پاراساتتى پەرنەكەڭ

«جۇمباق جۇلدىز», «كىشكەن­تاي گە­نەرالدار», ء«ان سالىڭىزشى, اكە», «ەل­گەزەك ەرتەگىلەر ەلىندە», «تەكتىنىڭ تۇيا­عى ەدى» اتتى كىتاپ­تاردىڭ اۆتورى پ.دۇي­سەنبين ادە­بي ورتادا ەرتە تانىلدى. ول قا­زاقستان جازۋشىلار وداعى مەن رەس­پۋبليكالىق «جالىن» باسپاسى بىرلەسىپ وتكىزەتىن جابىق بايگەنىڭ 1979, 1980, 1981, 1986 جىلدارداعى لاۋرەاتى.

مەكتەپتە وقىپ جۇرگەن جىل­دارى-اق تىرناقالدى ولەڭدەرىن, اڭگىمەلەرىن رەس­پۋبليكالىق گازەتتەردە جاريالاي باس­تاعان ۇزدىك وقۋشى قارىنداشپەن سۋرەت سالۋعا دا قىزىعاتىن ەدى. 1958 جىلى ونىڭ سالعان سۋرەتتەرى ماسكەۋدە شى­عاتىن «پيونەرسكايا پراۆدا», الماتىدان شىعاتىن «درۋجنىە رەبياتا» گازەتتەرىندە جاريالانىپ, كوپكە تانىلدى. ونىڭ 1995 جىلى جەڭىستىڭ 50 جىلدىق مەرەيلى مە­رەكەسىنە وراي سالعان «قوس قىران. با­ۋىرجان مەن پانفيلوۆ» كارتيناسى جۋالى اۋدانىنداعى ب.مو­مىش ۇلى مۇراجايىنا قو­يىلعان.

پ.دۇيسەنبين 1962 جىلى قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جۋرناليستيكا ماماندىعىنا وقۋعا قابىل­داندى. ستۋدەنتتىك جىل­دارى جاستار باسىلىمىندا ونىڭ قازاق ونەرى, بەينەلەۋ ونەرى, الەم­دىك دەڭگەيدەگى ۇلى تۇل­عالاردىڭ ەڭ­بەكتەرى تۋرالى, اتاپ ايتقاندا, لەو­ناردو دا ۆينچي, سيكەيروس, رىلوۆ, كو­نەنكوۆ, ساريان, لەۆيتان, ورال تاڭسىقباەۆ, شارا جيەنقۇلوۆا, ايشا عالىمباەۆالار تۋرالى ماقالالارى جا­ريالانعاندا, تەرەڭ دۇنيەنى تۇششىنا قابىلدايتىن وقىرمان تانىمى كەڭ جاس ءتىلشىنىڭ ۇلت رۋحانياتىنا ولجا سالار بيىك­كە ۇمتىلىسىن بايقاماي قالعان جوق. «جۇلدىزدار نەگە جىلايدى؟» دەگەن العاشقى پوۆەسىمەن ادەبي ورتانىڭ نازارىن اۋدارا بىلگەن پ.دۇيسەنبين ستۋدەنت كەزىنەن باستاپ «لەنينشىل جاس» گازەتىندە جۇمىس ىستەپ, بۇگىندە ۇلت­تىق ادەبيەتتىڭ كلاسسيكتەرىنە اينالعان سول تۇستاعى تالانتتى شوعىرمەن قا­نات­تاسىپ قاتار قىزمەت ەتە ءجۇرىپ, شىعار­ما­شى­لىعىن كوركەم ىزدەنىسپەن بايىتا ءتۇستى.

