تاۋ-كەن ءوندىرىسىن تەحنولوگيالىق جاڭعىرتۋ جولى

وسىعان بايلانىستى بۇگىنگى تاڭدا وتاندىق كومپانيالار ءوز ۇدەرىستەرىن بەلسەندى تۇردە اۆتوماتتاندىرىپ,­ ءار­ت­ۇرلى IT-شەشىمدى ەنگىزىپ, بۇلت­تى تەحنولوگيا­لار مەن ونلاين-سەر­ۆيس­تەردى پايدالانۋعا كوشىپ جاتىر. ويت­كەنى تسيفرلىق تۇرعىدا دامۋ ءۇشىن كوم­پا­نيا­لار­عا تەحنولوگيالىق ىرگەتاس قاجەت.

2023 جىلعى ءال-فارابي اتىنداعى مەم­­لەكەتتىك سىيلىققا ۇسىنىلعان «تسيفر­­­لىق تەحنولوگيالاردى ونەركاسىپتىك يگەرۋ بازاسىندا قازاقستاننىڭ تاۋ-كەن ءوندىرۋ سالاسى كاسىپورىندارىنىڭ جوعا­رى ءتيىمدى جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋ» اتتى جۇمىستىڭ نەگىزگى ماقساتى – تاۋ-كەن جۇمىس­تارىنىڭ ورنالاسقان جەرىن جوعارى دالدىكپەن انىقتاۋ جانە وسى اقپاراتتار ارقىلى ءوندىرىستى احۋالدىق ورتالىقتان باسقارۋ. بۇلت­تى تەحنولوگيالارعا نەگىز­دەل­گەن اۆتو­مات­­تاندىرىلعان باسقارۋ جۇيە­لەرىن ەنگىزۋ ءوندىرىستىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن تيىمدىلىگىنىڭ دەڭگەيىن ارتتىرۋعا مۇم­كىندىك بەرەتىنى بەلگىلى. بۇل جۇمىس­تىڭ اۆتورلارى ل.س.شامعانوۆا (جەتەك­شى), ا.ا.بالتيەۆا, س.ج.عاليەۆ, ۆ.ە.ماحو­نين, ە.ا.شابەلنيكوۆ, ن.ك.ابدى­بەكوۆ, ا.ي.سامسونەنكو, ن.م.تەمىر­بەكوۆ ەلى­مىز­دە العاش رەت الەمدىك دەڭ­گەيدەگى جاڭا اقپاراتتىق جۇيەلەردىڭ قۇرى­­لىم­­دارىن ازىرلەپ, ونى عىلىمي نەگىز­دەدى. ناتيجەسىندە, جوعارى دالدىكتەگى سپۋتنيكتىك پوزيتسيالاۋ جانە ناۆيگاتسيا جۇيەسىنىڭ باعدارلامالىق-اپپاراتتىق كەشەنى وندىرىسكە پايدالانۋعا ەنگىزىلدى.

بۇل جۇيەلەر قاعاز جۇزىندە عانا جاسا­­لىپ, سورەدە شاڭ باسىپ جاتقان جوق, قازىرگى تاڭدا ەكى شاحتادا (اقتوبە وبلى­سىنداعى «ۆوسحود» كەنىشىندە جانە شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى «سۋز­دال­سكوە» كەن ورنىندا) ىسكە اسىرىلدى جانە «يۋبيلەينىي» كەن ورنىنا ورناتى­لىپ جاتىر. ال بۇل جەراستى تاۋ-كەن ورىن­دارىنا بايلانىستى جۇمىستىڭ ءبىر عانا بلوگى.

بۇل جۇمىستىڭ باستى باعىتى مەن جەتىس­تىگى تسيفرلاندىرۋ ارقىلى تاۋ-كەن كاسىپورىندارىنىڭ تابىستىلىعىن ارتتىرۋ عانا ەمەس, تاۋ-كەن جۇمىس­تا­­رى­نىڭ قاۋىپسىزدىگىنە جانە تاۋ-كەن كاسىپ­ورىندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىن ساقتاۋعا باعىت­تال­عان. اۆتورلار اقاۋسىز جۇمىس ىستەۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن تاۋ-كەن جابدىقتارى مەن ادامداردىڭ مەرتىگۋىنە جول بەرمەيتىن سوقتىعىسۋعا قارسى اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەلەر جاساعان. ەلىمىزدە وندىرىستىك ايماقتارداعى وقىس وقيعالار, ورمانداعى ءورت سالدارىنان جاراقات الۋ, ءتىپتى مەرت بولۋ جوعارى دەڭگەيدە ساقتالىپ وتىرعان جاعدايدا بۇل وتە وزەكتى ماسەلە.

