قازاقستاندا قالاي بالا اسىراپ الۋعا بولادى؟

قازاقستاننىڭ نەكە (ەرلى-زايىپتىلىق) جانە وتباسى تۋرالى كودەكسىنىڭ 84-بابىنا سايكەس ولاردىڭ جالعىز اتا-اناسى نەمەسە ەكەۋى دە:

قايتىس بولعان; بالادان باس تارتقان; اتا-انا قۇقىقتارىنان ايىرىلعان جانە ولار قالپىنا كەلتىرىلمەگەن; تۋىستارىنا, اسىراپ الىناتىن بالانىڭ (بالالاردىڭ) اناسىمەن نەمەسە اكەسىمەن نەكەدە (ەرلى-زايىپتىلىقتا) تۇراتىن ادامدارعا بالانى اسىراپ الۋعا كەلىسىم بەرگەن; سوت تارتىبىمەن ارەكەتكە قابىلەتسىز, حابار-وشارسىز كەتكەن دەپ تانىلعان نەمەسە قايتىس بولعان دەپ جاريالانعان; بەلگىسىز بولعان جاعدايدا, بالالار اسىراپ الۋعا جاتادى.

تۋى دۇرىس تىركەلگەن كامەلەتكە تولماعان بالالاردى عانا اسىراپ الۋعا بولادى. سونداي-اق بالا اسىراپ الۋدى بالانىڭ تولىققاندى فيزيكالىق, پسيحيكالىق, رۋحاني جانە مورالدىق دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ مۇمكىندىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, ولاردىڭ مۇددەلەرى ءۇشىن عانا جۇزەگە اسىرۋعا بولاتىندىعىن ەستە ۇستاعان ءجون. بۇل بالانىڭ جاسىن, جەتىلۋ دارەجەسىن جانە بالا اسىراپ الۋعا كەلىسىمىن ەسكەرەدى.

بۇل رەتتە, ەگەر اتا-اناسى بالادان باس تارتسا, تۋىستارى ونى ازاماتتىعىنا جانە تۇرعىلىقتى جەرىنە قاراماستان اسىراپ الا الادى.

ءار ءتۇرلى وتباسىلارعا باۋىرلارىن اسىراپ الۋعا بولمايدى. بۇل جاعدايدا بالا اسىراپ الۋ, ەگەر بالالار وزدەرىنىڭ تۋىستىق قاتىناستارى تۋرالى بىلمەسە, بىرگە تۇرماسا نەمەسە تاربيەلەنبەسە عانا مۇمكىن بولادى.

قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا جەتىم بالالاردىڭ, اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالاردىڭ جانە بالالاردى ءوز وتباسىلارىنا تاربيەلەۋگە قابىلداۋعا تىلەك بىلدىرگەن ادامداردىڭ رەسپۋبليكالىق دەرەكتەر بانكى (بۇدان ءارى – رەسپۋبليكالىق دەرەكتەر بانكى) ەنگىزىلدى.

بالا اسىراپ الۋشىنىڭ وتباسىندا بالانىڭ قالىپتى فيزيكالىق, پسيحيكالىق, رۋحاني جانە ادامگەرشىلىك دامۋى, تاربيەسى مەن ءبىلىمى ءۇشىن جاعدايلار بولعان كەزدە بالا اسىراپ الۋعا رۇقسات ەتىلەدى. تومەندە كەلتىرىلگەن ادامداردىڭ ءتىزىمىن قوسپاعاندا, كامەلەتكە تولعان ادامدار اسىراپ الۋشىلار بولا الادى.

قازاقستاندا بالا اسىراپ الا المايتىن ساناتتار:

