحان, احمەت بايتۇرسىن ۇلى, ماعجان جۇماباي, حالەل دوسمۇحامەد ۇلى, مۇحامەتجان تىنىشباي ۇلى, ءالىمحان ەرمەك ۇلى جانە باسقالارىنىڭ پورترەتتەرى سول قاسىرەتتى جىلداردىڭ كولەڭكەسىن عانا ەمەس, حالىقتىڭ اشىنۋىن, تورىعۋىن, ۇرەيىن, وعان قوسا مۇقالماس قايرات-جىگەرىن دە بەرە العان. اۆتوردىڭ وسى تاقىرىپتاعى بىرنەشە جىل بۇرىن ەلوردادا وتكەن «جوق, ۇمىتۋعا بولمايدى!» اتتى شىعارماشىلىق كورمەسى ءالى ەسىمىزدە. XX عاسىردىڭ 20-50-جىلدارىنداعى جاپپاي ساياسي قۋعىن-سۇرگىنگە ارنالعان ەكسپوزيتسيا جۇرەك تۇكپىرىندەگى ەڭ ءبىر اياۋلى سەزىمدەرگە قوزعاۋ سالادى. كەنەپ بەتىندە كۇردەلەنە تۇسكەن قارا, قىزىل, اق تۇستەردىڭ بۋىرقانىسى سۋرەتشىنىڭ جان تەبىرەنىسىن كۇمانسىز اڭعارتادى. ازاپتى ءومىردىڭ توزاعى مەنەن مازاعى قاسىرەتتى جىلداردىڭ ازالى كۇيىن شەرتەدى. وسىنىڭ ءبارى مۇڭدى اۋەنمەن كومپوزيتسياعا جان كىرگىزىپ تۇرعانداي.
«سۋرەتشى شەندەستىرۋگە شەبەر. قوعالى كولدەر, قوم سۋلار – قۇتتى قونىس بولعان قازاق دالاسىنىڭ تىنىش تۇنىندە اي جىلاپ تۇر, تۇرمە توزاعىن كورگەن انالاردىڭ باستارى قوسىلىپ, ءبىر ۇلكەن بالبالتاس قۇرايتىن ازالى بەينەسى, جازىقسىز جانداردىڭ قانىن سۋداي اعىزعان كەسىرلى جۇيەنىڭ كەسپىرسىز جىلانداي ىسىلداۋى, كورتىشقاندار مەن اتجالماندار جايلاعان ورتادا قۋ تىزەسىن قۇشاقتاعان انا وبرازى, ءىش قۇرىلىسىن شىنجىرلاپ تاستاسا دا, ايعا اتىلعان ارعىماقتىڭ اتويى, كونە دۇنيەدەن ۇزىلمەي كەلە جاتقان تاريحىمىزدى وقىتپايتىنداي ەتىپ بالبال تاستاردى تىكەنەككە وراپ تاستاۋى, ايتا بەرسەك كوپ, ساناسىندا ساڭىلاۋ بار بارشا ادامزات بالاسىنا ۇلكەن وي جۇكتەيدى», دەيدى سۋرەتشى.
اۆتور شىعارماشىلىعىنا ۇڭىلسەك, ازاماتتىق ۇستانىمى بىردەن بىلىنەدى. سۋرەتشىنىڭ ەركىن تاقىرىبىنىڭ ءوزى قازاقتىڭ ونەرىنە, قازاقتىڭ تاعدىرىنا, تاريحىنا قۇرىلعان. ۇلتىنىڭ باستان كەشكەن تاۋقىمەتىن سان ءتۇرلى بوياۋدىڭ تولقىنىنا سالعان سۋرەتشىنىڭ ءار شىعارماسىنىڭ استارىنان ءوز داۋسى ەستىلەدى.
الماس سىرعاباي سۋرەت ونەرىنە وزىندىك ءور داۋسىمەن باتىل كىردى. قانشاما جىلدان بەرى قاتىپ-سەمگەن سەڭدى قىلقالام قۋاتىمەن ءوز شاما-شارقىنشا بۇزۋعا تىرىستى. ونىڭ قالامىنان ءالى تالاي اقتاڭداقتاردىڭ جان ءسوزى, جان مۇڭى توگىلەر.
سونداي-اق سۋرەتشى احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ 150 جىلدىعىنا, امانگەلدى يمانوۆتىڭ 150 جىلدىعىنا, قانىش ساتباەۆتىڭ 125 جىلدىعىنا وراي سالىنعان مەرەيتويلىق لوگوتيپتەردىڭ دە اۆتورى. ايتا كەتەيىك, اۆتور كەيىنگى جىلدارى ەلىمىزدە دە, شەتەلدە دە تانىلىپ ۇلگەردى. «ديالوگ ەۋرازيا» پلاتفورماسى تۇركيا مەملەكەتىنىڭ ءۇش قالاسىندا (ىستانبۇل, بۋرسا, يزمير) شىعارماشىلىق كورمە ۇيىمداستىردى.