«پەرنەباي اعامىز – الىس اۋىلدا ءجۇ­رىپ, الاشتىڭ ارداق­تىسىنا اينالعان تۇلعا. وقىر­مان مويىنداعان. قوعام مويىن­داعان. ەڭ ۇلكەن قاسيەتى – قارا­پايىمدىلىعى. ەشقاشان مەرەيتوي وتكىزبەگەن. قازاقستاندا مەرەيتوي وتكىزبەگەن ەكى قالامگەر بولسا, ءوز باسىم سونىڭ ءبىرى – ءابدىجامىل نۇرپەيىسوۆ, ەكىنشىسى – پەرنەباي دۇيسەنبين دەپ ويلايمىن. «لەنينشىل جاستىڭ» داۋىرلەپ تۇرعان شاعىندا قىزمەت ەتكەن پەرنەباي اعامىز ءوزى اش­قۇرساق جۇرسە دە, جىل بويى ستي­­پەندياسىن جيناپ, الىس سا­پارلارعا اتتانىپ, وداققا اتى ءماشھۇر تانىمال تۇلعالار تۋرالى عاجايىپ ەسسەلەر جا­زىپ, گازەتتىڭ كەزەكتى سانىندا جارق ەتكىزىپ, وقىر­مانىن جالت قاراتاتىن ساۋ­لەلى كەزەڭ ەشقاشان كومەسكى تارتپاق ەمەس» دەپ ادەبي ءىس-شارانىڭ العىسوزىن الىپ, كەز­دەسۋدى جۇر­گىزگەن قالامگەردىڭ شاكىر­تى, قازاق­ستاننىڭ ەڭبەك سى­ڭىر­گەن قايرات­كەرى, جازۋشى, پۋب­ليتسيست قالي سارسەنباي ۇستا­زى­نىڭ ومى­رىنەن قىزىقتى سىر شەرتتى.

بۇكىل اۋىلدىڭ ءبىر شامشىراعى بولادى. ول – ۇستاز. وسكەن ءوڭىردىڭ تو­پىراعىنا سۇيىسپەنشىلىك جاس تالانتتى تۋعان اۋىلىنا جەتەكتەپ, قارىمدى قالامگەرلىگىن قوعاممەن قويان-قولتىق بەلسەنىپ قىزمەت ەتۋى­مەن ساباقتاستىرا ءجۇرىپ, اما­نات ارقالاعان ەلىنىڭ ابىرويلى ازاماتىنا اينالدى. جازۋشى ءومى­رىنىڭ ءار كەزەڭىنە بۇگىنگى كۇن بيىگىنەن شولۋ جاساي تۇرىپ, قا­زاقستان قالامگەرلەرى اتىنان قۇت­تىقتاعان جازۋشىلار وداعى باس­قارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, اقىن باۋىرجان جاقىپ مەرەيتوي يەسىنىڭ شىعارماشىلىعىنا توقتالىپ, بالالار ادەبيەتىنە قوسقان ەلەۋلى ۇلەسى تۋرالى اڭ­گىمەلەدى. «پەرنەباي اعا, جا­يىلما دەگەن كىشكەنتاي اۋىلدىڭ وزىنەن ادە­بيەتكە قىزمەت ەتىپ جۇرگەن قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ قانشاما مۇشەسىن تاربيەلەپ شىعاردىڭىز. ولاردىڭ ارقايسىسىن الاقانىڭىزعا سالىپ باپتاپ, ءوز قولىڭىزبەن قياعا ۇشىر­دىڭىز. شاكىرتتەرىڭىزدىڭ ار­قايسىسى ءبىر-ءبىر تۇلعا, ەلگە بەل­گىلى ازاماتتار. ومىردە وسى ۇس­تازدىق قىزمەتىڭىزدى ادەبيەتتىڭ ءتالىم-تاربيە بەرەتىن مەكتەبىنە اينالدىرعان ادام رەتىندە ءبىز ءسىزدى قادىرلەيمىز. قا­زاقتا سىزدەي اقساقالدارىمىز سيرەك. تۇ­تاس بىرنەشە بۋىندى قازاق ادەبيەتىنە الىپ كەلگەن, ولاردى تاربيەلەپ, «ادەبيەت – اردىڭ ءىسى» ەكەنىن ءتۇ­سىندىرىپ, قالامىن شىڭداعان, بولمىسى قاراپايىم, تەك شىعار­ماشىلىق ەڭبەگىمەن جارىپ شى­عىپ كەلە جاتقان ۇلگى تۇتار اعامىز ءوزىڭىز, عۇمىر جاسىڭىز ۇزاق بولسىن», دەدى ب.جاقىپ.