سوت ارەكەتكە قابىلەتسىز نەمەسە ارەكەت قابىلەتى شەكتەۋلى دەپ تانىلعان ادامدار; بىرەۋى سوت ارەكەتكە قابىلەتسىز نەمەسە ارەكەت قابىلەتى شەكتەۋلى دەپ تانىلعان ەرلى-زايىپتىلار; سوت اتا-انا قۇقىقتارىنان ايىرعان نەمەسە سوت اتا-انا قۇقىقتارىمەن شەكتەلگەن ادامدار; وزىنە قر زاڭدارىمەن جۇكتەلگەن مىندەتتەردى تيىسىنشە ورىنداماعانى ءۇشىن قورعانشى نەمەسە قامقورشى مىندەتتەرىنەن شەتتەتىلگەن ادامدار; بۇرىنعى بالا اسىراپ الۋشىلار, ەگەر ولاردىڭ كىناسىنەن سوت بالا اسىراپ الۋدىڭ كۇشىن جويسا; دەنساۋلىق جاعدايى بويىنشا اتا-انا قۇقىقتارىن جۇزەگە اسىرا المايتىن ادامدار; تۇراقتى تۇرعىلىقتى جەرى جوق ادامدار; ءداستۇرلى ەمەس جىنىستىق باعداردى ۇستاناتىن ادامدار; بالا اسىراپ العان كەزدە قاساقانا قىلمىس جاساعانى ءۇشىن وتەلمەگەن نەمەسە الىنباعان سوتتىلىعى بار ادامدار (سوتتىلىعىنىڭ جوقتىعى تۋرالى انىقتامانى ونلاين الۋعا); ازاماتتىعى جوق ادامدار; اناسىنىڭ قايتىس بولۋىنا نەمەسە ونىڭ اتا-انا قۇقىقتارىنان ايىرىلۋىنا بايلانىستى بالانى كەمىندە ءۇش جىل ناقتى تاربيەلەۋ جاعدايلارىن قوسپاعاندا, تىركەلگەن نەكەدە (ەرلى-زايىپتىلىقتا) تۇرمايتىن ەر ادامدار; اسىراپ الۋ ساتىندە اسىراپ الىناتىن بالاعا قر زاڭناماسىندا بەلگىلەنگەن ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىن قامتاماسىز ەتەتىن تابىسى جوق ادامدار; ناركولوگيالىق نەمەسە پسيحونەۆرولوگيالىق ديسپانسەرلەردە ەسەپتە تۇرعان ادامدار. قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتارى: كىسى ءولتىرۋ, دەنساۋلىعىنا قاساقانا زيان كەلتىرۋ, حالىقتىڭ دەنساۋلىعى مەن يماندىلىعىنا قارسى قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتار ءۇشىن قىلمىستىق قۋدالاۋعا ۇشىراعان نەمەسە ۇشىراعان ادامدار (قازاقستان رەسپۋبليكاسى قىلمىستىق ءىس جۇرگىزۋ كودەكسىنىڭ 35-بابى ءبىرىنشى بولىگىنىڭ 1) جانە 2) تارماقشالارىنىڭ نەگىزىندە وزدەرىنە قاتىستى قىلمىستىق قۋدالاۋ توقتاتىلعان ادامداردى قوسپاعاندا), جىنىستىق قول سۇعىلماۋشىلىق, ەكسترەميستىك نەمەسە تەرروريستىك قىلمىستار, ادام ساۋداسى ءۇشىن; وسى باپتىڭ 4-تارماعىندا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن پسيحولوگيالىق دايارلىقتان وتپەگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىندا تۇراقتى تۇراتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارى (بالانىڭ جاقىن تۋىستارىن قوسپاعاندا).

ءبىر-بىرىمەن نەكەدە تۇرماعان (ەرلى-زايىپتى بولماعان) ادامدار ءبىر بالانى بىرلەسىپ اسىراپ الا المايدى.

جاس ايىرماشىلىعى تۋرالى دا ۇمىتپاڭىز. بالا اسىراپ الۋشى مەن اسىراپ الىنعان بالانىڭ جاس ايىرماشىلىعى كەم دەگەندە 16 جاستا بولۋى كەرەك. سوت دالەلدى دەپ تانىعان سەبەپتەرگە بايلانىستى جاس ايىرماشىلىعىن ازايتۋعا بولادى. 

ال بالانى مىنا اۋرۋعا شالدىققان ادامدار اسىراپ الا المايدى:

پسيحيكالىق اۋرۋلار, كۇيزەلىسكە جانە سوماتونىساندىق بۇزىلۋعا بايلانىستى نەۆروزدىقتان باسقا احج 10 بويىنشا كودتارى F00-F79احج 10 بويىنشا كودتارى F40-F48. ماسكۇنەمدىك, ناشاقورلىق, ۋىتقۇمارلىق. تۋبەركۋلەز (باكتەريا بولەتىن سوزىلمالى, العاش رەت انىقتالعان, باتسيللا بولەتىن (اباتسيليرلەۋ ساتىنە دەيىن). اسىرەسە جىنىستىق جولمەن بەرىلەتىن اۋرۋلار (ەمدەلمەگەن مەرەز, ەمدەلمەگەن سوز, ەمدەلمەگەن ۋروگەنيتالدى حلاميديوز). الاپەس, احج - 10 بويىنشا كودتارى ا30.0 - ا30.9. بىرىكتىرۋشى تىندەردى ىدىراتۋدىڭ اۋىر سىرقاتتارى (جۇيەلى قىزىل جەگى, سكلەرودەرميا, دەرماتوميوزيت). وروگوۆەنيانىڭ بۇزىلۋىمەن اۋىر دەرماتوزدار (يحتيوزداردىڭ اۋىر نىساندارى, يحتيوزونىساندى ەريترودەرميا, ارتروپاتيالىق پسورياز). اۋىر سوزىلمالى بۋللەزدىك دەرماتوزدار (اكانتوليتتىك كوپىرشىك, پەمفيگويد, تەرىنىڭ يحتيوزونىساندى زاقىمدانۋى, بۋللەزدىك ەپيدەرموليز). مەديتسينالىق قورىتىندىنىڭ نەگىزىندە تۇراقتى باسقا كۇتىم مەن كومەكتى قاجەت ەتەتىن اۋرۋلار.

