قۋىرشاق تەاترىنىڭ حالىقارالىق فەستيۆالى

ۇلتتىق ونەر – ءتول تاريحتىڭ ءبىر بۇتاعى ىسپەتتى. ونى سىندىرىپ الۋعا بولمايدى. عالىمدار قازاق قۋىرشاق ونەرىنىڭ تاريحى ورتەكەدەن باستاۋ الادى دەگەندى قۇپتايدى. سەبەبى ورتەكەنىڭ قيمىلىندا قۋىرشاق تەاترىنىڭ ەلە­مەنت­تەرى بار. الايدا رەسمي تۇردە ەلدە قۋىرشاق تەاترى 1935 جىلى الماتى قالاسىندا اشىلعان. سودان بەرى قۋىرشاق تەاترىنىڭ مايتالماندارى ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى ايشىقتايتىن قانشاما ءتول تۋىندىنىڭ تۇساۋىن كەستى.

ەندى ورايى كەلگەندە­ فەس­تي­ۆال­ تاريحىنا دا از-كەم توقتالساق. حا­لىقارالىق دەڭ­گەيدەگى ءىس-شارا العاش 2015 جىلى وتكەن. كەيىن اراعا ەكى جىل سالىپ, قايتا تۇن­دىگىن تۇر­گەن. استانا قۋىرشاق تەات­رى­­­ اشىلعان كۇننەن باستاپ الەمدىك تەاتر­لارمەن تىعىز بايلانىس ورناتىپتى.­ تەاتر ۇجىمى ەكى مارتە فەستيۆال وت­كى­زۋمەن شەكتەلمەي, حالىقارالىق تەاتر­ دودالارىنا دا قاتىسىپ, شەتەل­دىك­ كورەرمەندەرىن ءتانتى ەتىپ ءجۇر. فەستي­ۆالدىڭ اشىلۋ سالتاناتىنان كەيىن استانا قۋىرشاق تەاترىنىڭ ۇجى­مى كورەرمەنگە قازاق قۋىرشاق تەات­رىنىڭ تۇڭعىش كاسىبي رەجيسسەرى, قازاق­ستان­نىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى قۇرالاي ەشمۇ­را­تو­ۆانىڭ «اجەمنىڭ ەرتەگىسى» قويىلىمىن ۇسىنعان. سەبەبى اتالعان فەس­تي­ۆالدىڭ ءوزى ونەر مايتالمانى قۇرالاي ەشمۇراتوۆانىڭ ەسىمىمەن اتالدى. قالا كۇنىنە وراي ءوتىپ جاتقان حالىق­­ارالىق فەستيۆالعا استانا قالاسى اكىم­دىگىمەن قاتار مادەنيەت باسقارماسى قولداۋ كورسەتكەن.

I حالىق­ارا­لىق «قۇرالاي» قۋىرشاق تەاترلارى فەستي­ۆالىنە پەرۋ, ەس­تو­نيا, بولگاريا, سەربيا, رۋ­مى­نيا, رەسەي, تاتارستان, تۇر­­كيا, تاجىكستان, يتاليا, تۋنيس, بەلگيا, بوسنيا جانە گەر­­تسە­گوۆينا سياقتى ءبىر­شا­ما مەملەكەتتىڭ ونەرپازدارى قاتىس­­قان­. وسىناۋ مەرەكەدە الىس-جاقىن ەلدەگى ونەرپازدار «Eurasia puppet» – قۋىر­شاق تەاتر­لارى اسسوتسياتسياسىن قۇرۋ جونىن­دە مەموراندۋمعا قول قويعان. وسى مەمو­راندۋم تەاتر­لار اراسىنداعى بايلانىستى نىعاي­تۋعا سەپتەسكەن. سودان بەرى ەلدىڭ قۋىرشاق تەاترى الەمدىك ۇجىم­­دار­مەن دوستىق قارىم-قاتى­ناس ورناتىپ, تاجى­ريبە الما­سىپ, شەبەرلىك شىڭداۋدان قول ۇزبە­گەن.

استاناداعى قۋىرشاق تەات­رىندا ادەبيەت ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولىپ ەڭبەك ەتەتىن قۋات ەجەمبەكتىڭ ايتۋىن­شا­, ەل جانە الەم ونەرپازدارىنىڭ شىعار­مالارىن تاماشالاۋعا كەلگەن بالا­لار­دىڭ­ سانىندا شەك جوق.

