تاقساي حانىمى

بۇل جادىگەر 2012 جىلى ارحەولوگ يانا لۇقپانوۆانىڭ جەتەكشىلىگىمەن جۇرگىزىلگەن ەكسپەديتسيا ناتيجەسىندە جارىققا شىقتى. وتاندىق ارحەولوگيادا «تاقساي وبا كەشەنى» دەگەن اتقا يە. «تاقساي-1», «تاقساي-2», «تاق­ساي-3», «تاقساي-4», «تاقساي-5» قور­عاندارىنا قازبا جۇمىسىن جۇرگىزۋ كەزدەيسوقتىق ەمەس. ويتكەنى بۇل وڭىر­دەن 1965 جىلى جەر جىرتۋ بارىسىندا ءارتۇرلى جادىگەر تابىلعان. ءسويتىپ, ارادا 37 جىل وتكەن سوڭ تاقساي كەشەنىنە قازبا جۇمىستارى قولعا الىنىپ, ناتيجەسىندە, كەرە­مەت قازىنالار تابىلدى. بۇل ارتە­فاكتىلەر ب.ز.د. V عاسىر ۇلەسىنە جاتقى­زىلىپ, تابىلعان بۇيىمدار اتا-بابا­لا­رىمىز سارماتتاردان قال­عان دۇنيە ەكەنى دالەلدەندى. وسى­لار­دىڭ ىشىن­دە, كەشەننىڭ شىعىس جاق شەتىن­­دە ورنالاسقان – ديامەترى 41, بيىك­تىگى ءبىر مەتر بولاتىن №6 وبادان ايەلدىڭ مۇردەسى قازىلىپ الى­نۋى جاڭا تاريح بەتىن اشتى. بۇل مۇردە – اسا قىمبات اشەكەيلى كيىم كيگەن, شوشاق توبەلى ساۋكەلەسىنىڭ ۇشىنا تاۋ ەشكى بەينەسى ورناتىلعان.

موينىندا تۇتاسا قۇيىلعان قوس سالپىنشاقتى گريۆنا, ۇستىندەگى كيى­مىنىڭ كەۋدە تۇسىنا: شارشى ءھام سوپاقشا ءپىشىندى باراق يت پەن قوي­دىڭ باسى بادىزدەلگەن التىن اشە­كەيلەر جانە دوڭگەلەك فورمالى التىن مونشاقتار قاپسىرىلسا, جەڭىنە قاسقىردىڭ ازۋ تىستەرى قاپ­سى­رىلعان التىن قۇي­مالى سال­پىن­­شاق تا­عىل­عان. بىلەگىندە مى­­سىقتەكتەس ءمۇيىز­­­دى جىرتقىشتىڭ بۇ­زاۋ­مەن ايقاسى سۋرەتتەلگەن بىلەزىگى بار. سول قولىندا تول­قىن ورنەكتى كوكشىل ءتۇستى شىنى ىدىس, وڭ قولىنا قولادان قۇيىلعان التىن ساپتى اينا ۇستاعان...

سونىمەن قاتار قابىردىڭ ءبىر شەتىنەن – سازدان جاسالعان جىڭىشكە مويىندى ىدىس, اعاش تاراق سالىنعان قوبديشا تابىلسا, ۇڭگىردىڭ ورتا تۇسىنان – تۇيە باستى قولا قازان, تانا كوزدى شىنى-اياق, ۇڭگىردىڭ باتىس بۇرىشىنان – ات ابزەلدەرى قازىلىپ الىنعان.

تاقساي قورعان كەشە­نىنەن تابىلعان ايەل مۇردەسىن قالپىنا كەلتىرۋ ىسىمەن ار-حەولوگ يانا امانكەلدىقىزى اينالىسسا, ونىڭ فوتوبەينەسىن سۋرەتشى ل.تۇرعىنباەۆا جاساپ شىققان. سونداي-اق كەشەننەن تابىلعان جادىگەرلەرگە جاپونيانىڭ توكيو, گەر­مانيانىڭ بوحۋم جانە فرانك­فۋرت-ديۋسسەلدورف, رە­­سەيدىڭ ماسكەۋ, سانكت-پە­تەربۋرگ, ورىنبور, چەليابى, پۋششينو, ءنوۆوسىبىر قالالا­رىنان كەلگەن ماماندار زەرتتەۋ جۇرگىزىپتى.