جۇمىستىڭ اۆتورلارى كارەرلەر ءۇشىن بىرقاتار اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەنى ازىر­­­لەدى, ولار تاۋ-كەن كاسىپورنىنىڭ پاي­دا­­سىن ارتتىرۋمەن قاتار, تاۋ-كەن جۇمىس­تا­­­رىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن جاقسارتادى جانە قور­­­شاعان ورتاعا زياندى اسەردى ازايتادى. سون­­دىقتان جۇمىستى وڭتايلاندىرۋ ار­قى­­­­لى كارەردەگى تاۋ-كەن-كولىك كەشەنىنىڭ زيان­­­دى شىعارىندىلارى 10-15%-عا ازايدى.

بۇل جۇيەلەر سوكولوۆ-سارىباي تاۋ-كەن وندىستىك بىرلەستىگى, «شۇباركول-كومىر», «سارىارقا-كومىر», «قوستاناي مينەرال­دارى» سياقتى بىرقاتار كاسىپورىندا پاي­دالانۋعا بەرىلگەن. ال ECO Modeling ەكو­لو­گيالىق گەواقپاراتتىق جۇيەسى شىعىس قازاقستان وبلىسىندا جۇمىس ىستەپ­ تۇر. جالپى ەكونوميكالىق تيىمدىلىك 2,5 ملرد تەڭگەدەن استام قارجىنى قۇرايدى.

پايدالى قازبالار كەن ورىندارىن اشىق ادىسپەن يگەرۋدەگى گەوتەحنولوگيالىق ۇدەرىس­تەردى كورپوراتيۆتىك باسقارۋدىڭ اۆتو­مات­تاندىرىلعان جۇيەسى جاسالدى. جەراستى تاۋ-كەن جۇمىستارىندا ونەر­كا­سىپتىك قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ اۆتو­ماتتاندىرىلعان جۇيەسى (جەرگىلىكتى پوزي­تسيالاۋ جانە «سوقتىعىسقا قارسى» جۇيەلەر) ەنگىزىلدى.

جۇمىستىڭ اۆتورلارى ەڭبەك ونىم­دىلىگىن ارتتىرۋعا, ىقپال ەتۋگە ارنال­عان يننوۆاتسيالىق ادىستەمەلەردى, باع­دار­لامالىق ونىمدەر مەن اقپاراتتىق جۇيە­لەردى ازىرلەۋ, جاڭعىرتۋ جانە ينتەگراتسيالاۋ نەگىزىندە وندىرىستىك كەشەندەردىڭ بىرەگەي اقپاراتتىق-تەحنولوگيالىق جۇيە­لەرىن قۇرۋ ەسەبىنەن شىعارىلاتىن ءونىم­نىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى, ەل ءۇشىن وزەك­تى جانە جوعارى الەۋمەتتىك-ەكونو­مي­كا­لىق ماڭىزى بار ەڭبەك جاساعان. كور­نەكتى عالىمدار جاساعان جاڭا جۇيە قازاق­ستاندىق تسيفر­لىق تەحنولوگيالاردى شەتەلگە ترانسفەر رەتىندە شىعارۋعا بولاتىنداي الەۋەتكە يە. سوندىقتان تاۋ-كەن ءوندىرىسىنىڭ وڭىرلىك جانە الەمدىك دەڭگەيدە قازاقستان عىلىمىنىڭ جەتەكشى پوزيتسيا­لارىن قامتاماسىز ەتەدى.

