قازاقتىڭ كۇرەس تاريحىن زەرتتەۋشىلەر بۇل جەكپە-جەك سايىس ءتۇرىنىڭ تاريحى تەرەڭدە ەكەنىن ايتادى. ماسەلەن, ورتاعاسىرلىق وقىمىستىلار – يبن سينا, ابدىلقاسىم فيرداۋسي, ماحمۋد قاشقاريلاردىڭ ەڭبەكتەرىندە بەلبەۋ كۇرەسى تۋرالى ايتىلسا, قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ شانسي پروۆينتسياسى چجۋان ەلدى مەكەنىنەن بەلدەسىپ (كۇرەسىپ) جاتقان ەكى ادامنىڭ بەينەسى تابىلعان.
جادىگەردە بەينەلەنگەن كورىنىسكە نازار اۋدارساق, ەكى ادام وڭ جاق يىقتارىمەن تىرەسىپ, قويان-قولتىق بەلدەسۋدە. سول جاق پوزيتسياداعى بالۋان وڭ قولىن قارسىلاسىنىڭ قولتىق استىنان وتكىزىپ, سۇبە قابىرعاسى ماڭىنان شەڭگەلدەي قاپسىرىپ, كەۋدەسىمەن كەلەسى بالۋاندى وڭ يىعىن تىرەي يتەرىپ تۇرسا, وڭ جاقتاعى بالۋان ءدال قارسىلاسى سياقتى قاۋسىرا ۇستاپ, قارسىلىق تانىتۋدا.
بۇل جادىگەردى زەرتتەگەن ماماندار عۇن يمپەرياسى داۋىرىندە جاسالعان بۇيىم دەپتى. دەمەك بۇل قولدانبالى مۇرا ەجەلگى بابالارىمىزدىڭ ءومىر سالتىن بەينەلەيتىن دەرەك ەكەنى انىق. قازىرگى تاڭدا قازاق كۇرەسىنىڭ تاريحىن زەرتتەپ جۇرگەن ماماندار اتالعان دەرەك ارقىلى ۇلتتىق جەكپە-جەك سايىسىنىڭ ءبىر ءتۇرى – كۇرەس ونەرىنىڭ تاريحى ارعى زاماننان تارتاتىنىن بىلگەنى دۇرىس.
جالپىلاي ايتقاندا, حالقىمىزدىڭ ءومىر ءسۇرۋ سالتى كوشپەلى تۇرمىسقا بەيىمدەلگەندىكتەن, كۇندەلىكتى ءىس-ارەكەتىنىڭ ءوزى كۇرەس. تابيعاتتىڭ تازا سۇرىپتاۋىنان وتكەن حالىقتىڭ جەكپە-جەك ونەرگە دەگەن ىنتاسى كلاسسيكالىق تۇردە جەتىلگەن. تاريحقا كوز جۇگىرتسەك, كوشپەلى تايپالاردىڭ ءتۇپ اتاسى ساق, عۇن, تۇركىلەر داۋىرىندە ساداق اتۋدان, ات ۇستىندە نايزالاسۋدان, باسقا دا ءداستۇرلى سايىستار وتەتىنى تۋرالى ناقتى دەرەكتەر بار.