كەيدە تاڭعى كوفەڭدى ءىشىپ وتىرىپ, ارىپتەسىڭە كەشە عانا وقىعان شىعارما تۋرالى ايتاسىڭ. سول اسەردەن ارىلماعان قالپى اۆتوردىڭ شەبەرلىگىنە ەرەكشە توقتالىپ, اڭگىمەنىڭ ديناميكاسى وقيعالاردى ۇستاپ تۇرعانىن, كەيىپكەرلەردىڭ ىشكى تولعانىسى, جان تەبىرەنىسى قالاي سۋرەتتەلگەنىن بەرىلە باياندايسىڭ. ال ءوزى دە كوپ كىتاپ وقيتىن ارىپتەسىڭ شىعارمادان العان اسەرىڭە سەلت ەتپەيدى. «ول جازۋشىنىڭ ءبىر اڭگىمەسىن باستاپ, اياقتاي المادىم» دەي سالادى سامارقاۋ.
ءار وقىرمان شىعارمانى ءارتۇرلى قابىلدايدى. سىزگە ۇناعان اڭگىمەنى زامانداسىڭىز ءتىپتى مەنسىنبەۋى مۇمكىن. كوركەم شىعارما بارشا جۇرتتىڭ كوڭىلىنەن شىعۋى ءۇشىن – ول ادامزاتتىق دەڭگەيدەگى تۋىندى بولۋى كەرەك شىعار, ءسىرا. ماسەلەن, تولستويدىڭ, دوستوەۆسكيدىڭ شىعارمالارىن تەك ورىسقا تيەسىلى دەي المايمىز. ولار الدەقاشان ادامزاتتىڭ ورتاق يگىلىگىنە اينالىپ ۇلگەرگەن. نە ءۇشىن «قۇدىرەتتى كومەديا» ءالى كۇنگە دەيىن كوپ وقىلادى؟ ول دا جالپى ادامزاتقا ءتان كەسىرلى عادەتتەردى اشكەرە ەتۋىمەن قۇندى. وسىدان جارتى عاسىر بۇرىن-اق ماقتالعان كەيبىر شىعارمالاردى بۇگىندە ءتىپتى كەرەك قىلمايمىز – سەبەبى دە ءمالىم. بالكي, بۇگىنگى تۇرمىس-سالتىمىزبەن ۇيلەسپەيدى. بالكي, كوركەمدىك قۋاتى ۋاقىت سىنىنان وتە المادى. دەسەك تە, احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ «قازاقتىڭ باس اقىنى» دەپ اتالاتىن اباي جايىنداعى ماقالاسىندا ايتىلاتىن ولشەمدەر نەگىز بولسا, كەز كەلگەن شىعارمانىڭ عۇمىرى ۇزاق بولاتىنداي كورىنەدى. «نە نارسە جايىنان جازسا دا, اباي ءتۇبىرىن, تامىرىن, ىشكى سىرىن, قاسيەتىن قارماي جازادى», دەيدى ۇلت ۇستازى. ەندى بىردە اقىن تۋرالى: ء«سوزى از, ماعىناسى كوپ, تەرەڭ» دەيدى. ەندىگى جازىلار شىعارمالار دا ء«سوزى از, ماعىناسى كوپ, تەرەڭ» بولۋى شارت.
جازعانىنىڭ ءبارى كىل شەدەۆر دەگەن جازۋشى دا بولماسا كەرەك. ماسەلەن, ابايدىڭ العاشقى ولەڭدەرى كلاسسيكالىق تۋىندىعا قويىلاتىن تالاپتارعا ساي ەمەس. «ولەڭ ءسوزدىڭ تەورياسى» اتتى مونوگرافياسىندا اقىن ولەڭدەرىندەگى كەيبىر ىرعاقتىق بوياۋلاردىڭ جۇتاڭدىعىن اكادەميك زاكي احمەتوۆتىڭ دايەكتى دالەلدەرمەن تاراتىپ جازاتىنى بار-دى.
ەڭ باستىسى, قالامگەر, الدىمەن سۋرەتكەر بولسا ەكەن دەيمىز. ياعني قوعام بەينەسىن كوركەم شىندىق اياسىندا وبرازدى تۇردە اڭگىمەلەۋ. كەيىپكەردىڭ ويىن عانا ەمەس, مىنەز-قۇلقىن, ءجۇرىس-تۇرىسىن, كوڭىل كۇيىن, جان دۇنيەسىن, جۇرەك سىرىن, ساعىنىشى مەن مۇڭىن سويلەتۋ. بۇنىمىز ويشىلدىقتان ادا بولۋ كەرەك دەگەندى بىلدىرمەيدى. مۇحتار اۋەزوۆ «اباي جولى» رومان-ەپوپەياسىن جازعان كەزدە ۇنەمى وزىمەن بىرگە دجون درەپەردىڭ «ەۋروپا اقىل-ويىنىڭ تاريحى» دەگەن كىتابىن الىپ ءجۇرىپتى. ونى اۋەلدە اباي وقىعان, سوسىن اۋەزوۆتىڭ جازۋ ۇستەلىندە تۇراتىن كىتابى بولعان دەسەدى. ياعني باتىس ادەبيەتى مەن مادەنيەتىن تەرەڭ بىلگەن ابايدىڭ تۇلعاسىن اشىپ كورسەتۋ ءۇشىن زاڭعار اۋەزوۆكە ەۋروپا اقىل-وي تاريحىنا دەندەپ ەنۋگە تۋرا كەلدى.