جۇمىستا تەوريالىق زەرتتەۋلەر, تاۋ­كەن كاسىپورىندارى جۇمىسىنىڭ قازاق­ستان­دىق جانە شەتەلدىك تاجىريبەسىن تال­داۋ ءارى زەردەلەۋ, پايدالى قازبالار كەن ورىندارىن يگەرۋدىڭ تاۋ-كەن-گەو­لو­گيا­لىق جاعدايلارىن تالداۋ, شىنايى ەكسپەريمەنت, زەرتحانالىق زەرتتەۋلەر, تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستار, بالامالى جانە ماتەماتيكالىق مودەل­دەۋدى قامتيتىن كەشەندى ءتاسىل قولدا­نىل­دى. كۇردەلى جانە اۋقىمدى جۇيەلەر رەتىندە گەوتەحنولوگيالىق كەشەندەردى باسقارۋدىڭ تەحنولوگيالىق ءتاسىلى نەگى­زىن­دە قاراۋ, وبەكتىلەرىنە جۇيەلىك كوز­قاراس شەڭبەرىندە ورىندالعان زەرت­تەۋلەردە نەگىزگى ءادىس رەتىندە تاۋ-كەن-تەح­نولوگيالىق, تاۋ-كەن-گەومەت­ريا­لىق, تاۋ-كەن-گەولوگيالىق, ۇيىم­داس­تىرۋ­شى­لىق جانە ولاردىڭ ەكونوميكالىق جاعدايدا جۇمىس ىستەۋى, ادەكۆاتتى وپەرا­تسيالىق ەسەبىن قامتاماسىز ەتەتىن ۇدەرىس­تەردى يميتاتسيالىق لوگيكالىق-ستاتيستيكالىق مودەلدەۋ ءادىسى قولدا­نىلدى. زەرتتەۋلەر سالىستىرمالى تەح­ني­كالىق-ەكونوميكالىق تالداۋدى قولدانا وتىرىپ, نۇسقالار ادىسىمەن جۇرگىزىلدى.

اتاپ ايتقاندا, كەن ورىندارىن بارلاۋ جانە بارلاۋعا دەيىنگى جۇمىستار ارقىلى ەلدىڭ مينەرالدى-شيكىزات بازاسىن تولىق­تىرۋ جانە كەڭەيتۋ ەسەبىن شەشۋ ءۇشىن گەو­حيميالىق, گەوفيزيكالىق بولىكتەردەن جانە گەوحيميا مەن گەوفيزيكانىڭ كەرى ەسەپتەرىنىڭ ادىستەرى مەن تسيفرلىق مودەلدەۋدەن تۇراتىن كەشەندى بولجامدىق-مينەراگەندىك مودەلدىڭ ماتەماتيكالىق اپپاراتىنا توقتالعىم كەلەدى. كەرى ەسەپ­تەردىڭ ديسكرەتتى انالوگتەرىن شەشۋ­­دىڭ گراديەنتتىك ادىستەرىن ساندىق جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ءتيىمدى الگوريتمدەر قول­دا­نىلعان. گەولوگياداعى عىلىمي زەرت­تەۋ­لەردى اقپاراتتىق قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن گەوحيميالىق, گەوفيزيكالىق جانە گەو­لوگيالىق دەرەكتەردى جيناۋ, رەتكە كەل­تىرۋ, جۇيەلەۋ, ىزدەۋ, ساقتاۋ, وڭدەۋ جونىندەگى جۇمىستاردى جۇرگىزۋ ادىستەرى مەن ادىستەمەسى ازىرلەنگەن. سونىمەن قاتار قا­تاڭ ماتەماتيكالىق زەرتتەۋ ادىستەرى جانە ماتەماتيكالىق گەوفيزيكانىڭ كەرى ەسەپ­تەرىن ساندىق شەشۋ ادىستەرى قول­دا­نىل­عان.

ازىرلەنگەن گەواقپاراتتىق جۇيە وڭ­تۇستىك التايدىڭ جاڭا حايرۋزوۆ ۋچاس­­كەسىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا, قالبا-نارىم جانە باتىس-قالبا قۇرىلىمدىق-مەتال­­لاگەنيالىق ايماعى بويىنشا تەرەڭ ىزدەستىرۋلەردى تسيفرلاندىرۋدى جۇر­گىزۋ كەزىندە پايدالانعان. جۇيەنى ازىر­لەۋ ءۇشىن ماتەماتيكالىق گەوحيميا مەن گەوفيزيكانىڭ كەرى ەسەپتەرىن سان­دىق شەشۋ ءۇشىن, رەگۋلياريزاتسيا ادىس­تەرى, تۇيىندەس تەڭدەۋلەر جانە بازيس­تەرى لەجاندر ۆەيۆلەتتەرى بولاتىن پروەك­تسيا­لىق ساندىق ادىستەر قولدا­نىل­عان. جۇيە جاڭا تسيفرلىق اقپاراتتى جي­ناۋعا, رەتتەۋگە جانە جۇيەلەۋگە مۇم­كىن­دىك­ بەرەدى.

