جەلى تاۋەلدىلىگى: ادەت پە, الدە دەرت پە؟

ارينە, بارلىق ادامعا توپىراق شاشۋعا بولمايدى. قوعامدا ينتەرنەت جەلىسىن قولدانبايتىن ادامدار دا جوق ەمەس. الايدا, حالىقتىڭ كوپ بولىگى, ەڭبەكتەگەن بالادان ەڭكەيگەن قارياعا دەيىن تەلەفوندى قولدانىپ, الەۋمەتتىك جەلىلەردە ءبىراز ۋاقىتىن وتكىزەدى. قازىرگى ۋاقىتتا جۇمىستان بوسامايتىن اتا-انالار بالانىڭ قولىنا تەلەفون ۇستاتادى دا, ءوزى باسقا شارۋالارىمەن اينالىسا بەرەدى. وسىلايشا كىشكەنتاي بالانىڭ بويىندا الگى تەلەفونعا دەگەن تاۋەلدىلىك قالىپتاسادى.

الەۋمەتتىك جەلى نەسىمەن تارتادى؟

تەلەفون تەك قارىم قاتىناس, اقپارات, ءبىلىم كوزىمەن قاتار كوڭىل-كوتەرۋ, بوس ۋاقىتتى وتكىزۋ قۇرالىنا دا اينالدى. ءتىپتى تەك بوس ۋاقىت ەمەس, ماڭىزدى شارۋاسى, جاساۋ كەرەك ءىسى بولسا دا ۋاقىتتى كۇنى بويى الەۋمەتتىك جەلىلەردە وتكىزەتىن ادامدار بارشىلىق. ولاردى الەۋمەتتىك جەلىگە نە تارتادى؟ بۇل تۋرالى ى.التىنسارين اتىنداعى ۇلتتىق ءبىلىم اكادەمياسىنىڭ باس ساراپشىسى, PhD دوكتور, پسيحولوگ بالابەك ساقتاعانوۆ بىلاي دەيدى: «ادام ميى كوپ قيمىلدى, كوپ ارەكەت ەتكەندى, كوپ ويلاعاندى جاقسى كورمەيدى. ءبىزدىڭ ميىمىز وزىنە «جايلى ايماق» جاساپ الادى دا, سول ارقىلى وزىنە قاجەتتى نارسەلەردى عانا جاساۋعا تىرىسادى. ال الەۋمەتتىك جەلىلەردە ادامداردى قىزىقتىراتىن, ميعا كۇش تۇسىرمەيتىن تۇرلى ۆيدەولار كوپ. سولاردى كورۋ ارقىلى ادام ءبىر ورىندا وتىرا بەرىپ-اق ءتۇرلى ەموتسياعا كەنەلەدى: قۋانىش, قايعى, رەنجۋ, قىزىعۋشىلىق جانە ت.ب. وعان كۇش جۇمساۋ دا قاجەت ەمەس. وسىلايشا ۆيرتۋالدى الەم ادامعا سان الۋان مۇمكىندىك ۇسىنادى. ال ادامدار ءوز ۋاقىتىن الەۋمەتتىك جەلىلەردە وتكىزۋگە باعىنىشتى بولىپ قالادى, بۇنى كەيدە وزدەرى دە بايقاماي جاتادى».

الەۋمەتتىك جەلىنىڭ ادام اعزاسىنا جانە پسيحيكاسىنا اسەرى

الەۋمەتتىك جەلىدە ۋاقىتىن شامادان تىس وتكىزەتىن ادامدار ءبىر ورىندا تاپجىلماي وتىراتىنىن بايقادىڭىز ءبا؟ بىر ورىندا ۇزاق وتىرۋ جامباس سۇيەكتەرىنىڭ مايىسۋىنا, ادام ومىرتقاسىنىڭ وستەوحوندروزىنا جانە اسقازان اۋرۋلارىنىڭ پايدا بولۋىنا اكەلەدى, ارتىق سالماق تا قوسىلادى. سونىمەن قاتار ادام تەلەفوننىڭ الدىندا كوپ وتىرا بەرسە, كوزدىڭ كورۋى دە  ەداۋىر ناشارلايدى. ال ادام پسيحولوگياسىنا اسەرىنە كەلەر بولساق, پسيحولوگ مامان الەۋمەتتىك جەلىلەردى كوپ پايدالاناتىن ادام شىنايى ءومىر مەن ۆيرتۋالدى ءومىردىڭ اراجىگىن اجىراتا المايتىنىن جانە ۆيرتۋالدى الەمدە ءومىر سۇرگىسى كەلەتىنىن ايتادى.

