«ادىلەتتى قازاقستاندى» قۇرۋ قالاي ءجۇرىپ جاتىر؟

جاڭا ۇلگىدەگى مەملەكەت

كەيىنگى ءۇش جىلدا قازاقستان مۇعا­لىمدەردىڭ جالاقىسىن ەكى ەسە­گە ارتتىرۋ, دارىگەرلەردىڭ جالا­­قىسىن ارتتىرۋ, بالالارعا ار­نالعان ۇلتتىق قور قۇرۋ جانە وڭىر­­ل­ەردەگى اۋرۋحانالار جەلىسىن كە­ڭەيتۋ سەكىلدى ماڭىزدى ماق­سات­تارعا قول جەت­كىزدى. 2020 جىل­­دان 2023 جىلعا دەيىن اۋىل­دىق جەرلەردە 300-دەن استام مە­­دي­تسينالىق نىسان سالىن­دى. دە­گەنمەن قازاقستان پرە­زيدەن­تى­نىڭ پايىمداۋىنشا, ءالى دە ات­قارىلاتىن شارۋا جە­تەر­لىك. زور ەكونوميكالىق سەرپىلىس جاساۋعا ەلدىڭ تولىق مۇم­كىندىگىن بارىنشا پايدالانۋ قاجەت. الاي­دا باستى ماقسات – قاعاز جۇزىندەگى بيىك جەتىس­­تىك­تەرگە قول جەتكىزۋ ەمەس, شىن مانىندە, حا­­لىقتىڭ تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتۋ بولۋعا ءتيىس.

قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ايتۋىنشا, ينكليۋ­زيۆ­تىك جانە ۇنەمشىلدىك قا­زاقستاننىڭ جاڭا ەكونوميكالىق باع­دارىنىڭ وزەگىنە اينالۋى كەرەك. توقاەۆ جاقىن بولاشاققا ارنالعان كۇن تارتىبىنە وسىنداي ماقسات قويىپ وتىر. ياعني ەكو­نو­مي­كالىق ءوزىن-ءوزى قامتاماسىز ەتۋگە كە­پىل­دىك بەرۋگە قابىلەتتى قۋات­تى ين­دۋس­­تريالىق با­زا­نى قالىپ­تاس­­تى­رادى.

رەسمي استانا الداعى ءىس-شارالار جوسپارىندا قازاقستان پرەزيدەنتى بەل­گى­لەگەن ءوسۋ كور­سەت­­كىشتەرىنە سايكەس بولۋدى كوزدەيدى. وسىلايشا, ىشكى جالپى ءونىم كولەمى جىلىنا 6-7 پا­يىزعا وسەدى. مەتالدى تەرەڭ وڭدەۋ, مۇناي-گاز جانە كومىر حي­مياسى, اۋىر ماشينا جاساۋ, ۋراندى كونۆەرسيالاۋ جانە بايىتۋ, اۆتوبولشەكتەر جانە تىڭايتقىشتار شىعارۋ سياقتى باعىتتارعا اي­رىقشا نازار اۋدارىلادى. وتاندىق جانە شەتەلدىك ينۆەستورلاردى تارتۋ ماقساتىندا سا­لىق­تىق جەڭىلدىكتەر جاساپ, جەكە­شە­لەندىرۋ ناۋقانى قاراس­تى­رىلماق.

تسيفرلى جانە تۇراقتى مەملەكەت

مەملەكەت پەن جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ تسيفرلى يكەمدىلىگىنىڭ نەگىزگى كورسەتكىشى سانالاتىن بۇۇ-نىڭ ەلەكتروندىق ۇكى­مەتتى دامىتۋ يندەكسىندە قازاقستان العاشقى ورىنداردا تۇرعانىن ەسكە العان ءجون. توقاەۆ ۇكى­مەت­كە 2026 جىلعا قاراي IT قىز­مەتتەرى ەكسپورتى كولەمىن 1 ملرد دوللارعا دەيىن ارتتىرۋدى تاپسىردى.