«نەكە (ەرلى-زايىپتىلىق) جانە وتباسى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى كودەكسىنىڭ 89-بابىنىڭ 2-تارماعىنا جانە «مەملەكەتتىك كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ 10-بابىنىڭ 1) تارماقشاسىنا سايكەس قاعيدالار ازىرلەنىپ,  قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارى بولىپ تابىلاتىن, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىندا تۇراقتى تۇراتىن, جەتىم بالالاردى, اتا-انالارىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالاردى اسىراپ الۋعا تىلەك بىلدىرگەن ادامداردى (بۇدان ءارى – كورسەتىلەتىن قىزمەتتى الۋشى) ەسەپكە الۋ ءتارتىبى ايقىندالدى (قر بعم 2016 جىلعى 29 ماۋسىمداعى № 407 بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن).

ازاماتتاردى ەسەپكە الۋدى رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ جانە استانانىڭ ءبىلىم باسقارمالارى, اۋدانداردىڭ, وبلىستىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ ءبىلىم بولىمدەرى (بۇدان ءارى – كورسەتىلەتىن قىزمەتتى بەرۋشى) ازاماتتاردىڭ تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا جۇرگىزەدى.

مەملەكەتتىك قىزمەتتى الۋ ءۇشىن كورسەتىلەتىن قىزمەتتى الۋشى «ەلەكتروندىق ۇكىمەتتىڭ» ۆەب-پورتالى (بۇدان ءارى – پورتال) ارقىلى كورسەتىلەتىن قىزمەتتى بەرۋشىگە «بالا اسىراپ الۋعا تىلەك بىلدىرگەن ادامداردى ەسەپكە قويۋ» مەملەكەتتىك كورسەتىلەتىن قىزمەتكە قويىلاتىن نەگىزگى تالاپتاردىڭ تىزبەسىندە كوزدەلگەن قۇجاتتاردى قوسا بەرە وتىرىپ, بالا اسىراپ الۋعا تىلەك بىلدىرگەن ادامداردى ەسەپكە قويۋ تۋرالى ءوتىنىش بەرەدى.

مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ءۇشىن كورسەتىلەتىن قىزمەتتى الۋشىدان تالاپ ەتىلەتىن قۇجاتتار مەن مالىمەتتەردىڭ تىزبەسى:

كورسەتىلەتىن قىزمەتتى الۋشىنىڭ ەتسق قويىلعان نەمەسە كورسەتىلەتىن قىزمەتتى الۋشىنىڭ ۇيالى بايلانىس وپەراتورى بەرگەن ابونەنتتىك ءنومىرى پورتالدىڭ ەسەپتىك جازباسىنا تىركەلگەن جانە قوسىلعان كەزدە ءبىر رەتتىك پارولمەن كۋالاندىرىلعان ەلەكتروندىق قۇجات نىسانىندا بالا اسىراپ الۋعا تىلەك بىلدىرگەن ادامداردى ەسەپكە قويۋ تۋرالى ءوتىنىش; جاقىن تۋىستارىنىڭ بالا اسىراپ الۋعا جازباشا كەلىسىمىنىڭ ەلەكتروندىق كوشىرمەسى; جيىنتىق تابىستىڭ مولشەرى تۋرالى انىقتامانىڭ ەلەكتروندىق كوشىرمەسى (جۇمىس ورنىنان ەڭبەكاقىسى تۋرالى, كاسىپكەرلىك قىزمەتپەن اينالىسۋدان تۇسكەن تابىستارى جانە نەكەدە تۇرعان جاعدايدا, كورسەتىلەتىن قىزمەتتى الۋشى مەن جۇبايىنىڭ (زايىبىنىڭ) وزگە دە تابىستارى تۋرالى انىقتاما); كورسەتىلەتىن قىزمەتتى الۋشىنىڭ جانە ەگەر نەكەدە تۇرسا جۇبايىنىڭ (زايىبىنىڭ) «ادامنىڭ بالا اسىراپ الۋى, ونى قورعانشىلىققا نەمەسە قامقورشىلىققا, پاتروناتقا قابىلداپ الۋى مۇمكىن بولمايتىن اۋرۋلاردىڭ تىزبەسىن بەكىتۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ ءمينيسترىنىڭ 2015 جىلعى 28 تامىزداعى № 692 بۇيرىعىمەن (قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى مەملەكەتتىك تىركەۋ تىزىلىمىندە № 12127 بولىپ تىركەلگەن) بەكىتىلگەن تىزبەگە سايكەس اۋرۋىنىڭ جوقتىعىن راستايتىن دەنساۋلىق جاعدايى تۋرالى انىقتامانىڭ, سونداي-اق «دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا مەملەكەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋدىڭ كەيبىر ماسەلەلەرى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترىنىڭ 2020 جىلعى 18 مامىرداعى № قر دسم-49/2020 بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن نىسانعا سايكەس ناركولوگيالىق جانە پسيحياتريالىق ديسپانسەرلەردە ەسەپتە تۇرعاندىعى تۋرالى مالىمەتتىڭ جوقتىعى تۋرالى انىقتامانىڭ ەلەكتروندىق كوشىرمەسى; كورسەتىلەتىن قىزمەتتى الۋشىنىڭ جانە (نەمەسە) جۇبايىنىڭ (زايىبىنىڭ) تۇرعىن ءۇيىن پايدالانۋ قۇقىعىن راستايتىن قۇجاتتىڭ ەلەكتروندىق كوشىرمەسى (تۇرعىن ۇيگە مەنشىك قۇقىعى بولماعان جاعدايدا); جەتىم بالالار مەن اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالاردى وتباسىنا تاربيەلەۋگە قابىلداۋعا تىلەك بىلدىرگەن ادامداردىڭ پسيحولوگيالىق دايىندىقتان وتكەنى تۋرالى سەرتيفيكاتتىڭ (جاقىن تۋىستارىن قوسپاعاندا) ەلەكتروندىق كوشىرمەسى.

كودەكستىڭ 97-بابىنا سايكەس اسىراپ الىنعان بالانىڭ اتى, اكەسىنىڭ اتى (بار بولسا) جانە تەگى ساقتالۋى مۇمكىن.

اسىراپ الۋشىنىڭ ءوتىنىشى بويىنشا اسىراپ الىنعان بالاعا, ەگەر بۇل بالانىڭ مۇددەلەرىنە قايشى كەلمەسە, اسىراپ الۋشىنىڭ تەگى, سونداي-اق ول كورسەتكەن ەسىم بەرىلەدى. اسىراپ الىنعان بالانىڭ اكەسىنىڭ اتى, ەگەر اسىراپ الۋشى ەر ادام بولسا, اسىراپ الۋشىنىڭ اتى - ءجونى, ال نەكەدە تۇرماعان (ەرلى-زايىپتى بولماعان) ايەل بالا اسىراپ العان كەزدە-كودەكستىڭ 192-بابىنا سايكەس اسىراپ الىنعان بالانىڭ اكەسى رەتىندە ءوزى كورسەتكەن ادامنىڭ اتى-ءجونى بويىنشا ايقىندالادى.

ەگەر اسىراپ الۋشى ەرلى-زايىپتىلاردىڭ تەگى ءارتۇرلى بولسا, اسىراپ الۋشى ەرلى-زايىپتىلاردىڭ كەلىسىمى بويىنشا اسىراپ الىنعان بالاعا ولاردىڭ بىرەۋىنىڭ تەگى بەرىلەدى.

نەكەدە تۇرماعان (ەرلى-زايىپتى بولماعان) ادام بالا اسىراپ العان كەزدە ونىڭ ءوتىنىشى بويىنشا اسىراپ الىنعان بالانىڭ اكەسىنىڭ (اناسىنىڭ) اتى, اكەسىنىڭ اتى جانە تەگى بالا اسىراپ الۋشىنىڭ نۇسقاۋى بويىنشا تۋدى مەملەكەتتىك تىركەۋ تۋرالى اكت جازباسىنا جازىلادى. بالا اسىراپ الۋشىنىڭ قالاۋى بويىنشا اكەسى (اناسى) تۋرالى مالىمەتتەر كورسەتىلمەۋى مۇمكىن.