پارلامەنت سەناتى الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ جانە عىلىم كوميتەتىنىڭ باستاماسىمەن «بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى مەن الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ مەملەكەتتىك يدەولوگيانى قالىپتاستارۋداعى ورنى» اتتى دوڭگەلەك ۇستەل ءوتتى.
پرەزيدەنتتىڭ «ادىلەتتى مەملەكەت. ءبىرتۇتاس ۇلت. بەرەكەلى قوعام» اتتى جولداۋىن ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە وتكىزىلگەن ءىس-شاراعا سەنات جانە ءماجىلىس دەپۋتاتتارى, اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى دارحان قىدىرالى, اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ, وقۋ-اعارتۋ, ىشكى ىستەر, يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىكتەرىنىڭ وكىلدەرى مەن مەديا سالاسىنىڭ ماماندارى قاتىستى. دوڭگەلەك ۇستەلگە توراعالىق ەتكەن كوميتەت توراعاسى نۇرتورە ءجۇسىپ ءىس-شارانىڭ ماقساتى ەلىمىزدىڭ مەديا سالاسى ارقىلى مەملەكەتتىك يدەولوگيانى بۇقاراعا ۇتىمدى ۇسىنۋدىڭ رەسۋرستارى مەن ءتيىمدى تەتىكتەرىن قاراستىرۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– الاساپىران, گەوساياسي شيەلەنىسكەن قازىرگى ۋاقىتتا يدەولوگيالىق شەبىمىزدى نىعايتۋ ماڭىزدى بولىپ وتىر. ءبىز وسى دوڭگەلەك ۇستەلدى ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارى اياسىندا «ەلارنا» تەلەارناسىندا, «قازاق گازەتتەرى» جشس-ىندا بولدىق. ونداعى جاعدايدى كوزىمىزبەن كورىپ قايتتىق. ءمان بەرۋدى تالاپ ەتەتىن بىرقاتار ماسەلە كوتەرىلىپ وتىر, – دەدى ول.
2021 جىلى «جاھاندانۋ داۋىرىندە ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى دارىپتەۋ – كەشەندى جاڭعىرۋدىڭ نەگىزى», 2022 جىلى «جاستار جانە جاڭعىرۋ» اتتى كەڭ كولەمدى پارلامەنتتىك تىڭداۋ وتكەندىگىن ەسكە سالعان كوميتەت توراعاسى سول پارلامەنتتىك تىڭداۋلاردىڭ ناتيجەسى بويىنشا مەملەكەتتىك ورگاندارعا جولدانعان ۇسىنىمنىڭ ىشىندە ۇلتتىق يدەولوگيانى نىعايتۋ باعىتىندا بىرقاتار تاپسىرما ەنگىزىلگەنىن جەتكىزدى.
بۇگىندە «يدەولوگيا» دەگەن سوزگە كەي ادامدار ۇركە قارايدى. ونى ادامدارعا ۇستەمدىك قۇراتىن كۇش رەتىندە قابىلدايتىندار بار. اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى دارحان قىدىرالى جۋىردا قابىلدانعان اقپاراتتىق دوكترينادا يدەولوگيا ءسوزىن «قۇندىلىق» دەپ اۋىستىرعانىن اتاپ ءوتتى. ويتكەنى يدەولوگيا ءارتۇرلى بولۋى مۇمكىن, ال ۇلتتىق قۇندىلىق بىرەۋ عانا. ول اقپاراتتىق يدەولوگيانىڭ ۇستىنى بولۋعا ءتيىس.
– اقپاراتتىق دوكترينادان بولەك, بۇگىندە ءبىزدىڭ مينيسترلىكتىڭ باستاماسىمەن 3 زاڭ جوباسى دايىندالىپ جاتىر. سونىڭ ءبىرى – «ماسس-مەديا تۋرالى» زاڭ جوباسى. بۇل قۇجاتتا نەگىزىنەن ءجۋرناليستىڭ مارتەبەسى كوتەرىلەدى. ونىڭ قالام ۇستاعان جانداردىڭ قىزمەتىن شەكتەۋ ەمەس, رەتتەۋگە ارنالعانىن باسا ايتقىمىز كەلەدى. ەكىنشىسى – «ينتەرنەت-جارناما جانە ونلاين پلاتفورمالار تۋرالى» زاڭ جوباسى. بۇل جوبا شەڭبەرىندە ينتەرنەت قولدانۋشىلاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى كۇشەيەدى. شەتەلدىك پلاتفورمالاردىڭ قىزمەتى ەل زاڭناماسىنا سايكەس رەتتەلمەك. سونداي-اق بلوگەرلەر قىزمەتىن ءبىر جۇيەگە كەلتىرۋ كوزدەلىپ وتىر. ءۇشىنشى – «اقپاراتقا قول جەتكىزۋ جونىندەگى زاڭ جوباسى» ازىرلەنىپ, جاقىندا بۇل جوبالاردى پارلامەنت قاراۋىنا ۇسىنامىز, – دەدى مينيستر.
دارحان قىدىرالىنىڭ ايتۋىنشا, ماسس-مەديا تۋرالى زاڭ جوباسىندا ءداستۇرلى بۇقارالىق اقپارالىق قۇرالدارىنداعى قازاق ءتىلىنىڭ ۇلەسىن 70 پايىزعا دەيىن كوتەرۋ ۇسىنىلعان. «قازىرگى كۇنى 50-50 ۇستانىمى قولدانىلاتىنى بەلگىلى. الايدا بۇگىنگى دەموگرافيالىق جاعدايدى, قازاق تىلىنە دەگەن سۇرانىستى ەسكەرسەك, مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ اياسىن كەڭەيتۋگە تولىق نەگىز بار. بۇل دا مەملەكەتتىك يدەولوگيانى قالىپتاستىرۋ باعىتىنداعى ماڭىزدى ءبىر قادام», دەدى مينيستر.
