جۋىردا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ توراعالىعىمەن ۇكىمەت ۇيىندە «رەفورمالاردىڭ تۇپكى ماقساتى – حالىق ءومىرىن جاقسارتۋ» اتتى ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى جونىندە كەڭەيتىلگەن كەڭەس ءوتىپ, وندا پرەزيدەنت اگروونەركاسىپتىڭ دامۋ بارىسى تۋرالى بىرقاتار ماسەلەلەرگە توقتالدى.
سونىڭ ىشىندە «وندىرىستەن ساتىلىمعا دەيىن بۇكىل جولعا ءجىتى قاراپ, باعانىڭ ءوسۋى قايدان تۋىندايتىنىن ءتۇسىنۋ كەرەك. اگروونەركəسىپتىك كەشەندى باسقارۋدىڭ قازىرگى مودەلى سالانىڭ əلەۋەتىن اشا المايدى. ۇكىمەت الدىندا اگروونەركəسىپتىك كەشەننىڭ تۇراقتى ءوسۋىن قامتاماسىز ەتۋ مىندەتى تۇر», دەگەن بولاتىن. شىن مانىندە, اۋىل شارۋاشىلىعىن جەتىلدىرۋ وڭتايلى بولماسا, ەلدە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە قول جەتكىزۋ قيىن. وسى مىندەتتى وڭىرلەر دە جاقسى قابىلداپ, ونى تۇسىنىستىكپەن ىسكە اسىرۋعا كىرىسىپ جاتىر.
جۋىردا سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى ايداربەك ساپاروۆتىڭ توراعالىعىمەن پرەزيدەنتتىڭ سىندارى مەن تاپسىرمالارىن ورىنداۋ بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ وكىلدەرى مەن اۋدان اكىمدەرى, تىڭايتقىش وندىرۋشىلەر مەن تەحنيكا جاساۋشىلار, عىلىمي ورتالىقتار ماماندارى مەن ديقان قاۋىم قاتىستىرىلعان «اگروقىزىلجار-2023» اتتى ۇلكەن كەڭەس ءوتتى. وندا پرەزيدەنتتىڭ سىندارى ورىندى دەپ تانىلىپ, ونى تۇزەتۋ باعىتىندا ۇسىنىستار مەن پىكىرلەر ايتىلدى. ماسەلەن, مەملەكەت باسشىسى اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىن سۋبسيديالاۋ بويىنشا بىلاي دەگەن ەدى: «اگروونەركəسىپ كەشەنىن دامىتۋعا بولىنەتىن بيۋدجەت قاراجاتى ءتيىمدى جۇمسالۋعا ءتيىس. مۇنى مۇقيات قاداعالاۋ قاجەت. 2019-2021 جىلدارى ءونىم وڭدەۋگە بەرىلگەن سۋبسيديانى الايىق. بۇل قاراجاتتىڭ تەڭ جارتىسى سۋبسيديا الامىن دەۋشىلەردىڭ 10 پايىزىنىڭ عانا قولىنا تيگەن. سۋبسيديا العان كەيبىر پىسىقايلار ءوندىرىستى وركەندەتۋدىڭ ورنىنا بيۋدجەت قارجىسىن قالتاسىنا باسىپ, شالقىپ ءومىر سۇرگەن. ال قاراپايىم شارۋالار ءۇشىن سۋبسيديا الۋ – قيىننىڭ قيىنى. ونىڭ ۇستىنە سۋبسيديا بەرۋ جۇيەسى وتە كۇردەلى جəنە قاجەتتى مəلىمەت