مەريتوكراتيا. ادالدىق. يننوۆاتسيا – مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ ءۇش تۇعىرى

كونفەرەنتسيادا العاش بولىپ ءسوز العان استانا مەملەكەتتىك قىزمەت حابى باسقارۋشى كوميتەتىنىڭ توراعاسى ءاليحان بايمەنوۆ باسىندا ايماقتىق دەڭگەيدە قۇرىلعان حاب قازىر جاھاندىق ورتالىق رەتىندە تانىمال ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق ول ورتالىقتىڭ بۇگىنگى جۇمىسى مەن بۇل سالاداعى وزەكتى ماسەلەلەرىنە توقتالدى.

– پاندەميا قىسىلتاياڭ شاقتا حالىق­تىڭ ۇكىمەتتەن ۋاقتىلى جانە ءتيىمدى شە­شىمدەر كۇتەتىنىن كورسەتتى. سوندىقتان ۇكىمەت ءوز ەلىنىڭ عانا ەمەس, باسقا ەلدەردىڭ دە تاجىريبەسىن زەردەلەپ, لايىقتىسىن ەل يگىلىگى ءۇشىن پايدالانۋعا تىرىسادى. وزگە ەلدەردە بار جۇيەلەردى, شەشىمدەردى ەلى­مىزدىڭ مۇمكىندىگىن ەسكەرە وتىرىپ ەن­گىزۋدى ويلايدى. وسى ماقساتتا استانا مەملە­كەتتىك قىزمەت حابى شەتەلدىك تاجىريبەگە زەرتتەۋ جاساپ, ۇسىنىستار ازىرلەيدى. بۇل دا حاب جۇمىسىنىڭ وزەكتىلىگىن ايقىنداي­دى. بۇگىندە ءبىز 70-تەن اسا ارنايى زەرتتەۋ جۇرگىزدىك. ايماقتاعى بارلىق ەلگە ورتاق پروبلەمالار بار. ماسەلەن, مەري­توكرا­تيا قاعيداتىنىڭ السىزدىگى, جەم­قور­لىقتىڭ جوعارى دەڭگەيى, قوعاممەن باي­لانىستىڭ السىزدىگى. بۇل ماسەلەلەر شە­شىمىن تاپسا, قوعامنىڭ مەملەكەتتىك قىز­مەتكە دەگەن سەنىمى ارتادى. ۇكىمەت تە حا­لىق سەنىمىنە سۇيەنە وتىرىپ, باتىل شەشىم قابىلدايدى. سونىمەن قاتار ءبىز قازاقستان تاجىريبەسىن دە شەتەلگە تاراتىپ ءجۇرمىز, – دەدى ول.

ءىس-شاراعا قازاق شاپانىن كيىپ كەلگەن بۇۇ باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى, مەملەكەتتىك قىزمەت جونىندەگى حالىق­ارالىق كوميسسياسىنىڭ توراعاسى لار­بي دجاكتا ءسوز سويلەدى. سونداي-اق مەم­لەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگىنىڭ تور­اعاسى دارحان جازىقباەۆ, سىبايلاس جەم­قورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى اسحات جۇماعالي, ەىدۇ-نىڭ مەملەكەتتىك باسقارۋ ديرەكتوراتىنىڭ باس­شىسى ەلزا پيليچوۆسكي, كورەيا­نىڭ پەرسونالدى باسقارۋ مينيستر­لىگىنىڭ بۇرىنعى ءمينيسترى, امەريكانىڭ مەملەكەتتىك باسقارۋ قاۋىمداستىعىنىڭ حالىقارالىق ديرەكتورى پان سۋك كيم, قازاقستانداعى بۇۇ-نىڭ دامۋ باع­دار­لا­ماسىنىڭ تۇراقتى وكىلى كاتارجينا ۆاۆەرنيا بايانداما جاسادى.

– ءبىز تۇعىرلى باستامامىز – استانا مەم­لەكەتتىك قىزمەت حابىن جۇزەگە اسىرۋ­عا نەگىز بولعان قازاقستان ۇكىمەتىمەن سەرىك­تەستىكتى جوعارى باعالايمىز. 2013 جىلى قۇرىلعاننان بەرى استانا حاب قىز­مەتى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق پەن سەرىكتەستىكتى دامىتۋعا, قولدانبالى زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋگە جانە مەملەكەتتىك قىزمەتتى رەفورمالاۋ سالاسىنداعى ۇزدىك تاجىريبەمەن الماسۋعا باعىتتالعان, – دەدى قازاقستانداعى بۇۇ دامۋ باعدارلا­ما­سىنىڭ تۇراقتى وكىلى كاتارجينا ۆاۆەرنيا.