ءىس-شاراعا جازۋشىلار, ونەر­تانۋ­شىلار, عالىمدار, بەلگىلى ونەر ادامدارى, انشىلەرمەن قاتار, رەسپۋبليكالىق بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى باسشىلارى جانە جازۋشىنىڭ شاكىرتتەرى قاتىستى. جازۋشى بەيبىت قوي­شىباەۆ پ.دۇيسەنبيننىڭ قالام­گەرلىگىمەن قا­تار, قاتپارلى تاريح سىرىنا دا تە­رەڭدەپ, قازاقتىڭ وتكەن قاسىرەتتى تاري­حىن زەرتتەۋ­گە, جاڭعىرتۋعا قوسقان ەڭ­بەگى تۋرالى اقتارىلا ءسوز قوزعادى. تا­ريح تامىرشىسىنىڭ ايتۋىنشا, تاريحي-تانىمدىق «شەجىرەلى سارىسۋ», «ۇركەردەي بولىپ كوش­كەن جۇرت...», «سا­رىسۋناما» اتتى تاريحي-دەرەكتىك تومدارى سول ىر­گەلى ىزدەنىسىنىڭ ناتيجەسى.

ماعيرا قوجاحمەتوۆا ايماقتا جاتىپ تا, ادەبيەتتەن ويىپ ورىن الىپ, بەلگىلى ەسىمگە اينالعان قۇرداسىنا جىلى لەبىزىن ءبىلدىردى. ال بەلگىلى ادەبيەت سىنشىسى ءاليا بوپەجانوۆا ادەبي تۇلعانىڭ الاش قايراتكەرلەرىنە ءتان سا­نات­كەرلىك قىرىنا, تۇلعالىق قا­سيەتىنە جوعارى باعا بەردى.

ەنتسيكلوپەديالىق ءبىلىم جي­ناعان ينتەللەكت يەسى, ازاما­تتىق بولمىسى مەن بيىك مادەنيەتىنە قىلاۋ تۇسىرمەي, بۇگىنگى مەرەيلى جاسىنا ابىرويمەن جەتكەن جازۋشى تالانتتى تاي كۇنىنەن تانىپ, ءوز قولداۋىن كورسەتۋدەن ايانباعان قامقور ۇستاز. سول سەبەپتى كىتاپحانا تورىندەگى بۇل باس­قوسۋ ۇستاز بەن شاكىرتتەردىڭ كەزدەسۋى ىسپەتتى شىنايى سيپاتتا ءور­بىدى. سونداي-اق جازۋشى پەرنەباي دۇي­سەنبيننىڭ شاكىرتتەرى قازاقستاننىڭ ەڭ­بەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, ءانشى ساۋلە جان­پەيىسوۆا, قۇر­مان­عازى اتىنداعى قازاق ۇلتتىق كون­سەرۆاتورياسىنىڭ دو­تسەن­­تى, مادەنيەت جانە ءبى­لىم بەرۋ سا­لالارىنىڭ ۇزدىگى تور­­عىن سماي­لوۆا, مادە­نيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى, كۇيشى سايان اقمولدا, «شال­قار» راديو­سىنىڭ ديرەكتورى بولاتبەك تولەپبەرگەن, قازاق­ستاننىڭ ەڭ­بەك سىڭىرگەن قاي­راتكەرى, ءانشى ارداق يساتاەۆالار ۇستازدارىنا العىس ايتىپ, ءان مەن كۇيدەن شا­شۋ شاشتى. جازۋشىنىڭ تۋعان جەرىنەن كەلگەن جەرلەستەرى جام­بىل وبلىسى سارىسۋ اۋدانى جا­يىلما اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكى­مى جانداربەك سماعۇلوۆ, قا­زاقستان جازۋشىلار وداعى جام­بىل وبلىستىق فيليالىنىڭ توراعاسى حاميت ەسامان, سارىسۋ اۋداندىق ورتالىقتاندىرىلعان كىتاپحانالار جۇيەسىنىڭ ديرەكتورى ايتبالا جولماحانوۆا جا­زۋشىنىڭ تۋعان جەرىنىڭ ىقى­لاسى مەن قۇرمەتىن جەتكىزدى.

الماتى