بيىلعى ناۋرىز ايىندا مەملەكەت باسشىسى سوت جۇيەسى مەن سۋديالار مارتەبەسىنە وزگەرىس ەنگىزۋدى كوزدەيتىن كونستيتۋتسيالىق زاڭعا قول قويعانى ءمالىم. سوت تورەلىگىندەگى رەفورمالار الماتىنىڭ زاڭ قىزمەتكەرلەرىنە قالاي اسەر ەتتى ءارى مەگاپوليس تۇرعىندارى ادىلەت سالاسىنىڭ وكىلدەرىنە قانشالىقتى سەنىم ارتادى؟
بۇگىنگى كۇنى الماتى قالاسىندا 243 سۋديا جۇمىس ىستەيدى. قىرىق ءتورت سۋديانىڭ جۇمىس ءوتىلى 20 جىلدان اسسا, 176 سوت تورەشىسىنىڭ 5 جىلدان 20 جىلعا دەيىنگى ەڭبەك ءوتىلى بار. ال قالعان 23 سۋديانىڭ ەڭبەككە ارالاسقانىنا بىرەر جىلدىڭ ءجۇزى بولعان. مەگاپوليس سوتتارى وسى جىلدىڭ 6 ايىندا 76 860 اكىمشىلىك جانە قىلمىستىق ىستەردى قاراعان. بۇل ساندار 2022 جىلمەن سالىستىرعاندا سوت تورەلىگىنە جۇگىنگەندەردىڭ سانى ەداۋىر ارتقانىن كورسەتەدى.
پرەزيدەنت جولداۋدا سۋديالار كورپۋسىن جاڭارتۋ, سوت بيلىگىنىڭ بەدەلىن ارتتىرۋ, وعان قوعام تاراپىنان سەنىم ارتۋ ءۇشىن سوت جۇيەسىن جاڭعىرتۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارىن ايقىندادى. قويىلعان مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن سوت جۇيەسى جانە سۋديالاردىڭ مارتەبەسى تۋرالى زاڭعا جانە سوت جۇيەسىن رەفورمالاۋعا باعىتتالعان بىرقاتار باسقا زاڭعا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى. وسىلايشا, سۋديالاردىڭ وزدەرى سوت توراعالارىنىڭ لاۋازىمدارىنا كانديداتۋرالاردى سايلاۋ تەتىگى, جوعارعى سوت سۋديالارىن سايلاۋداعى بالاما تاسىلدەر قولدانىسقا ەندى.
«جوعارعى سوت سۋديالارىن سەنات بالامالى نەگىزدە, كەم دەگەندە ەكى سۋديادان سايلاي الادى. پرەزيدەنت باستاماسىمەن بىلىكتى زاڭگەرلەردىڭ سۋديالار كورپۋسىن كۇشەيتۋى, سۋديالىققا كانديداتتاردى دايارلاۋ, قازىرگى سۋديالاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ, شەكتى جاستى ۇزارتۋ, جۇمىس ىستەپ تۇرعان سۋديالاردىڭ وكىلەتتىكتەرىن توقتاتا تۇرۋ جانە توقتاتۋ ماسەلەلەرى قارالاتىن دەربەس مەملەكەتتىك ورگان رەتىندە جوعارى سوت كەڭەسىنىڭ مارتەبەسىن نىعايتۋ كوزدەلگەن. جوعارى سوت كەڭەسىنىڭ قاراماعىنا سوت تورەلىگى اكادەمياسى بەرىلدى. بۇل – سۋديالاردىڭ قىزمەتىنە ارالاسۋدى شەكتەپ, ولارعا ارتىلاتىن جاۋاپكەرشىلىكتى دە كۇشەيتەدى. سوت تورەشىسىنىڭ ءاربىر شەشىمى زاڭعا قايشى كەلمەۋگە ءتيىس. مۇنىڭ ءبارى ءجىتى باقىلانادى. زاڭدىلىقتى ورەسكەل بۇزۋدىڭ ءاربىر فاكتىسىن تەكسەرە وتىرىپ, شارالار ىسكە اسىرىلىپ جاتىر», دەيدى الماتى قالالىق سوتىنىڭ سۋدياسى يرينا فەدوتوۆا.
