جاڭا اۋداندار جاڭا جوبالارعا جول اشادى

باسشىلىقتىڭ نازارى دا, حالىقتىڭ بازارى دا ورتالىققا اۋعان. كۇنى كەشە پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆ تۇركىس­تاندا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدا جوعارىدا اتالعان اۋدانداردى قالپىنا كەلتىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعانىن ايتىپ, ەلدى شىن قۋانتتى.

«شەكارا ماڭىنداعى ەلدى مەكەندەردىڭ احۋالى جەرىمىزدىڭ تۇتاستىعىنا جانە ەلىمىزدىڭ امان­دىعىنا تىكەلەي ىقپال ەتەدى. شىن مانىندە بۇل – ستراتەگيالىق ماڭىزى بار ماسەلە. وكىنىشكە قاراي, شەكارا شەتىندەگى كەيبىر ەلدى مەكەندەردە حالىق سانى كۇرت ازايىپ كەتتى.

بۇل – شىندىق. بۇعان ءبىر كەزدەرى اۋدانداردى بىرىكتىرۋ جونىندەگى شەشىمدەر دە ىقپال ەتەتىنى ءسوزسىز. ءبىز بىلتىر اباي, ۇلىتاۋ جانە جەتىسۋ وبلىستارىن قۇردىق. بۇل شەشىم ايماقتاردىڭ دامۋىنا تىڭ سەرپىن بەردى. «Amanat» پارتياسى بىرقاتار شەكارالاس اۋداندى قالپىنا كەلتىرۋ تۋرالى باستاما كوتەرگەندىگى تۋرالى بىلەسىزدەر. ۇكىمەت مەنىڭ تاپسىرماممەن بۇل ماسەلەنى پىسىقتادى. مەن سوعان سايكەس كاتونقاراعاي, مارقاكول جانە ماقانشى اۋداندارىن قالپىنا كەلتىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادىم», دەدى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

پرەزيدەنتتىڭ بۇل ءسوزىن ەستىگەن ەل, اسىرەسە كاتون, مارقا, ماقانشى ءوڭىرىنىڭ تۇرعىندارى قۋانىشتان مالا­قايلارىن اسپانعا اتتى. اڭ­ساعان ارماندارى دا وسى ەدى. ول دە­گەنىمىز – ات توبەلىندەي ۇلت بولا وتى­رىپ ءبولىنۋ, جەكەلەنۋ ەمەس. اۋدان مارتەبەسىنىڭ قايتارىلۋى – قا­زى­نادان بولىنگەن قارجىنىڭ ءوز قازان­دارىنا ءتۇسىپ, ءوز ماقساتتارىنا جۇمساۋ. ياعني جول سالۋ, كوشەلەر­دى جارىقتاندىرۋ, سۋ تارتۋ تاعىسىن تاعى. ەكىنشىدەن, ورتالىقتان 200-300 شاقىرىم جەردە جاتقان جۇرت تىلدەي قاعاز ءۇشىن اۋدانعا سابىلمايدى. البەتتە, ورتالىق – ورتالىق­تا, قاق ورتادا بولۋعا ءتيىس شىعار. ايتپەسە تۋ تۇكپىردەگى ارشاتى ەلى 200 شاقىرىمداي جەردەگى اۋدان ور­تالىعى ۇلكەن نارىنعا سابىلادى. سول سياقتى مارقاكولدىڭ بالىقتى بۇلاق, شاناعاتتى سەكىلدى جىراقتا جاتقان اۋىل تۇرعىندارى دا 300 شاقىرىمدى كۇن ءجۇرىپ, كۇرشىمگە بارۋعا ءماجبۇر. جول سايراپ جاتسا ءبىر ءسارى. مارقاكول اۋىلىنا دەيىن اسفالتسىز تاۋ جولىمەن تيتىقتاپ جەتۋگە تۋرا كەلەدى. ودان بەرى كۇر­شىمگە دەيىنگى جولدىڭ اسفالت دەگەن اتى بولماسا, ويىلىپ كەتكەن. جول­دىڭ اۋرەسىن كورگەن سوڭ-داعى ساۋ­­داگەرلەر الىس اۋىلداردا ازىق-تۇ­لىك باعاسىن ادەتتەگىدەن قىمباتقا قويا­دى. سول سەكىلدى وتىن-كومىر باعا­سى دا شارىقتاپ تۇر. توقەتەرىن ايت­ساق, ورتالىقتان الىس جاتقان اۋدان تۇرعىندارى ءۇشىن ەشقانداي جە­ڭىل­دىك قاراستىرىلماعان ەدى. ەندى اۋدان مارتەبەسى قايتارىلعان سوڭ, تىر­­شىلىك قايتا جاندانادى دەگەن ءۇمىت بار ەلدە. تەك شىنايى جۇزەگە اساتىن باعدارلامالار قابىلدانسا ەكەن. ولاي دەيتىنىمىز, «اق بۇلاق», ء«بىر قاباتتى شىعىس» سەكىلدى باع­دارلامالار اياسىندا اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ ساپاسى سىن كوتەرمەي قالىپ جاتقانىنا جۇرت كۋا.