ەشكىم جازايىن دەپ جازبايدى. سول سياقتى جازبايىن دەپ تە جازباي كەتپەيدى. سۋرەتكەردىڭ قالامىنان تۋعان كوركەم دۇنيەنىڭ ءبارى – ءومىردىڭ ءىسى. قوعامنىڭ دەرتى. قوعامنىڭ كۇيى. مىڭ سان ويدى ابدەن قورىتىپ, كوركەم تىلمەن كەستەلەپ وقىرمانعا ۇسىنعان قالام يەلەرىنىڭ ايىرماشىلىعى – بەينەلى ويلايتىنىندا عانا. ارينە, جازۋشىلىق شەبەرلىك ەكىباستان كەرەك.
بۇگىنگى ادەبي ورتادا وتكەندى اڭساۋ سيمپتومى ءالى دە بەلەڭ الىپ تۇر. «بۇقارالىق سانا» قالىپتاستىرعان بۇل ساعىنىشتىڭ باستى سەبەبى, ارينە اۆتوردىڭ ماتەريالدىق جاعدايى. شىعارماشىلىق ادامدارى, سالىستىرمالى تۇردە العاندا, تىم جاقسى ءومىر سۇرگەن كەشەگى داۋرەن يت باسىنا ىركىت توگىلگەن زامان بولعانى راس. ويتكەنى كەڭەس ۋاقىتىنىڭ كوزقاراسىندا ادەبيەت, ەڭ ءبىرىنشى, يدەولوگيانىڭ ناسيحاتشىسى ءرولىن اتقاردى. سول ءۇشىن دە ادەبيەتكە كوزسىز قوماقتى قارجى ءبولىندى. ءبىر جاعىنان, ول كەزدە اقىن-جازۋشىلاردىڭ حالىق الدىندا قادىرى دە بار-تىن. ال قازىر, مويىنداۋ كەرەك, قاراپايىم ادامداردىڭ اقىن-جازۋشىلاردى ابىروي كورمەيتىنى اۋىر شىندىق. قوعامدىق سانادا «ولەڭ جازعانشا مۇعالىم بول, بالا وقىت» دەيتىن پسيحولوگيا قالىپتاسقالى دا ءبىراز بولدى. كاسىبي تۇردە شىعارماشىلىقپەن اينالىسۋعا قولداۋدىڭ جوعى ەكىباستان بەلگىلى. جۇرتتىڭ جاپا-تارماعاي كىتاپ وقىمايتىنى تاعى بار. مىنە, بۇگىنگى قوعامداعى وسىنداي جازباۋعا ءماجبۇر ەتەتىن جاعداي كوپ بولسا دا, ادامداردىڭ ءالى كۇنگە جازۋعا قۇلشىنىسى بار ەكەنىن كورىپ تاڭعالاسىڭ. اقىن-جازۋشىلاردىڭ شاما-شارقىلارىنشا ەڭبەكتەنىپ جۇرگەنى ءوز الدىنا, ادەبيەتتەن تىم الىس جانداردىڭ اكەسى, ياكي اتا-باباسى تۋرالى كىتاپ شىعارۋعا قۇمار ەكەندىكتەرى ويلاندىرادى. ادام قۋانسا دا, مۇڭايسا دا ىشكى ويىن, جان-دۇنيەسىن قاراجاياۋ بولسا دا جازعىسى كەلىپ تۇرادى. دەمەك بۇل جازۋ دەگەنىڭىز, ادامنىڭ ساناسىمەن تىلسىم ءبىر بايلانىستاعى كۇش. مىسالى, ەلەكتروندى كىتاپتار قوسالقى ءرولدى اتقارادى دەمەسەڭىز, قاعاز كىتاپ ءالى ءوز بيىگىندە. الداعى بىرنەشە عاسىردىڭ جۇزىندە دە كىتاپتى ەشقانداي قۇدىرەت الماستىرا المايتىن سياقتى. سوندا عانا جازۋدىڭ عۇمىرى الەمنىڭ ەڭ سوڭعى ادامىنا دەيىن جالعاساتىنىنا سەنەسىڭ.
ەندى ءبىر جاعىنان, ءتاۋىر اڭگىمەنىڭ شەتى كورىنسە, ءبىر دەممەن وقىپ شىعۋعا اسىعاتىن ءبىز وسى, جازۋشىنىڭ وي ەڭبەگىن بار جانىمىزبەن سەزىنە بەرمەيتىن سياقتىمىز. كىرپيازدىعىمىز تاعى بار. وعان بەلگىلى ءبىر دارەجەدەگى ەگويزمدى قوسىڭىز. ءاماندا تەك كلاسسيكا وقىعىمىز كەلەدى. راحاتقا بولەنىپ, كوركەم شىعارمادان سۇمدىق اسەر الساق دەيمىز. الاكوڭىل كۇيىمىزدى كىتاپتان تاۋىپ, قۇشاق ايقاسا قاۋىشساق, عاجاپ ءبىر سەزىمگە بولەنگەنىڭ. كوڭىلدىڭ جىرتىعىن جاماپ, داتكە قۋات ەتەرلىك جۇرەككە جىپ-جىلى ساۋلە ىزدەپ, ءۇمىتىڭ اقتالسا, قانەكي. ادامنىڭ جان-داۋاسىن كوركەم شىعارمادان ىزدەپ, جەر بەتىندەگى بارشا ءلاززات اتاۋلىدان جالىعىپ, باز كەشىپ, ءتۇبى جۇلما-جۇلما كوڭىلىن سۇيرەلەپ, كىتاپتىڭ الدىنا كەلۋى – ءىشىڭدى تولتىرىپ, رۋحاني بايىتاتىن ادەبيەتتىڭ قۇدىرەتى. وسى قۇدىرەتكە باس يگەننەن بولار, وقىرماننىڭ تالعامى الاسارعان ەمەس. الىمساقتان بيىك قالپىندا.