زاڭناماداعى وزگەرىستەر اكىمشىلىك ادىلەت سالاسىنىڭ اۋقىمىن كەڭەيتۋگە, مەملەكەتتىك ورگاندارعا قاتىستى قۇقىقتىق داۋلاردىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋگە اسەر ەتپەك. سۋديا رۋسلان بايشەۆ سوت جۇيەسىندە جۇرگىزىلىپ جاتقان تىڭ رەفورمالار ازاماتتار سەنىمىن نىعايتىپ, سالا ماماندارىنىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا سەرپىن بەرەتىنىن ايتادى.
«اپەللياتسيا ينستيتۋتىن رەفورمالاۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى, ونىڭ ناتيجەسى اپەللياتسيالىق ينستانتسيانىڭ ءبىرىنشى ساتىعا قايتارىلماي, ءمانى بويىنشا شەشىم شىعارۋ مىندەتى بولدى. بۇل – سۋديالىق قاتەلىكتەردىڭ سانىن ازايتۋعا, سوت اكتىلەرىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا, سوت پراكتيكاسىنىڭ بىركەلكىلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە, ناتيجەسىندە, ازاماتتار مەن كاسىپكەرلەردىڭ بۇزىلعان قۇقىقتارىن تەزىرەك قالپىنا كەلتىرۋگە ءتيىس. بارلىق وزگەرىس پەن تولىقتىرۋ ءبىز كورىپ وتىرعان قاجەتتىلىك. قوعام سوت جۇيەسىنەن جاڭا اقپاراتتىق تەحنولوگيالارعا سايكەس دامۋدى تالاپ ەتەدى. سوت جۇيەسى تەك قاعاز جۇزىندە عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە ءىس جۇزىندە دە تاۋەلسىز بولۋى كەرەك. بۇل – ادىلەتتى قوعام قالىپتاستىرۋدىڭ باستاۋ بۇلاعى. جۇمىس بارىسىنا بارلىق يننوۆاتسيا ەنگىزىلىپ, ءار ءىس ءجىتى زەردەلەنۋىن ءبىزدىڭ سۋديالار قالتقىسىز قاداعالايتىن بولادى», دەيدى ول.
وزگەرىستەر اراسىندا اۋداندىق سوتتاردى اۋدانارالىق سوتتارعا بىرىكتىرۋ ماسەلەسى قاراستىرىلعان. ەندىگى جەردە اۋداندىق سوت توراعاسىنىڭ لاۋازىمى جويىلىپ, سۋديالىق لاۋازىمعا اۋىستىرىلاتىن بولادى. ال سۋديالارعا قاتىستى تارتىپتىك ىستەردى قاراۋ ءۇشىن جوعارى سوت كەڭەسىنىڭ جانىنان سوت تورەلىگى قۇرىلماق.
ازاماتتاردىڭ قۇقىقتىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ – ماڭىزدى مىندەت. مەگاپوليستە وسى باعىتتا بىرقاتار باستاما قولعا الىنعان. مەملەكەتتىك قولداۋ اياسىندا ازاماتتاردىڭ كەيبىر ساناتىنا زاڭگەر كومەگى تەگىن كورسەتىلەدى. ماسەلەن وتكەن جىلى 14 500 الماتىلىق بىلىكتى مامانداردىڭ مەملەكەت كەپىلدىك بەرگەن اقىسىز كومەگىنە جۇگىنگەن.