– جيىرما بەس جىلدان بەرى قول جايىپ, قۇدايدان تىلەگەنىمىزدى پرە­زيدەنتىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆ ورىندادى. كاتونقاراعايلىقتار بولىپ, ول كىسىگە مىڭ العىس ايتامىز! قۋانىشتارىڭىز قۇتتى بولىپ, ۇزا­عىنان ءسۇيىندىرسىن, جەرلەستەر! – دەيدى كاتونقاراعايلىق ارداگەر جۋرناليست جانىبەك قىزىر.

ءيا, التاي تاۋىنىڭ كۇنگەيى مەن تەرىسكەيىندە جاتقان قوس اۋدان تۇر­عىندارىنىڭ قۋانىشتارىندا شەك جوق. كەشەلى بەرى ءبىر-بىرىنەن ءسۇيىنشى سۇراسىپ, ارقا-جارقا بولىپ جاتىر. الايدا اۋدان مارتەبەسى بەرىلگەنى­مەن, ناقتى جۇزەگە اساتىن جوسپارلار بولماسا, جاس مامانداردىڭ اۋىلعا بارۋى ەكىتالاي. 

– مۇندايدا قازاق «اق تۇيەنىڭ قارنى جارىلعان كۇن» دەيدى. كاتون­قاراعاي مەن مارقاكولدىڭ قايتا اۋدان بولىپ قۇرىلۋىن ۇزاق كۇتتىك. جاتساق-تۇرساق تىلەدىك. قازىرگى تاڭ­دا 25 مىڭنان 7 مىڭداي عانا حالىق قالدى. ءالى دە كوش توقتاعان جوق. اۋىلدار توزىپ كەتكەن سوڭ كوش­پە­گەندە قايتەدى؟ ەندىگى كەزەكتە پرە­زيدەنت شەشىمىن تەز جۇزەگە اسىر­ماساق, قالعان حالىقتى ۇستاي الماي قالۋىمىز مۇمكىن. اۋدان­مەن قاتار ءوندىرىس وشاقتارىن قاي­تا قۇرۋىمىز كەرەك. مارقانىڭ ما­ڭايىندا قار­شىعا جانە ماڭقا دەي­تۇعىن ەكى بىر­دەي كەن ورىنى جۇمىس ىستەپ تۇر. ءبىر كەنىشتەن عانا اۋدان بيۋدجەتىنە ميللياردتاعان سالىق تۇسەدى. بىراق ودان مارقاكولگە ءبىر تيىن پايدا جوق. اۋدان بولساق, ءوز قارجىمىزدى ءوزىمىز ماقساتتى تۇر­دە يگەرىپ, الەۋمەتتىك ءال-اۋقاتتى ارت­تىرۋعا جۇمسار ەدىك. ءبىزدىڭ جاق – تۋريزم مەن اۋىل شارۋا­شىلىعىن دامىتۋعا قولايلى ءوڭىر. سول ءۇشىن دە كاسىپ دوڭگەلەتەمىن دەگەن جاستارعا جەڭىلدەتىلگەن نەسيەلەر, گرانتتار بەرسە دۇرىس بولار ەدى. جالپى, شەكارا شەبىندەگى اۋدان تۇرعىندارىنا قانداي دا جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلسا, جاستار تارتىلار ەدى. تاعى ءبىر ايتارىم, كەلەتىن باسشىلار اۋداندى كوتەرەمىز دەپ كەلۋ كەرەك, – دەيدى مارقاكول اۋىلىنىڭ تۇرعىنى, زەينەتكەر ابزال مۇحامەدجانوۆ.

