ەسىمى ۇمىتىلماس باتىر

وسىعان وراي قارۋلى كۇش­تەر­­دىڭ بارلىق اسكەر تۇرلە­رىن­دە, تەكتەرىندە جانە جوعا­رى اسكەري وقۋ ورىندارىندا ەسكە الۋعا ارنالعان ءىس-شارا­لار ءوتتى. باتىردىڭ اتىن يەلەن­گەن اۋە قورعانىسى كۇش­تە­رى­نىڭ اسكەري ينستيتۋتىندا ەرەكشە كوزگە تۇسكەن اسكەري قىزمەت­شى­لەرگە العىس جاريا­لان­دى. اس­كەري بولىمدەردە مەر­زىمدى قىزمەتتەگى ساربازدار ءۇشىن «ازات ەتۋشىلەر» سەريالىنداعى «شابۋىل­داۋ­شىلار» دەرەكتى ءفيلمى كور­سەتىلىپ, ەرلىك ساباق­تارى وت­كىزىلدى. قارۋلى كۇش­تەر­دىڭ مەملەكەتتىك اسكەري-تا­ريحي مۇرا­جايىندا اتى اڭىز­عا اي­نالعان شابۋىلداۋشى ۇشقىش تالعات بيگەلدينوۆتىڭ ءومىرى مەن قىزمەتىنە ارنالعان فوتوسۋرەتتەر مەن قۇجاتتاردى قام­تى­عان تاقىرىپتىق ەكسپوزيتسيا ۇيىمداستىرىلدى.

تالعات جاقىپبەك ۇلى بيگەل­دينوۆ 1922 جىلى اقمولا وبلىسى, مايبالىق اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. ونىڭ بالالىق, جاستىق شاعى بىشكەكتە ءوتتى. كوككە دەگەن قۇشتارلىعى بولا­شاق ۇشقىشتى فرۋنزەدەگى اەرو­كلۋب­قا ەرىكسىز الىپ كەلدى. ءبىر جىلدان سوڭ ول وسى كلۋبتىڭ نۇس­قاۋشى-ۇشقىشى بولىپ شىقتى. ساراتوۆ وبلىسىنداعى ۇش­قىش­تار دايارلايتىن بالاشوۆ اسكە­ري اۆياتسيالىق مەكتەبىن, كەيىن ورىنبور اۆياتسيالىق ۋچيليششەسىن ءبىتىردى.

جاۋىنگەرلىك جولىن قاتار­داعى ۇشقىش بولىپ باستاعان ول سوعىستى گۆارديالىق اۋە پول­­كىنىڭ ەسكادريليا كومانديرى رە­­تىندە اياقتادى. كالينين, ۆو­رونەج, ستەپنوي, ءبىرىنشى جانە ەكىنشى ۋكراين مايداندارىندا سوعىستى. 305 رەت اۋەگە كوتە­رى­لى­پ, جاۋىنگەرلىك تاپسىرما­لار­دى ورىندادى.

سوعىستان كەيىن تالعات جا­قىپ­بەك­ ۇلى اسكەري-اۋە اكا­دە­ميا­­سىن ءبىتىرىپ, ۋكراي­نا­دا­عى شابۋىلداۋشى اۋە پولكىندە قىزمەت ەتتى. اسكەري-اۋە كۇشتە­رى­نىڭ شابۋىلداۋشىلارىن دايار­­لايتىن كراسنودار جوعارى مەك­تەبىندە شتاب باسقاردى. قا­زاق­ستانداعى ازاماتتىق اۆياتسيا باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىن­باسارى بولىپ قىزمەت ەتتى. ءومىرىنىڭ سو­ڭىنا دەيىن مەملەكەت پەن قو­عام ومىرىنە بەلسەندى تۇردە قاتىسىپ, سوعىس مۇگەدەكتەرىنە قولداۋ كورسەتەتىن حالىقارالىق قورعا باسشىلىق جا­سادى.

تالعات بيگەلدينوۆ تۋرالى بىرقاتار كىتاپ جازىلعان. اتاپ ايت­قاندا, 1948 جىلى ماسكەۋ­دە س.موروزوۆتىڭ «دۆاجدى گەروي سوۆەتسكوگو سويۋزا ت.يا.بيگەلدينوۆ», 1950 جىلى س.باقبەرگەنوۆتىڭ «تالعات», 1965 جىلى «تالعات بيگەلدينوۆ», 1985 جىلى «وتان ءۇشىن وت كەشكەن», 1997 جىلى ا.سەرگەەۆتىڭ «زۆەزد­نوە نەبو تالگاتا», 2004 جىلى ا.بەدەلباەۆتىڭ «ترينادتساتىي, نا ۆزلەت», 2008 جىلى ك.ابەنوۆتىڭ «ۆەليكايا وتەچەست­ۆەننايا ۆوينا ۆ موەي جيزني: 60 لەت سپۋستيا», 2011 جىلى ب.ومار ۇلىنىڭ «جۇرەكتiڭ كوزi» كىتاپتارى جا­رىق­قا شىقتى.

تالعات جاقىپبەك ۇلى بيگەل­دينوۆ 2014 جىلى قارا­شا­نىڭ 9 كۇنى 93 جاسقا قاراعان شاعىندا دۇنيەدەن ءوتتى.