سونىمەن قاتار ول مەدياساۋاتتىلىقتى ارتتىرۋ, جۋرناليستەرگە ارنالعان سەمينارلار وتكىزۋ, Nickelodeon, Tiji, Tik Tok, Meta, Youtube سەكىلدى الەمدىك كومپانيالارمەن جۇمىس جۇرگىزىپ, ولاردىڭ قازاقستان نارىعىنا ەنۋىنە جول سالاتىن باعىتتارعا توقتالدى.
بۇگىنگى تاڭدا قازاقستانداعى كرەاتيۆتى يندۋستريانىڭ وزەگى قازاق ءتىلى بولىپ وتىر. بۇل تۋرالى مەدياساراپشى ماقپال جۇماباي ايتتى. ونىڭ سوزىنشە, بۇل تەندەنتسيا ەل ەكونوميكاسىنا پايدا اكەلەتىن كۇشكە يە. سول ءۇشىن كرەاتيۆتى يندۋستريانىڭ مۇمكىندىكتەرىن مولىنان پايدالانۋىمىز كەرەك. سونىمەن قاتار ول جاڭا مەدياندان كەيىنگى كەزەكتى نازار اۋداراتىن باعىتىمىز – زاماننىڭ جاڭا سۇرانىسى جاساندى ينتەللەكتىنى مەڭگەرۋ ەكەنىن جەتكىزدى.
– الداعى ۋاقىتتا جاساندى ينتەللەكتىنىڭ زامانى كەلە جاتىر. ونى قالاي يگەرەمىز؟ قۇندىلىقتارىمىزدى قالاي دامىتامىز؟ ءبىز وسىعان قاتتى كوڭىل اۋدارۋىمىز قاجەت. بولاشاقتا تەلەارنادا جاڭالىقتاردى جۋرناليست ەمەس, جاساندى ينتەللەكتىمەن قارۋلانعان روبوتتار جۇرگىزۋى مۇمكىن. بىزدە جامان ادەت بار: كەز كەلگەن جاڭالىقتى مويىنداماۋ, وعان قارسىلاسۋ. ءبىز باسقا دامىعان وركەنيەتتەردەن شەت قالماۋ ءۇشىن تسيفرلىق الەم جاڭالىقتارىن ۋاقتىلى قابىلداپ, ونى يگەرىپ, دامىتۋىمىز قاجەت. وعان ءبىزدىڭ مامانداردىڭ زياتكەرلىك الەۋەتى جەتەدى, – دەدى ماقپال جۇماباي.
ازاتتىق العاننان بەرى ەلىمىزدىڭ نەگىزگى يدەولوگياسى – تاۋەلسىزدىكتى باياندى ەتۋ, حالىقتىڭ بىرلىگىن نىعايتۋ, تاريحي سانانى وياتۋ, رۋحاني جاڭعىرۋ, حالىقارالىق ارەنادا ديالوگ ورناتۋ ەكەندىگىن ايتقان الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ جانە عىلىم كوميتەتىنىڭ مۇشەسى ايگۇل قاپباروۆا مەملەكەتتىك يدەولوگيا دەگەن ۇعىمنىڭ ءسينونيمى رەتىندە «سەنىم» ءسوزىن پايدالانۋعا بولاتىنىن جەتكىزىپ, جاپوندىقتاردىڭ تاجىريبەسىن مىسالعا كەلتىردى.
– جاپوندىقتاردىڭ باستى ەرەكشەلىگى – ولاردىڭ يدەولوگياسىندا جاتىر. ولار ەكونوميكالىق دامۋدى, تەك پايدانىڭ كوزى ەمەس, حالىقتىڭ بىرلىگى, تۇتاستىعى دەپ بىلەدى. ەڭبەكقورلىق, الەمدە بولىپ جاتقان وزگەرىستەرگە تەز بەيىمدەلۋ, جوعارى ءبىلىمدى, عىلىمدى يگەرۋ, جان-جاقتى دامۋ – جاپون يدەولوگياسىنىڭ باستى ماقساتى. وسى جانە باسقا دا وزىق تاجىريبيەلەرگە ءبىز دە ءمان بەرۋىمىز كەرەك, – دەدى ايگۇل قاپباروۆا.
دوڭگەلەك ۇستەل باسىندا «قازاق گازەتتەرى» جشس باس ديرەكتورى ديحان قامزابەك ۇلى, «مەديا دامىتۋ قورى» كورپوراتيۆتىك قورى باسشىسىنىڭ كەڭەسشىسى جايناگۇل تولەمىسوۆا, «Qazcontent» اق باسقارما توراعاسى بەكزات ءجۇسىپ, ستسەناريست, پروديۋسەر, مەديا ساراپشى پەريزات مىرزاحمەتوۆا, جۋرناليست دينارا ءساتجان, دەپۋتات ارتۋر پلاتونوۆ ءسوز الىپ, ءداستۇرلى مەديانى جامىتۋ جولدارى, جاڭا مەدياداعى سونى تەندەنتسيالار, انيماتسيا, كينو ءتۇسىرۋ, كوپ قولدانىلاتىن الەۋمەتتىك جەلىلەردە قازاق ءتىلى, ءدىنى, ءداستۇرى, تاريحىنا قاتىستى ۇلتتىق يدەولوگيا قۇندىلىقتارىن ناسيحاتتاپ جاتقان ازاماتتاردى قولداۋ جانە جاڭا مەديادا ساننان ساپاعا كوشۋ سەكىلدى وزەكتى ماسەلەلەردى ورتاعا سالدى.