– قانداي دا ءبىر قۇقىقتىق كەدەرگى تۋىنداي قالسا, ادۆوكات كومەگىنە جۇگىنۋ ءتاۋىر قارجىنى تالاپ ەتەدى. مەملەكەتتىك قولداۋ اياسىندا ازاماتتاردىڭ كەيبىر ساناتىنا زاڭگەر كومەگى تەگىن كورسەتىلەتىنىن كوپشىلىك بىلە بەرمەۋى مۇمكىن. ازاماتتار ادۆوكاتتار مەن نوتاريۋستاردىڭ, سونداي-اق جەكە سوت ورىنداۋشىلاردىڭ كومەگىن – اليمەنت, زەينەتاقى مەن جاردەماقى ءوندىرىپ الۋ, وڭالتۋ, بوسقىن نەمەسە كانداس مارتەبەسىن الۋ, اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان كامەلەتكە تولماعاندار, جىنىستىق زورلىق-زومبىلىق قۇرباندارى, ادام ساۋداسىنا, ەڭبەكپەن بايلانىستى دەنساۋلىعىنا كەلتىرىلگەن زياننىڭ نەمەسە قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ سالدارىنان كەلتىرىلگەن شىعىندى وتەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا تەگىن الا الادى. ءتيىستى قولداۋ ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا قاتىسۋشىلارعا, سونداي-اق سوعىسقا قاتىسۋشىلارعا تەڭەستىرىلگەن ادامدارعا, باسقا مەملەكەتتەر اۋماعىنداعى سوعىس قيمىلدارىنا قاتىسۋشىلارعا, اسكەري قىزمەتشىلەرگە, ءبىرىنشى جانە ەكىنشى توپتاعى مۇگەدەكتەرگە, زەينەت جاسىنداعى ازاماتتارعا, كاسiپكەرلiك قىزمەتپەن بايلانىستى ەمەس ماسەلەلەر بويىنشا كوپبالالى وتباسىلارعا, از قامتىلعان تۇلعالارعا دا كورسەتىلەدى, – دەيدى الماتى قالالىق ادىلەت دەپارتامەنتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى بەرىكبول سامەنوۆ.
ءار ايماقتا ازاماتتاردىڭ مۇڭ-مۇقتاجىنا جاۋاپ بەرەتىن ارناۋلى ورتالىقتار بار. ايتالىق, الماتىلىقتار قۇقىقتىق كەڭەس الۋ ءۇشىن قالالىق ادۆوكاتتار القاسىنا كەلۋى قاجەت. قازىرگى ۋاقىتتا قالادا 15 زاڭ كونسۋلتاتسياسى جۇمىس ىستەپ تۇر. ولاردىڭ مەكەنجايلارىمەن الماتى قالاسى ادىلەت دەپارتامەنتىنىڭ رەسمي سايتى ارقىلى نەمەسە 119 جانە 1414 قۇقىقتىق-اقپاراتتىق قىزمەت نومىرىنە قوڭىراۋ شالۋ ارقىلى بىلۋگە بولادى. سونىمەن قاتار اتالعان قىزمەت بۇكىل ەل اۋماعى بويىنشا تەلەفون بايلانىسى ارقىلى دا جۇزەگە اسادى.
مەملەكەت كەپىلدىك بەرگەن زاڭ كومەگىن كورسەتۋ جۇيەسىنە قاتىساتىن ادۆوكاتتاردىڭ ءتىزىمى جىل سايىن مەرزىمدى باسىلىمداردا جاريالانىپ وتىرادى. الماتىدا بۇل ىسكە 336 ادۆوكات جۇمىلدىرىلعان. شاھاردا حالىققا كەپىلدەندىرىلگەن مەملەكەتتىك زاڭ كومەگىن كورسەتۋ ءۇشىن بيىل 250 ملن تەڭگەدەن استام قارجى بولىنگەن. «ادۆوكاتتار كورسەتكەن قىزمەتى اكىمشىلىك جانە ازاماتتىق سيپاتتا بولسا, جۇمىسىنىڭ ءبىر ساعاتى ءۇشىن 0,56 اەك كولەمىندە, اۋىر قىلمىستىق ىسكە ارالاسسا, 0,76 اەك دارەجەسىندە مەملەكەتتەن اقى الادى», دەيدى ماماندار.
ادىلەت وكىلى اتاپ وتكەندەي, ادۆوكات, نوتاريۋس, جەكە سوت ورىنداۋشىلار قىزمەتىن جوعارىداعى ساناتقا كىرەتىن ءاربىر ازامات تۇرعىلىقتى جەرى مەن ورنالاسقان جەرىنە قاراماستان ەل اۋماعىندا پايدالانۋعا قۇقىلى.