ۇلتتىق مۋزەيدە «وتىرار» مەملەكەتتىك ارحەولوگيالىق مۋزەي-قورىعىنىڭ « ۇلى جىبەك جولى جانە وتىرار القابىنىڭ قالالىق مادەنيەتى» تاقىرىبىندا كورمەنىڭ سالتاناتتى اشىلۋى ءوتتى. قالا كۇنىنە وراي ۇيىمداستىرىلعان كورمەدە ەلىمىزدىڭ ەجەلگى وركەنيەت ورداسى – وتىرارعا قاتىستى قۇندى جادىگەرلەر تانىستىرىلدى.
ءوز زامانىندا وركەنيەتتىڭ ورداسى سانالىپ, باتىس پەن شىعىستى بايلانىستىرعان, قازاقتىڭ بويتۇمارىنا اينالعان وتىرار كورمەسىنە تاريحتىڭ, حالىقتىڭ ءوسۋ جولىمەن ۇشتاسىپ, جالعاسىپ كەلە جاتقان زەرتتەۋلەر ناتيجەسىندە تابىلعان جادىگەرلەر قويىلعان. تاريحي-تاعىلىمدى كورمەدە وتىرار دالاسىندا ۇلى جىبەك جولى ارقىلى ساۋدا قاتىناستارىنىڭ دامۋى جانە قاراحان داۋىرىنەن باستاپ, قازاق حاندىعىنا دەيىنگى قالالىق مادەنيەتتىڭ وركەندەۋى مەن دامۋىنان حابار بەرەتىن 154 ارحەولوگيالىق جادىگەر كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنىلدى.
كورەرمەنگە وتكەن تاريحىمىزدان كەڭ كولەمدە مالىمەت بەرۋ ءۇشىن مۇراجاي قورى جيناعىنداعى ارحەولوگيالىق جادىگەرلەر – كەراميكالىق بۇيىمدار, نۋميزماتيكالىق ماتەريالدار, شىنىدان جاسالعان زاتتار, باسقا دا زاتتاي دايەكتەمەلەر, ەسكەرتكىشتەرگە قاتىستى اەروفوتولار مەن كارتالار ۇسىنىلدى.
ءىس-شارا بارىسىندا ۇلتتىق مۋزەي ديرەكتورىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى اقمارال يبراەۆا مەن «وتىرار» مەملەكەتتىك ارحەولوگيالىق مۋزەي-قورىعىنىڭ ديرەكتورى جانگەلدى ماحاشوۆ حالقىمىزدىڭ وتكەن تاريحىنان سىر شەرتىپ, تولىمدى ءارى تىڭ مالىمەتتەر ۇسىنىپ وتىرعان كورمە جۇمىسىنا ساتتىلىك تىلەدى. ورتاعاسىرلىق كونە قالادان تابىلعان جادىگەرلەر تاريحى وتىرار, وقسىز, قۇيرىقتوبە – ورتاعاسىرلىق قالاسىمەن دە ۇندەسىپ جاتقانىن ايتىپ, وسىنداي كورمەلەر جەرگىلىكتى تۇرعىندار كوكىرەگىنە رۋحاني ءنار قۇياتىنىن جەتكىزدى. ويلىلاردىڭ ءىزى قالعان وتىراردا الەمدىك وركەنيەتتىڭ ۇلى ويشىلدارىنىڭ ءبىرى – ءابۋ ناسىر ءال-فارابي دۇنيەگە كەلسە, تۇركى حالىقتارىنىڭ رۋحاني كوشباسشىلارىنىڭ ءبىرى قوجا احمەت ياساۋي تۇركىستان قالاسىندا ءومىر ءسۇرىپ, ءىلىم تاراتقاندىعى ايتىلدى. الەمدىك وركەنيەتتە وزىندىك ۇلەسى زور, تاريحى تەرەڭدە جاتقان وتىرار بۇگىندە – تۋريزم ورتالىعى دەپ تۇيىندەپ, ۇلتتىق مۋزەي ەكسكۋرسوۆودتارى كەلۋشىلەردى كورمە بارىسىمەن تانىستىردى. ايتا كەتەيىك, كورمە 30 شىلدەگە دەيىن جالعاسادى.