كونفەرەنتسيا اياسىندا ەلىمىزدە 2024 جىلدان باستاپ مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر جۇمىسقا «ە-قىزمەت» پورتالى ارقىلى الىناتىنى ايتىلدى. بۇل باستاما ءوز كەزەگىندە مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ اشىق­تىعىن قامتاماسىز ەتپەك.

– ءبىز وتكەن جىلدان باستاپ «ە-قىزمەت» پورتالىن تولىق اۆتوماتتاندىرۋعا كوش­تىك. بيىل 1 ناۋرىزدان باستاپ 5 مەملە­كەت­تىك قاناتقاقتى جوبانى جۇرگىزىپ جاتىرمىز. بۇل جوبالار قازىر ساۋدا جانە ينتەگ­راتسيا, يندۋستريا جانە ينفراقۇرى­لىم­دىق دامۋ مينيسترلىكتەرى مەن اقمولا وبلىسى, شىمكەنت قالاسى جانە ءبىز­دىڭ اگەنتتىكتە ىسكە قوسىلعان. قازىرگى تاڭدا بۇل مەملەكەتتىك ورگانداردا قىزمەتكە قا­بىلداۋ ونلاين تۇردە جۇرگىزىلەدى. جاڭا فورماتقا سايكەس ەندى ۇمىتكەرلەر «ە-قىزمەت» پورتالى ارقىلى كەز كەلگەن ۋاقىتتا, الەمنىڭ كەز كەلگەن نۇكتەسىنەن كونكۋرسقا قاتىسۋعا مۇمكىندىك الادى. جۇيە ەنگىزىلگەن 2 ايدىڭ ىشىندە 1 ادام جۇمىسقا ورنالاستى. بارلىق مەملەكەتتىك ورگانعا ءوتىنىش بەرگەندەر بار. ماسەلەن, ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگى­نە قىزمەتكە ورنالاسۋعا – 8, اقمولا وبلىسىنا 2 ادام ءوتىنىش جولدادى. قازىر ەمتيحاندى 9 زاڭ جوباسىنان تاپسىرۋ كەرەك بولسا, الداعى ۋاقىتتا ونىڭ سانىن 4-كە دەيىن قىسقارتۋ جوسپاردا بار. ونىڭ ورنىنا ادامي قاسيەتتەر, قابىلەت پەن قۇندىلىقتاردى انىقتاۋ سياقتى تەتىكتەردى ەنگىزەمىز, – دەدى دارحان جازىقباەۆ.

وسى رەتتە, جيىنعا قاتىسقان فيليپ­پين رەسپۋبليكاسىنىڭ ىشكى ىستەر جانە جەر­گىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ءمينيسترى بەند­جامين ابالوس ءوز ەلىنىڭ بۇل باعىتتاعى تاجىريبەسىن ورتاعا سالدى.

– ءبىزدىڭ ەلدە مەملەكەتتىك قىزمەتشى بولۋى ءۇشىن ازامات ەڭ الدىمەن مىندەتتى تەست تاپسىرادى. سونداي-اق قىزمەتكە قابىل­داۋدىڭ وزىندىك ستاندارتتارى دا بار. ياع­ني ءسىز تاپسىرعىڭىز كەلگەن دەڭگەيگە باي­لا­نىستى بەلگىلى ءبىر تالاپتار بويىنشا پو­زيتسياڭىز بەن ءبىلىم-بىلىگىڭىز سايكەس كەلۋى قاجەت. بۇعان قوسا, ەگەر مەملەكەتتىك قىزمەتشىگە قانداي دا ءبىر ارىز-شاعىم تۇسكەن جاعدايدا, ارنايى پروتسەدۋرالاردان وتكىزىلەدى. جالپى, ءبىز قيىندىقتاردى ەڭسەرۋدىڭ وڭتايلى جولىن تابۋ ءۇشىن وسىنداي كونفەرەنتسيالاردا يدەيالارمەن الماسامىز. بارلىعىنا ءبىر جۇيە سايكەس كەلە بەرمەيدى. ويتكەنى ءار مەملەكەتتىڭ وزىندىك ۇلتتىق جانە قۇرىلىمدىق ەرەكشەلىكتەرى بولادى, – دەدى ساراپشى.