سونداي-اق بۇل جۇمىستا كەن ورىندارىن يگەرۋدىڭ نەگىزگى ماسەلەلەرىنىڭ ءبىرى سانالاتىن قورشاعان ورتانىڭ لاستانۋ ماسەلەسى ماتەماتيكالىق ادىستەرمەن شەشىلگەن. اتاپ ايتقاندا, تاۋ-كەن ونەركاسىبى وبەك­تىسىنىڭ اۋا باسسەينىنىڭ لاستانۋ دارە­جە­سىن باعالاۋ ءۇشىن گەواقپاراتتىق جۇيە ازىرلەنگەن, ونىڭ نەگىزىندە اتمو­سفە­­را­نىڭ شەكارالىق قاباتىنىڭ ماتەما­­تيكالىق مودەلى كىرىستىرىلگەن جانە حيميالىق ەلەمەنتتەردىڭ ترانسفورماتسياسىن ەسكەرە وتىرىپ, زياندى زاتتاردىڭ قوسپالارىنىڭ تاسىمالدانۋىن انىقتاعان. اۆتوماتتاندىرىلعان باقى­لاۋ ستانسالارىنىڭ دەرەكتەرىن وڭدەۋ الگوريتمى قولدانىلعان. باقى­­لاۋ­ ستانسالارىنىڭ جۇمىسىن «ەكو­سەر­ۆيس-C» جشس, ال بۇلتتى ەسەپتەۋ­لەردى «اكا­دەمسەت» جشس-نىڭ دەرەكتەر ورتا­لى­عى جۇرگىزەدى. بۇلتتى ەسەپتەۋ تەحنولوگيالارىن پايدالانىپ ازىر­لەن­گەن ECO Modeling گەواقپاراتتىق جۇيە­سى رەسپۋبليكالىق «قازگيدرومەت» مەم­لە­كەتتىك مەكەمەسىنىڭ شىعىس قازاقستان فيليالىندا اتموسفەرالىق اۋانى باقى­­لاۋ سالاسىنداعى جۇمىستارىندا قولدا­نى­لادى.

وسىلايشا, ەلىمىزگە بۇكىل الەمدەگىدەي تەح­نولوگيالىق جاڭعىرتۋ ۇدەرىسى ۇدەمەلى قارقىنمەن دامىپ كەلەدى. ماتەماتيكتەر جانە ەلەكترونيكا سالاسىنداعى مامان­دار­مەن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەيتىن ءبىز­دىڭ عالىم-كەنشىلەردىڭ جۇمىستارى يندۋس­تريا 4.0 كەزەڭىندە ەكونوميكانىڭ تۇراقتى دامۋ ۇدەرىسىن قامتاماسىز ەتەدى.

اۆتورلىق ۇجىمنىڭ مۇشەسى, پروفەس­سور ن.تەمىربەكوۆتى ستۋدەنت­ كەزىنەن بەرى بىلەمىن. ول ەسەپ­تەۋ ماتەماتيكاسى­ مەن ەسەپتەۋ گيدرو­دي­ناميكاسىنىڭ ماتە­ما­تيكالىق ادىس­تەرىنىڭ جانە كومپيۋ­تەر­لىك مودەل­دەۋ­دىڭ قازاقستاندىق عىلىمي مەك­تە­بىنىڭ بەلدى مۇشەسى. اقش-تىڭ­ كلەي ماتە­ماتيكالىق ينستيتۋتى «كوپ جىل­دار بويى شەشىلمەگەن ماڭىزدى كلاس­سي­كالىق ەسەپتەر» رەتىندە انىقتاعان جەتى ماتەماتيكالىق ەسەپتى 2000 جىلى مىڭ­جىلدىق ەسەپتەرى دەپ جاريالادى. ازىرگە ونىڭ بىرەۋى عانا, پۋانكارە گيپوتەزاسى عانا شەشىلدى. مىڭجىلدىق ەسەپتەرىنىڭ قاتارىندا ناۆە-ستوكس تەڭدەۋلەرى دە بار. نۇرلان مۇقان ۇلىنىڭ عىلىمي جۇمىستارى دا وسى تەڭدەۋلەردى ەلەكتروندىق ەسەپتەۋ ماشينالارىندا ساندىق ەسەپتەۋلەرمەن تىعىز بايلانىس­تى. ول كومپيۋتەردە كۇردەلى ەسەپتەۋ ەكسپەريمەنتتەرىن جۇرگىزۋ ارقىلى ناۆە-ستوكس تەڭدەۋلەرىنىڭ تابيعي ۇدەرىستەردى سيپاتتايتىن قاسيەتتەرىن انىقتادى. ناۆە-ستوكس تەڭدەۋلەرىن شەكاراسى قيسىقسىزىقتى كۇردەلى ايماقتاردا شەشۋ ءۇشىن ءتيىمدى جاڭا ادىستەر ۇسىندى, اقىرلى-ايىرىمدىق سحەمالار جاسادى, ونىڭ اپپروكسيماتسياسىن, ورنىقتىلىعىن, جيناقتىلىعىن قاتاڭ ماتەماتيكالىق جولمەن دالەلدەدى.