كوپشىلىككە قولجەتىمدى ەمەس. سۋبسيديا ءبولۋدى رەتتەيتىن جاڭا تسيفرلىق جۇيە بۇل تۇيتكىلدى شەشە الماي تۇر. Əرينە, ءبىرشاما جۇمىس اتقارىلدى. مۇنى جوققا شىعارۋعا بولمايدى. بىراق بۇل باعىتتاعى جۇمىستى اياعىنا دەيىن جەتكىزۋ كەرەك». وسى ماسەلە بويىنشا بيىلعى احۋالدى بايانداعان وبلىس اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى مارات تاسماعامبەتوۆ وبلىسقا بولىنگەن بيىلعى سۋبسيديا كولەمى 63,3 ملرد تەڭگە ەكەنىن ايتتى. ونىڭ 19,6 ملرد تەڭگەسى وسىمدىك سالاسىن دامىتۋعا باعىتتالماق. مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا بولىنەتىن مەملەكەتتىك قولداۋ 9,6 ملرد تەڭگە ەكەن. ال قالعان 33,7 ملرد تەڭگە وڭدەۋ سالاسىنا, ينۆەستيتسيا سالۋعا, ىنتالاندىرۋ مولشەرلەمەسىنە جانە ت.ب. جۇمسالماق. الايدا مارات تاسماعامبەتوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, وسى كولەم وبلىسقا ازدىق ەتەتىن كورىنەدى. وبلىستىڭ وسىمدىك سالاسىن قولداۋعا عانا 35 ملرد تەڭگە سۋبسيديا قاجەت. ونىڭ 2 ملرد تەڭگەسى تۇقىم الۋعا, 5 ملرد تەڭگەسى مينەرالدى تىڭايتقىشتارعا, 10 ملرد تەڭگەسى پەستيتسيدكە جانە ت.ب. جۇمسالۋى كەرەك. بۇگىنگى تاڭدا پرەزيدەنتتىڭ تالابى ەسكەرىلىپ, وندىرىسكە عانا جۇمساۋدى كوزدەگەن سۋبسيديا الاتىنداردان وتىنىشتەر قابىلدانىپ جاتىر. وسى كۇندەرى ديقاندارعا 8,9 ملرد تەڭگە سۋبسيديا بەرىلگەن جانە ءالى بەرىلىپ جاتىر. ال مامىر ايىنان باستاپ پەستيتسيدتى سۋبسيديالاندىرۋ جۇمىسىنا دا كىرىسپەك.
وبلىس اكىمى ايداربەك ساپاروۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, مەملەكەت قازىر اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىنىڭ الدىنداعى مىندەتىن تولىق ورىنداعان. قارجىلىق قامسىزداندىرۋ ينستيتۋتتارى كەدەرگىسىز جۇمىس ىستەيدى. جەڭىلدەتىلگەن باعامەن بوساتىلاتىن ديزەلدى وتىننىڭ ءاربىر ءليترى 224 تەڭگە بولىپ, 73,6 مىڭ توننا كولەمىندە بولىنگەن.
تۇقىمنىڭ ساپاسى تولىق تەكسەرىلىپ, ونىڭ 97%-ى 1-2 سىنىپتى ەگۋ ستاندارتتارىنا سايكەس ەكەندىگى انىقتالعان. تۇقىمنىڭ ەليتالىق سۇرىبىن الۋدىڭ 70% سۋبسيديا بەرىلەدى. مينەرالدى تىڭايتقىشتار, پەستيتسيدتەر مەن گەربيتسيدتەردى سۋبسيديالاۋ ەڭ تومەنگى نارىق قۇنىنىڭ 50%-ى كولەمىندە.