– فەستيۆالدىڭ اۋەلگى ماق­ساتى – ونەر­پاز­داردىڭ شىعار­ما­­­شىلىعىن شىڭداپ, ارىپ­تەستەرمەن تاجىريبە الماسۋ. ءالى دە وسى باعىتتا جۇمىس ىستەپ كەلەمىز. استانادا قۋىرشاق تەاترى 2007 جىلى جاستار تەاترىنىڭ جانىنان قۇرىلسا, 2010 جىلى ءوز الدىنا بولەك ۇجىم بولىپ اشىلدى. وسىنداي حالىقارالىق دارەجەدەگى فەس­تيۆالداردان بايقاعانىمىز, ءار ۇلتتىڭ قۋىرشاق تەاترىنىڭ وزىندىك ۇلتتىق ايشىقتارى بار. اكتەرلەردىڭ دە ەرەكشەلىكتەرى بىر­دەن بايقالادى. مىسالى, قازاق اكتەر­لەرى تەمپەرامەنتتى بولىپ كەلەدى. قىتاي قۋىرشاق تەاترىنىڭ 4-5 مىڭ جىل­دىق­ تاريحى بار دەسەدى. ولاردىڭ دا قويى­لىمىنان ۇلتتىق بولمىس سەزىلىپ تۇرادى. ءبىز دە وزگە ەلدەردىڭ اكتەرلەرىنەن قالىس­پايمىز. نەبىر شەبەرلەرى­مىز بار. فەستي­ۆال­ اياسىندا­ بار­لىق قويىلىم تەگىن كور­سە­تىلىپ جاتىر. كورەرمەن تەك ۇيىمداستىرۋشىلارعا الدىن الا حابار­لاسىپ, ورىندى سايلاپ قويسا جەت­كى­لىكتى. 25 ماۋسىمنان, ياعني فەستي­ۆال­ باستالعاننان شوقتىعى بيىك قويى­لىم­داردى تاماشالاۋعا كەلىپ جاتقان كورەر­مەن كوپ. ولاردىڭ اراسىندا وتباسىمەن كەلگەن بۇلدىرشىندەر دە بار. ءوزىم 2015 جىلى قۋىرشاق تەات­رىنا جۇمىسقا بارعانىمدا ورىس تىلىندەگى قويىلىمدارعا كورەرمەن كوپ كەلەتىنىن باي­قادىم. قازىر قازاق تىلىندەگى قويىلىمداردى تاما­شا­لاۋعا كەلەتىن بالالار ولاردان اسىپ تۇسەدى دەسەم ارتىق ايتقانىم ەمەس. بۇل ءبىزدى قۋانتادى. ونەر­پازداردى شابىتتاندىرادى, – دەيدى ول.

وسى تۇستا قۋات ەجەمبەك قۋىر­­­شاق تەاترىندا ساحنالانعان شوقتىعى بيىك­ تۋىندىلاردىڭ كوپ ەكەنىن ايتىپ قال­دى. ءبولىم مەڭگەرۋشىسى روزا مۇقا­نو­ۆا­نىڭ «ماڭگىلىك بالا بەينە» شىعار­ماسى جەلىسىندەگى قويىلىمدى, ساكەن ءجۇنىسوۆتىڭ «اماناي مەن زاماناي» پوۆەسىنىڭ جەلىسى بو­يىنشا ساحنا­لانعان «اتامەكەن» قويىلىمىنا توقتا­لىپ, بالا­لارعا ارنالعان تاعىلىمدى شى­عار­ما­لاردى دا ءتىزىپ ءوتتى.

وسى جولى قۋىرشاق تەاترلارى فەس­تي­ۆالىنە قىتاي, پەرۋ, تۇركيا, سەربيا, ەستونيا, رەسەي, وزبەكستاننان جانە استانامەن قوسا ەسەپتەگەندە الماتى, شىم­­­­­­­كەنت, اقتاۋ, قوستاناي, پەت­رو­­­پاۆل قالالارىنان كەلگەن­ 13 ­ۇج­ىم­ قاتىسىپ جاتىر. فەس­تي­ۆال اياسىندا ارىپتەستەر شە­بەر­لىك ساباق­تارىن وتكىزۋگە دە نيەت بىلدىرگەن. ەندى 29 ماۋسىمعا دەيىن قۋىرشاق تەاترلارىنىڭ ونەرپازدارى بالالارعا قاي­تا­لانباس تۋىندىلارىن ۇسىنادى. كەيىن, دارابوزداردىڭ ىشىندە دارالانعان قويىلىمداردى تەاتر تۇلەك­تەرى مەن وزات وقۋشىلاردان قۇرال­عان قازىلار القاسى باعا­لاي­دى.