تاۋ-كەن سالاسىنىڭ, گەوفيزيكانىڭ, ەكولوگيانىڭ قولدانبالى ەسەپتەرى سان­دىق تۇردە شەشىلىپ, ولاردىڭ شەشىم­­دەرى گرافيك, كومپيۋتەرلىك انيما­تسيا تۇرىندە الىندى. بۇل عىلىمي ناتيجە­لەردى نۇرلان مۇقان ۇلى گەوفيزيكا, گەوحيميا, ءوندىرىستىڭ اتموسفەرالىق اۋاسىنىڭ مونيتورينگى سالاسىندا اقپا­­راتتىق جۇيە جاساۋ ءۇشىن كەڭىنەن قول­داندى. ول نەگىزىن قالاعان ءوندىرىستىڭ اتمو­سفەرالىق اۋاسىنىڭ مونيتورينگىن تالداۋ مەن تسيفرلىق يگەرۋگە ارنالعان اۆتو­ماتتاندىرىلعان ECO Modeling اقپا­رات­تىق جۇيەسى 10-نان استام فيزيكالىق, حيميالىق شامالاردى قامتيدى. بۇل اقپاراتتىق جۇيەلەرگە جەردىڭ تەرەڭ قاباتىنداعى پايدالى قازبالاردى انىق­تاۋ مودەلدەرىمەن قاتار, نۇرلان مۇقان­ ۇلىنىڭ ءوزى ۇسىنعان كەرى, قيسىنسىز ەسەپتەردى ساندىق شەشۋدىڭ جاڭا الگو­ريتم­دەرى جانە اتموسفەرانىڭ جەر قىر­تى­سىنا جاقىن قاباتىنداعى اۋانىڭ تارالۋىن كومپيۋتەرلىك مودەلدەۋدىڭ ءتيىمدى ادىستەرى بار.

ن.تەمىربەكوۆ – ەسەپتەۋ ماتەماتيكا­سى­ جانە ەسەپتەۋ گيدروديناميكاسى­ سالاسىنداعى بەلگىلى مامان. ول كوەف­في­تسيەنتتەرى جىلدام وزگەرەتىن ناۆە-ستوكس تەڭدەۋلەرى ءۇشىن ايىرىمدىق سحەمالاردىڭ اپپروكسيماتسياسى, ورنىق­­تىلىعى جانە جيناقتىلىعىنىڭ ماتەما­تي­كالىق ماسەلەلەرىنە ىرگەلى زەرتتەۋلەر جۇرگىزدى. ناۆە-ستوكس تەڭدەۋلەر جۇيەسىن كەز كەلگەن ورتوگونالدى قيسىق سىزىقتى كوورديناتالارعا تۇرلەندىرىپ ساندىق شەشىمىن الدى. گەومەترياسى كۇردەلى ايماقتاردا گيدروديناميكا­ ەسەپتەرىن ساندىق شەشۋدىڭ ءتيىمدى ادىستەرىن ۇسىندى. قىسىم مەن تولىق تەگەۋرىن شەكارالىق شارتتارىن مودەلدەۋ بويىنشا جاڭا ءادىستى كومپيۋتەردە العاشقى بولىپ سانا­عان عالىم. ن.تەمىربەكوۆ ەسەپتەۋ ماتە­ماتيكاسى جانە اقپاراتتىق جۇيەلەر سالا­سىنداعى ءوزىنىڭ باي تاجىريبەسى مەن ءبىلىمىن تاۋ-كەن ءوندىرۋ سالاسىنىڭ قول­دانبالى ەسەپتەرىن, گەوفيزيكا مەن گەو­حي­ميانىڭ كەرى ەسەپتەرىن شەشۋ ءۇشىن پاي­دالاندى. ەلى­­مىزدىڭ ونەركاسىپتىك وبە­ك­­تىلەرىنەن بولى­نەتىن زياندى زات­تار­دىڭ­­ تارالۋىن مودەلدەۋ جانە بولجاۋ ءۇشىن ناۆە-ستوكس تەڭدەۋلەرىمەن سيپاتتالاتىن اتموسفەرانىڭ شەكارالىق قابا­تىنىڭ مودەلىن پايدالانىپ, ونى گەو­اقپاراتتىق جۇيەنىڭ نەگىزى رەتىندە كىرىس­تىردى.