بۇگىنگى تاڭدا وبلىس كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارىنا كىرىسۋگە دايىن دەپ ايتۋعا بولادى. بيىل سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى بارلىعى 4,5 ملن گەكتار جەرگە تۇقىم سىڭىرمەك. مەملەكەت باسشىسىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىن ءارتاراپتاندىرۋ تالابىن ەسكەرە وتىرىپ, سونىڭ 3,2 ملن گەكتارىنا ءداندى داقىلدار, 960 مىڭ گەكتارىنا مايلى داقىلدار, 353 مىڭ گەكتارىنا جەمازىق داقىلدارى, 34,1 مىڭ گەكتارىنا كارتوپ جانە 6,2 مىڭ گەكتارىنا كوكونىس ەگىلەتىن بولادى. وبلىس ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن ەسكەرە وتىرىپ, ىشكى نارىقتى تولىقتىرۋ ماقساتىندا بۇرشاق داقىلدارىن ەگۋدى بىلتىرعى 3 مىڭ گەكتاردان بيىل 9 مىڭ گەكتارعا دەيىن ارتتىرىپ وتىر. سونداي-اق كارتوپ 1,5 ەسە, ءسابىز 2 ەسە, قىرىققابات 2,2 ەسە كوپ وتىرعىزىلعان.
سوڭعى جىلدارى وبلىستا مال شارۋاشىلىعى جاقسى قارقىنمەن دامىپ كەلەدى. وسىنى ەسكەرىپ, بيىلعى ەگىس ناۋقانىندا كوپجىلدىق ءشوپ كولەمى 204 مىڭ, بىرجىلدىق ءشوپ 100 مىڭ گەكتارعا جەتكىزىلدى, ال جۇگەرى 26 مىڭ, جەمازىقتىڭ باسقا تۇرلەرىن ەگۋ 21,4 مىڭ گەكتارعا دەيىن ارتتىرىلدى. «زەنچەنكو ي ك», «تايىنشا-استىق» جشس, «داشكا نيكولاەۆكا» جشس, «استىق ستەم» جشس, «Es Global» جشس سياقتى شارۋاشىلىقتار جەمازىقتىڭ قۇنارىن ارتتىرۋدى كوزدەپ, ولاردى سۋارۋ جۇمىستارىن بيىل دا قولعا الماقشى.
قازىر كەيبىر وزات شارۋاشىلىقتار تۇقىم ساپاسىن ارتتىرۋدى كوزدەپ, ونى الىس شەتەلدەردەن دە الدىرىپ جاتىر. مىسالى, بيىل 67 توننا تۇقىم ەۋروپا ەلدەرىنەن, 10,5 مىڭ توننا رەسەي فەدەراتسياسىنان اكەلىندى.
وبلىس اگروقۇرىلىمدارىنا كوكتەمگى ەگىستى ۋاقتىلى وتكىزۋى ءۇشىن جوبامەن 13 مىڭ تراكتور, 14 مىڭ تۇقىم سەپكىش جانە 1,4 مىڭ جوعارى ءونىمدى سەبۋ كەشەندەرى قاجەت ەكەندىگى انىقتالعان. بيىلدىڭ وزىندە جاڭادان 3,8 ملرد تەڭگەگە 104 جاڭا تراكتور ساتىپ الىنعان. ايتا كەتەتىن بولساق, گەرمانيالىق «Claas» زاۋىتىنىڭ پەتروپاۆلداعى قۇراستىرۋشى فيليالى بىلتىر 70 تراكتور, 136 كومباين, 36 سەبۋ كەشەندەرىن جيناپ, وبلىس ديقاندارىنا وتكىزدى. وبلىس اكىمىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىن باقىلايتىن ءبىرىنشى ورىنباسارى م.تاسماعامبەتوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, قازىر بارلىق تەحنيكانىڭ 99 پايىزى دايىن. «قازىر ديقاندار اراسىندا جوعارى ساپالى جاڭا تۇقىمسەپكىشتەر سۇرانىسقا يە. بىلتىر 1,2 ملرد تەڭگەگە 476 تۇقىمسەپكىش ساتىپ الىنعان ەدى, بيىلعى 2,5 ايدا تاعى 189-ى ساتىپ الىندى», دەدى ول.
سونىمەن سولتۇستىكقازاقستاندىق ديقاندار كوكتەمگى ەگىس ناۋقانىنا دايىن دەپ نىق سەنىممەن ايتا الامىز.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى