وتكەن اپتادا اتوم ەنەرگياسى جونىندەگى حالىقارالىق اگەنتتىكتىڭ باس ديرەكتورى رافاەل گروسسي قازاقستانعا كەلگەنى بەلگىلى. اۋستراليادان ات تەرلەتىپ كەلگەن مەيمان وسكەمەندەگى تومەن بايىتىلعان ۋران بانكىنىڭ جۇمىسىمەن تانىستى.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇعان دەيىن رافاەل گروسسيدى قابىلداپ, ونىڭ ساپارى قازاقستان مەن اگەنتتىك اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى نىعايتۋ ءۇشىن ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ وتكەن-ءدى. بۇدان بولەك, شەتەلدىك قوناقپەن ەنەرگەتيكا ءمينيسترى الماسادام ساتقاليەۆ تە كەزدەستى. قازاقستان مەن اەحا اراسىنداعى تەحنيكالىق ىنتىماقتاستىقتى ورتامەرزىمدى جوسپارلاۋ ءۇشىن نەگىز بولاتىن 2023-2028 جىلدارعا ارنالعان ەلدىك نەگىزدەمەلىك باعدارلاماعا قول قويىلدى.
تومەن بايىتىلعان ۋران بانكى – ءۇلبى مەتاللۋرگيا زاۋىتىنىڭ اۋماعىندا 2019 جىلى قۇرىلعان تومەن بايىتىلعان ۋران رەزەرۆى. ونىڭ مىندەتى – اەحا-عا مۇشە جەكەلەگەن مەملەكەتتەردە يادرولىق وتىن ءوندىرۋ ءۇشىن شيكىزاتتىڭ كەپىلدى قورىن قالىپتاستىرۋ. جەتكىزۋدە كىدىرىستەر بولعان جاعدايدا, بۇل ەلدەر بانكتە ساقتالعان ماتەريالدى پايدالانا الادى.
ۋران گەكسافتوريدى تۇرىندەگى تومەن بايىتىلعان ۋران – اتوم رەاكتورىندا قولدانىلاتىن نەگىزگى شيكىزات. ماتەريال بەرىكتىگى جوعارى بولاتتان جاسالعان گەرمەتيكالىق تسيليندرلەردە ساقتالادى. ياعني قاتاڭ سىناقتان وتەتىن جانە بارلىق حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك ستاندارتىنا سايكەس كەلەتىن ارنايى سەرتيفيكاتتالعان كونتەينەرلەر قولدانىلادى.
وسكەمەنگە ساپار بارىسىندا «قازاتومونەركاسىپ» ۇاك» اق باسقارما توراعاسى ەرجان مۇقانوۆ تومەن بايىتىلعان ۋران بانكىنىڭ قازاقستان اۋماعىندا ورنالاسۋى ەلىمىزدىڭ وڭ يميدجىنە ىقپال ەتەتىنىن جەتكىزدى. «اەحا – ەڭ زاماناۋي تەحنولوگيالارعا قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن بىرەگەي عىلىمي الاڭ, سونداي-اق قازاتومونەركاسىپ اتوم ونەركاسىبى مەن يادرولىق تەحنولوگيالاردى دامىتۋ سالاسىنداعى بىرلەسكەن جۇمىسىمىزدى جالعاستىرادى», دەدى ول.
ساپار كەزىندە دەلەگاتسيا ءۇلبى مەتاللۋرگيا زاۋىتىنا ەنشىلەس كاسىپورىن – ء«ۇلبى-جبق» جشس-نىڭ جىلۋ بولگىش قۇراستىرمالار شىعاراتىن زاۋىتىنا ات باسىن بۇرىپ, اتوم ەلەكتر ستانسالارىنا يادرولىق وتىن دايىنداۋ ۇدەرىسىمەن تانىستى. كاسىپورىن 2021 جىلدىڭ سوڭىندا پايدالانۋعا بەرىلدى, ونىڭ جوبالىق قۋاتتىلىعى جىلىنا 200 توننا ءونىمدى قۇرايدى. جوبا ءوندىرىستى ارتاراپتاندىرۋعا جانە قوسىلعان ەڭ جوعارى قۇنى بار جوعارى ساپالى ەكسپورتقا باعدارلانعان ءونىمدى الۋعا سەپتىگىن تيگىزدى.
اەحا باس ديرەكتورى ءۇلبى مەتاللۋرگيا زاۋىتىنىڭ جۇمىسىن جوعارى باعالاپ, قىزمەتكەرلەردىڭ جوعارى كاسىبيلىگىنە توقتالدى. «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تومەن بايىتىلعان ۋران بانكىن قۇرۋ ءۇشىن زاۋىتتى تاڭداۋ تۋرالى شەشىم دۇرىس بولدى. مۇنىڭ دۇرىس ەكەنىنە ابدەن كوزىم جەتتى», دەدى رافاەل گروسسي.
ءۇلبى مەتاللۋرگيا زاۋىتىنىڭ باسشىسى سەرگەي بەجەتسكي بيىل اەحا تومەن بايىتىلعان ۋران بانكىندە ساقتالعان 24 تسيليندردەن تۇراتىن ءبىرىنشى پارتيانى قايتا سەرتيفيكاتتاۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. قالعان 36 ءتسيليندردى سەرتيفيكاتتاۋ 2024 جىلى جۇزەگە اسپاق. الەمدىك تاجىريبەدە العاش رەت ماتەريالدى الماي-اق, قايتا سەرتيفيكاتتاۋ تولتىرىلعان تسيليندرلەردە جۇرگىزىلەدى. ءۇلبى مەتاللۋرگيا زاۋىتى قايتا سەرتيفيكاتتاۋعا دايىندىققا قاتىسادى, ونى وتكىزۋ بارىسىندا اەحا-عا قاجەتتى كومەك كورسەتەدى.
ايتا كەتۋ كەرەك, اەحا تومەن بايىتىلعان ۋران بانكىن ورنالاستىرۋ ءۇشىن ءۇلبى مەتاللۋرگيا زاۋىتىنىڭ تاڭدالعانى كەزدەيسوق ەمەس. كاسىپورىن ۋران گەكسافتوريدىمەن 50 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. زاۋىتتا بارلىق قاجەتتى ينفراقۇرىلىم, بىلىكتى پەرسونال, كولىككە قولجەتىمدىلىك, سەنىمدى فيزيكالىق قورعانىس جۇيەسى بار.
«قازاقستان – الەمدىك اتوم نارىعىنداعى ەڭ ءىرى ويىنشى, ال تومەن بايىتىلعان ۋران بانكىن قۇرۋ جونىندەگى جوبانى ىسكە اسىرۋ – تابىستى ىنتىماقتاستىقتىڭ جاقسى ۇلگىسى, سونداي-اق اتوم ەنەرگەتيكاسىنىڭ قاۋىپسىز جانە پايدالى ەكەنىن راستاۋ», دەدى رافاەل گروسسي.
ايتا كەتەرلىگى, وتكەن اپتادا ەۋروپالىق وداق اتوم مەن گازدى جاسىل ەنەرگەتيكا قاتارىنا قوسۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. وسى ورايدا, اەحا باسشىسىنىڭ ساپارى ستراتەگيالىق ماڭىزى زور ەكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. بۇل حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ ەلىمىزگە ارتقان سەنىمى, يادرولىق سالاداعى بارلىق حالىقارالىق تالاپتى ساقتايتىنىمىزدى بىلدىرەدى.