بۇۇ EGDI رەيتينگىندە جيىر­ما سە­گىزىنشى ورىندا تۇر­عان قازاقستان (بەلگيا مەن ماجارستان سەكىلدى ەلدەردەن وزىپ, شۆەي­تساريادان كەيىنگى ساتىعا جايعاسقان) اقپاراتتىق جانە قارجىلىق تەحنولوگيالار الىبىنا اينالۋدى ماق­سات ەتىپ وتىر. سوندىقتان پرەزيدەنت توقاەۆ قازاقستان حالقىنا جول­داۋىندا ەلدە سەرىكتەستىك ورنا­تۋعا مۇددەلى وسى سالاداعى كەز كەل­گەن ترانسۇلتتىق كورپو­را­­­تسيا­لارعا ەسىك اشىق ەكەنىن ءتۇسىن­دىردى.

جولداۋا كوتەرىلگەن ماسەلە­­لەر مۇنى­مەن شەك­­­تەل­مەيدى. كلي­مات­تىڭ وزگە­رۋى­مەن كۇرەسۋ, سون­داي-اق ەنەر­گە­تي­كالىق قاۋىپ­سىزدىكتى (جانە ءارتاراپ­تان­دىرۋ) ىزدەستىرۋ ماقسا­تىندا قازاق­ستان پرەزيدەنتى اتوم ەلەكتر ستان­ساسىن سالۋ ماسەلەسىن حا­لىق­تىڭ تاڭداۋىنا بەرۋدى, وسىلايشا, جالپىحالىقتىق رە­فەرەندۋم وتكىزۋدى ۇسىندى. جالپى, اەس ماسەلەسى استانا­نى گەو­ەكو­نوميكالىق جانە ەنەر­گە­­تيكالىق تولقىنىس داۋى­رىن­دە وزىنە قاجەتتى دەڭ­گەيدە ەنەر­گە­تيكامەن قامتاماسىز ەتەدى. بىراق حالىقتىڭ كوپ بولىگى ءۇشىن سەمەي پوليگونى سالعان جاراقات قورقىنىشپەن سينونيم بولىپ كەلەدى.

ورتالىق ازيانىڭ كوشباسشىسى

قازاقستاننىڭ ەنەرگە­تي­كا­لىق سەكتوردى تۇپكىلىكتى تۇر­دە اتوم ەنەر­گە­تي­كاسىنا اۋىس­­تىرۋعا الەۋەتى دە, تا­­جىري­بەسى دە, تابي­عي رەسۋرستارى دا جە­تە­دى. الەمدەگى ەكىن­شى ءىرى ۋران قورى بار. ياعني الەم­دەگى بار­لانعان بارلىق كەن ورنى­­نىڭ (قازىرگى ۋاقىتتا) 13 پا­يىزى وسى ەلدە ورنالاسقان. قازاقس­تاندا ورتا جانە ۇزاق مەرزىمدە ىشكى جالپى ءونىم كولەمىن جوعارى دەڭگەيگە جەتكىزۋگە قابىلەتتى حالقى (ورتاشا جاس 29,5) بار. گەوگرافيالىق ورنا­لاسۋى ەۋرازيانىڭ ورتالى­عىنا اينالدىرادى.

تابيعي رەسۋرستاردى پايدا­­لا­نۋعا, جاڭارتى­لا­تىن ەنەرگيا كوزدەرىن كەڭەي­تۋ­گە, ىشكى كولىك ينفراقۇرىلىمىن جە­تىل­دىرۋگە, ينتەرنەت پەن قارجىلىق ال­پا­ۋىت­تاردى تارتۋعا سالىن­عان ين­ۆەس­تيتسيالار استا­نانى ور­تالىق ازيانىڭ ەكونو­مي­كا­لىق كوشباسشىسى رولىندە ماڭگىلىك قالۋعا جول اشادى. كو­رو­ناۆيرۋس پاندەمياسى مەن ۋك­راي­ناداعى سوعىس سالدارى­نان ۇدەمەلەگەن جاھان­دىق قۇن تىزبەگىنىڭ وزگەرۋى شىعىس-باتىس پەن سول­تۇستىك-وڭتۇستىكتى بايلانىستىراتىن نە­گىز­گى ساۋدا جولدارىنىڭ توعىسىندا ور­نا­لاسقان قازاقستانعا پايدا اكەلەتىنىن ەستەن شىعارماۋ قاجەت.

ەممانۋەل پەتروبون,

«Il Giornale» گازەتى