بۇگىنگى تاڭدا زاماناۋي تەحنولوگيا­لاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن جوبالىق ءتاسىل كەرەك. سوندىقتان بۇل باعىتتا دا ءارتۇرلى سالاداعى عالىمدار بىرلەسىپ جۇمىس ىستەگەن. اتاپ ايتقاندا, تاۋ-كەن ءوندىرىسى سالاسىنىڭ مامان-عالىم­دا­رى, ەلەكتروندى قۇرىلعىلار بويىنشا­ ماماندار, قولدانبالى ماتەماتيكا­ سالاسىنىڭ عالىمدارى, جۇيەلىك-باع­دار­لاماشىلار, ەكولوگتەر, بۇلتتى تەحنولوگيالار سالاسىنىڭ ماماندارى. عى­لىمي زەرتتەۋلەردىڭ ماقساتى – جاڭا ءبىلىم الۋ ەكەنى بارشاعا بەلگىلى جايت. ال عىلىمي ازىرلەمەلەردىڭ ماقساتى – الىنعان ءبىلىمدى قولدانۋ. ونسىز عىلىم وندىرىستىك كۇشكە اينالا المايدى. قاراس­تى­رىلىپ وتىرعان جۇمىستىڭ اۆتورلارى تاقىرىپ بويىنشا ىرگەلى جانە قولدانبالى زەرتتەۋلەر جۇرگىزىپ, كوپتەگەن عىلىمي ماقالا جاريالاعان, كونفەرەنتسيالاردا باياندامالار جاساعان. بۇدان كەيىن تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق, تەحنولوگيالىق جانە سىناق جۇمىستارىن ورىنداعان. ناتيجەسىندە, 23 پاتەنت الىنعان جانە ازىرلەمەلەر وندىرىسكە ەنگىزىلگەن, ناقتى قارجىلاي تيىمدىلىك بار. بۇل عالىمداردىڭ عىلىمي جۇمىستارى ناتيجەسىندە ازىرلەنگەن گەواقپاراتتىق جۇيەلەرىنە سۇرانىس جاسايتىن كاسىپ­ورىندار بار.

جوعارىداعى دالەلدەردى العا تارتا وتىرىپ, «تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى ونەركاسىپتىك يگەرۋ بازاسىندا قازاقستاننىڭ تاۋ-كەن ءوندىرۋ سالا­سى كاسىپورىندارىنىڭ جوعارى ءتيىم­دى­ جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋ» اتتى عى­لىمي جۇمىستارى ءۇشىن بەلگىلى عا­لىم­­دار ل.س.شامعانوۆا (جەتەكشى), ا.ا.بالتيەۆا, س.ج.عاليەۆ, ۆ.ە.ماحونين, ە.ا.شابەلنيكوۆ, ن.ك.ابدىبەكوۆ, ا.ي.سامسونەنكو, ن.م.تەمىربەكوۆ 2023 جىلعى ءال-فارابي اتىنداعى عىلىم مەن تەحنيكا سالاسىنداعى مەملەكەتتىك سىي­لى­عىن الۋعا لايىقتى دەپ سانايمىن.

مۇحتارباي وتەلباەۆ,

ءال-فارابي اتىنداعى مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى,

اكادەميك