راس, كاتونقاراعاي, مارقاكول وڭىرلەرىنىڭ تۋريزم مەن اۋىل­شارۋا­شىلىق سالاسىن دامىتۋعا الەۋەتى جەتەدى. تەك جۇيەلى جۇمىس, ادال باسشىلار قاجەت. باسقاسىن ايتپاعان­دا, مارقاكول مەن كاتونقاراعايدى جال­عاپ جاتقان يرەك اسۋى – تۋريستەر ءۇشىن تاپتىرماس مارشرۋت. قازىردىڭ وزىنەن قارا كۇزگە دەيىن ساياحاتشىلار سابىلادى دا جاتادى. اۋداندار قۇرىلىپ, اياعىنان نىق تۇرۋى ءۇشىن گەوگرافياسىنا قاراي حالىققا پايدالى باعدارلامالار جاسالسا, قۇبا-قۇپ بولار ەدى.

پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى نۇرتاي سابيليانوۆتىڭ پىكىرىنشە, قازىرگى اباي مەن شىعىس قازاقستان وبلىستارىندا ساپاسىز سالىنعان, جوندەلگەن جولدار جەتەرلىك. جوبا­لاردىڭ قۇنىن ءوسىرۋ بەلەڭ الىپ كەت­كەن. كوزبوياۋشىلىق, جەمقورلىق جايلاپ العان. كاسىپكەرلىكپەن اينالىسامىن دەگەن ازاماتتارعا قول­داۋ جوقتىڭ قاسى. سوندىقتان باعدار­لامالار ءوز دەڭگەيىندە ناتيجە بەر­مەيدى. جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەگى قارا­جاتتىڭ قالاي جۇمسالىپ جاتقانى تولىق تەكسەرىلمەيدى. وسى ماسەلەنى  ەسكەرگەن دەپۋتات نۇرتاي ساليح ۇلى جوعارى اۋديتوريالىق پالاتاعا جەر­گىلىكتى بيۋدجەتتى تەكسەرۋ وكىلەت­تىلىگىن بەرۋ تۋرالى ۇسىنىس جاساپ, زاڭ جوباسىنا ەنگىزۋگە مۇرىندىق بولىپتى. ۇسىنىس قازىر تالقىلانۋعا ءوتىپتى.

ەگەر پارمەندى زاڭدار كۇشىنە ەنىپ جاتسا, ەسەپ ءۇشىن عانا جۇزەگە اسىپ جاتقان باعدارلامالارعا تۇساۋ سا­لى­نىپ, حالىق ءۇشىن پايدالى ءارى سا­پالى جوبالار قولعا الىنار ەدى. جاڭا قۇرىلاتىن اۋداندارعا جانا­شىر­لىقپەن جاسالعان جاڭا جوبا­لار كە­رەك-اق. ەڭ الدىمەن, دەن­ساۋ­لىق سالا­سىنىڭ ساپاسى ارتىپ, مامان­دار تار­تىلسا, ەم ىزدەگەن اعا­يىن­دار قالاعا شا­بىلماس ەدى. سو­دان كەيىن ءبىلىم بەرۋ مە­كەمەلەرى جو­عارى دەڭگەيدە جۇمىس ىستەپ, اۋىل­داردا ءتۇرلى ۇيىرمە اشىل­سا, جاس وتباسىلار ءوز اۋداندارىنا قو­نىس اۋدارار ما ەدى. ايتقانداي, «جۇ­مىس ۇسىنامىز» دەپ قانا جاس­تاردى اۋىل­عا شاقىرعانىمىزبەن, نيەت بىل­دىرەتىندەر نەكەن-ساياق (سەبەبى قا­لا­لىق جەردە جوعارى ءبىلىمدى ما­مان­­دارعا جۇمىس كوپ). سوندىقتان دا جۇ­­مىسپەن قاتار جايلى باسپانا, قو­ماق­تى كوتەرمە اقى ۇسىنىلۋعا ءتيىس شىعار. 

ەڭ باستىسى, شەتكەرى جاتقان اۋداندار مەملەكەت باسشىسىنىڭ نازا­رىنا ءىلىنىپ, شەشىم جاسالدى. ەندىگى قامداناتىن قادام – جالىندى جاستاردىڭ اۋىلدارىنا جانا­شىرلىق جاساپ, حالىق سانىن قايتا قالپىنا كەلتىرۋگە ۇلەس قوسۋى, تۋعان جەردە قىزمەت قىلۋى.

شىعىس قازاقستان وبلىسى,

كاتونقاراعاي – مارقاكول