«شىنايى ءومىر ۆيرتۋالدى ومىردەن بولەك بولعاندىقتان, ادامنىڭ ءوز ويىنداعى ءتۇرلى ماقساتتارى شىنايى ومىردە جۇزەگە اسپاي جاتادى, سوندىقتان ىشتەي ءوز-وزىنە رەنجۋ, وزىنە كوڭىلى تولماۋى مۇمكىن. وسىلايشا ادام پسيحيكاسىندا فرۋستراتسيا باستالادى. باسقا ادامدارمەن قارىم-قاتىناسقا ءتۇسۋ سيرەك بولاتىندىقتان, وزگە ادامدارمەن اقپارات الماسۋ قيىندايدى جانە سويلەۋ پروتسەسىنىڭ تومەندەۋى بايقالادى. بۇل ءوز كەزەگىندە سوزدەردى دۇرىس ايتا الماۋ جانە ءوز ويىن تولىق جەتكىزە الماۋ, تەك ءبىر-ەكى سوزدەرمەن جاۋاپ بەرۋگە اكەلەدى. ال سويلەۋدىڭ دامىماۋى ويلاۋعا اسەر ەتەدى دە, ويلاۋدىڭ كولەمى شەكتەلىپ قالادى, لوگيكالىق, كورنەكىلىك ويلاۋى, ويلاۋ جىلدامدىعى تومەندەيدى. ادامدار ۇنەمى الەۋمەتتىك جەلىلەردە وتىراتىندىقتان باسقا نارسەگە زەيىن بولە المايتىن بولادى جانە اينالاسىندا بولىپ جاتقان ماسەلەلەردەن تىس قالادى», دەيدى بالابەك ساقتاعانوۆ.

الەۋمەتتىك مەديا پلاتفورمالارىنداعى شەكسىز اقپارات اعىنى جانە ۆيرتۋالدى ءوزارا ارەكەتتەسۋ تاۋەلدىلىككە اكەلەدى. ۇناتۋلار, پىكىرلەر جانە جاڭا جازىلۋشىلار – كەيبىر جەلى قولدانۋشىلارى ءۇشىن قاناعاتتانۋ كوزى. ولاردىڭ كوڭىل-كۇيى مەن ءوزىن-ءوزى باعالاۋى تىكەلەي وسى لايك پەن پىكىرلەر سانىنا بايلانىستى بولادى. بۇل تاۋەلدىلىك ءوز ومىرىنە دەگەن قىزىعۋشىلىقتىڭ جوعالۋىنا, وتباسى مۇشەلەرى اراسىنداعى قارىم-قاتىناس ماسەلەلەرىنە, پسيحولوگيالىق تۇراقسىزدىققا اكەلۋى مۇمكىن.

سونىمەن قاتار, الەۋمەتتىك جەلىلەر باسقا ادامدارمەن ۇنەمى قارىم-قاتىناستا بولىپ, ادامنىڭ ۆيرتۋالدى بەينەسىن جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. الايدا, بۇل ادامنىڭ ءوزىن-ءوزى باسقالاردان تومەن سەزىنىپ, ءوز-وزىنە قاناعاتتانباۋعا اكەلۋى مۇمكىن. ادام ءوزىن باسقا الەۋمەتتىك جەلى قولدانۋشىلارىنىڭ يدەالداندىرىلعان سۋرەتتەرىمەن بەيسانالى تۇردە ۇنەمى سالىستىرۋ ارقىلى تەك ءوز كەمشىلىكتەرىن كورەدى.

تاۋەلدىلىكتەن قالاي ارىلۋعا بولادى؟

پسيحولوگتىڭ ايتۋىنشا, جەلى تاۋەلدىلىگىنەن ارىلۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن كۇن سايىن جوسپار قۇرىپ وتىرۋ قاجەت. «ەگەر ادامنىڭ ءوز جوسپارلارى, قىزىعاتىن ءحوببيى بولماسا, ول بوس ۋاقىتتىڭ ءبارىن الەۋمەتتىك جەلىلەردە وتىرىپ وتكىزەدى. ويتكەنى الەۋمەتتىك جەلىلەر ۋاقىتتىڭ تەز وتۋىنە ىقپال ەتەدى. ادامدار تازا اۋادا كوپ سەرۋەندەپ, باسقا ادامدارمەن قارىم-قاتىناسقا تۇسكەنى ابزال. ءوزى قىزىعاتىن سپورت تۇرىمەن اينالىسسا قۇبا قۇپ. كۇنىنە ەكى-ءۇش بەت بولسا دا, كىتاپ وقۋعا ۋاقىت ءبولۋ كەرەك. الەۋمەتتىك جەلىدەگى قىزىعۋشىلىقتاردى شىنايى ومىردەگى قىزىعۋشىلاقتارمەن الماستىرۋ قاجەت. ۆيرتۋالدى جانە شىنايى الەم اراسىنداعى شەكارانى ايقىنداي ءبىلۋ ماڭىزدى», دەيدى ب. ساقتاعانوۆ.

ارۋجان ناعاشىباي,

ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ ستۋدەنتى