قازاقستاندا ازىق-ت ۇلىك تاپشىلىعى بولۋى مۇمكىن بە؟

ۇيىم ماماندارىنىڭ بولجامى بويىنشا, 2030 جىلعا قاراي ەلدە جايىلىمداردىڭ وتكىزۋ قابىلەتى 10 پايىزعا تومەندەيدى, 2040 جىلعا قاراي سۋ تاپشىلىعى قاجەتتىلىكتىڭ 50 پايىزىن قۇرايدى, قازىرگى مۇزدىق ماسساسىنىڭ 50 پايىزدان استامى 2100 جىلعا قاراي تولىعىمەن جوعالادى.

اۋىل شارۋاشىلىعىن سۋارۋ ءۇشىن پايدالانىلاتىن سۋدىڭ 90 پايىز كوزى - وزەندەر. قۇرعاقشىلىقتىڭ ءجيى بولۋى جانە سۋ قاۋىپسىزدىگىنىڭ تومەندەۋى ەلدىڭ وسىمدىك جانە مال شارۋاشىلىعىنىڭ اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدىلىگىنە زيان تيگىزۋى مۇمكىن. كليماتتىڭ وزگەرۋىنە بەيىمدەلۋ بولماعان جاعدايدا قازاقستاندا بيدايدىڭ ونىمدىلىگى 2050 جىلدارعا قاراي 50 پايىزعا دەيىن تومەندەيدى دەگەن بولجام بار, بۇل جاھاندىق ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن ەلەۋلى سالدارعا اكەپ سوعادى, سەبەبى قازاقستان - الەمدەگى ەڭ ءىرى بيداي ەكسپورتتاۋشىلاردىڭ ءبىرى.

قازاقستانداعى توپىراقتىڭ دەگراداتسياسى ماسەلەسى دە ماڭىزدى. ونىڭ نەگىزگى فاكتورلارىنا شەكتەۋلى تابيعي رەسۋرستارعا جاعىمسىز اسەر ەتەتىن جانە ولاردىڭ جاعدايىن ناشارلاتاتىن كليماتتىڭ وزگەرۋى, سونداي-اق جەردى پايدالانۋدىڭ ۇتىمسىز ادىستەرى جاتادى.    اتاپ ايتقاندا, ولار كەلەسى قۇبىلىستارعا بايلانىستى بولۋى مۇمكىن: بۇرىن قازاقستاندا ەگىن ءۇشىن پايدالانىلعان كەڭ اۋماقتاردىڭ قاراۋسىز قالۋى; ارال تەڭىزى دەڭگەيى تايازدانۋىنىڭ جالعاسۋى; ءونىم بەرمەيتىن اۋقىمدى جەر ۋچاسكەلەرىن جەر پايدالانۋ تۇرلەرى بويىنشا باسقا ساناتتارعا اۋىستىرۋ – بۇل نەگىزىنەن بۇتالى القاپتار مەن جايىلىمدارعا قاتىستى; مالدىڭ شامادان تىس جايىلۋىنا بايلانىستى ورمانداردىڭ جويىلۋى جانە شولەيتتەنۋ, توپىراقتىڭ لاستانۋى جانە ەروزيا; اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرعاقشىلىق, كوشكىن جانە سۋ تاسقىنى سياقتى تابيعي اپاتتار قاۋپىنىڭ ارتۋىنا بايلانىستى ايتارلىقتاي زيان مەن ۇلكەن شىعىنعا ۇشىرايدى. جەر پايدالانۋ سيپاتىنىڭ جانە توپىراق-وسىمدىك جامىلعىسىنىڭ وزگەرۋىنەن تۋىنداعان قازاقستانداعى جەردىڭ توزۋىنا بايلانىستى شىعىندار ەلدىڭ ءىجو-ءنىڭ 3 پايىزدان استامىن قۇرايدى.     دەسە دە, ەلىمىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى الەۋەتى جوعارى. حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ ەسەپتەۋلەرى بويىنشا قازاقستاندا پايدالانىلاتىن ەگىستىكتىڭ 46 پايىزى (11,5 ملن گا) جانە جايىلىمداردىڭ 70 پايىزى ەكولوگيالىق جاعدايى بويىنشا ورگانيكالىق ەگىن پەن مال شارۋاشىلىعىن جۇرگىزۋگە جارامدى. قازىرگى ۋاقىتتا اۋىل شارۋاشىلىعىندا وسىرىلەتىن 22 ملن گەكتاردان 300 مىڭ گەكتاردان استام جەردى ورگانيكالىق داقىلدار الىپ وتىر.     سونىمەن قاتار, ەل اۋماعىنىڭ 80 پايىزى اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرى رەتىندە سيپاتتالادى, بۇل 200 ملن گەكتاردان اسادى. الايدا, بۇل اۋماقتىڭ تەك 40 پايىزى نەمەسە 96 ملن گا اۋىلشارۋاشىلىق اينالىمىندا قولدانىلادى.   بۇۇ ازىق-ت ۇلىك جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ۇيىمىنىڭ (فاو) دەرەكتەرىنە سايكەس, قازاقستان قارا توپىراق قورى بويىنشا الەمدە ەكىنشى ورىندا تۇر. فاو (Global Map of Black Soils) باعالاۋى بويىنشا, الەمدە 725 ميلليون گەكتار قارا توپىراق بار, ونىڭ 107,7 ميلليون گەكتارى قازاقستانعا تيەسىلى.