«كاسىبي مامانداردىڭ يدەيالارى مەن وي تولعاۋلارى» پلەنارلىق سەسسياسىندا ەىدۇ حالىقارالىق ىسكەرلىك وپەرا­تسيالارداعى پاراقورلىق جونىندەگى جۇمىس توبىنىڭ بۇرىنعى توراعاسى دراگو كوش, سونداي-اق پان سۋك كيم, رەكس فەيسەر (اقش) جانە ۆيكتور گۋزۋن (ەستونيا) باستى بايانداماشىلار دا بولدى. ال «مەريتوكراتيانى جۇزەگە اسىرۋ: استانا مەملەكەتتىك قىزمەت حابىنا قاتىسۋ­شى ەلدەردىڭ ۇزدىك تاجىريبەلەرى» اتتى ال­عاشقى پانەلدىك سەسسياسىندا بەلگيا, كورەيا, كانادا جانە قازاقستان ۋاكىلەتتى ورگاندارى باسشىلارى مەن وكىلدەرى وسى سالاداعى جەتىستىكتەرىن تالداپ بەردى.

– جۇرگىزىلگەن ءار زەرتتەۋ سۇرانىستان تۋىنداپ وتىر. وسىعان سايكەس زەرتتەۋدى قاجەت ەتەتىن باعىت-باعدار ايقىندالىپ, كەيىن اقپارات جيناقتالادى. قاتىسۋشى ءار مەملەكەتتەن ۇسىنىستار بەرىلەدى. ولاردى توپتاستىرىپ, سوسىن زەرتتەۋ باستالادى. سونداي زەرتتەۋلەردىڭ ءبىرى مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى تەندەنتسيالار جونىندە بولدى. ماسەلەن, بيزنەس سەكتورى مەملەكەتتىك قىزمەتتە زاماناۋي جاڭا باعىتتاردى تەز قابىلداپ, شيراق بەيىمدەلەدى. باسىمدىق مەملەكەتتىك قىزمەتتى تسيفرلاندىرۋعا بەرىلەدى. قازاقستان كەي تۇستاردا الدىڭعى قاتارعا شىقتى دەسە دە بولادى, – دەدى حالىقارالىق ساراپشى پانوس ليۆەراكوس.

ال پلەنارلىق وتىرىستىڭ ەكىنشى كۇنىندە «مەملەكەت پەن ازاماتتار اراسىندا ءتيىمدى كوممۋنيكاتسيالار ورناتۋ» اتتى دوڭگەلەك ۇستەل ءوتتى. جيىن بارىسىندا استانا مەملەكەتتىك قىزمەت حابى جانە اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيستر­لىگى قولداۋىمەن «قوعامدىق پىكىر» زەرتتەۋ ينستيتۋتى جاساعان «مەملەكەتتىك ور­گانداردىڭ جۇرتشىلىقپەن كوممۋنيكاتسيا ارنالارى» تۋرالى كەڭ كولەمدى زەرتتەۋ ناتيجەلەرى تانىستىرىلدى. زەرتتەۋ بارىسىندا الەۋمەتتىك ساۋالداما جاسالىپ, ازاماتتارمەن بايلانىس مەملەكەتتىك كانالدارى ساراپتالىپ, سونداي-اق ەو-نىڭ بىرقاتار ەلى, كانادا جانە گرۋزيانىڭ تاجى­ريبەلەرى قاراستىرىلعان.

ايتا كەتەيىك, كونفەرەنتسيادا العاش رەت «مەملەكەتتىك باسقارۋدى دامىتۋدىڭ مادەني-وركەنيەتتىك اسپەكتىلەرى: لاگاش پەن ءال-فارابيدەن بۇگىنگى كۇنگە دەيىن» اتتى دوڭگەلەك ۇستەل ۇيىمداستىرىلدى. وندا قازاقستان, وزبەكستان جانە تۇر­كيا ساراپشىلارى ءال-فارابي, ءامىر تەمىر, ءاليحان بوكەيحان جانە مۇستافا شوقاي­دىڭ مەملەكەتتىك باسقارۋدى دامىتۋ كون­تەكس­ىندەگى ەڭبەكتەرى تۋرالى ايتىلدى. سونداي-اق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ حا­لىق­­پەن كوممۋنيكاتسيالارىنىڭ 15 ارنا­سى­نىڭ جۇمىسى تۋرالى بىرەگەي زەرتتەۋ ارنايى پانەلدىك سەسسيادا تانىستىرىلدى.

ال ايتۋلى ءىس-شارانىڭ ءۇشىنشى كۇنى ادام رەسۋرستارىن باسقارۋ سالاسىندا­عى تسيفرلاندىرۋ مەن يننوۆاتسيالار, مەم­لەكەتتىك باسقارۋ جانە مەملەكەتتىك ساياسات پاندەرىن وقىتۋ ماسەلەلەرىنە ارنالدى. سونىمەن قاتار سەميناردا مەملەكەت­تىك باسقارۋدى تسيفرلاندىرۋ سالاسىندا­عى وزىق تاجىريبەلەر مەن باستامالار تال­قىلاندى.