جادىراپ جاز كەلىسىمەن بۋرابايدىڭ باۋرايى, زەرەندىنىڭ زەرلى ايماعى كەلىمدى-كەتىمدى كىسىدەن ءبىر بوسامايدى. ءبىزدىڭ ءوڭىر تۋريزم سالاسىن دامىتۋعا مەيلىنشە قولايلى.
ايماقتاعى تۋريستىك سالاعا سونى سەرپىن بەرىپ, جارتى الەمدى جالعىز قاۋىزعا سىيدىرىپ جىبەرگەن جامان تۇماۋدان كەيىن قايتادان ورىستەتىپ, باعزى قالپىنا كەلتىرۋگە, ءتىپتى ودان دا جاقسارتۋعا تالپىنىس جاسالىپ جاتىر. بۇگىندە بۇل تاراپتا 600-دەن اسا ءارتۇرلى كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى. قارىمىن تارازى باسىنا تارتساڭىز, ەل بويىنشا ەكىنشى ورىندا. شىنتۋايتىندا, ءالى دە كادەگە اسپاي جاتقان مول مۇمكىندىك بار. ماسەلەن, بۇگىنگى تۋريسكە كوركى كوز قۋانتاتىن تابيعات تا, قول قۋسىرعان كۇتۋشى دە, ۇلدە مەن بۇلدەگە ورايتىن كۇتىم دە تاڭسىق ەمەس. وركەنيەت كوشى العا وزعان سايىن رۋحاني دۇنيەگە سۋساعاندار, تاريحتان تاعزىم العىسى كەلەتىندەر جىرتىلىپ ايىرىلادى. كونەنىڭ كومبەسىن اقتارىپ كورىپ, التى الاشتىڭ تاستا تاڭبالانعان تاريحىن زەردەلەگىسى كەلگەندەرگە بۋرابايدىڭ باۋرايىندا كوزايىم قىلىپ كورسەتەر دۇنيە از ەمەس. بالكىم وسى باعىتتا ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋىمىز كەرەك شىعار. «بۋراباي», «بۇيراتاۋ», «كوكشەتاۋ» مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركتەرىمەن بىرگە «قورعالجىن» مەملەكەتتىك تابيعي قورىعى اۋماعىندا 900-دەن اسا تاريحي جانە مادەني ەسكەرتكىش ورنالاسقان. قاي-قايسىنىڭ بولسىن قاسىنا بارىپ, ۋاقىت شىمىلدىعىمەن تۇمشالانعان شىلتەردى سەرپىپ تاستاپ, قازىنالى سىردىڭ قويناۋىنا سۇڭگىگەن ادام كول-كوسىر ولجاعا جولىعار ەدى. ول ولجا – رۋحاني بايلىق.
تۋعان ەلدىڭ تاريحىن ايگىلەيتىن, تۇمسا تابيعاتتىڭ عاجايىپ سۇلۋلىعىن قۇشتار كوڭىلدىڭ تەرەزەسىنە دەيىن مولدىرەتىپ اكەلەتىن 73 تۋريستىك باعىت جۇمىس ىستەيدى. ءار باعىتتىڭ الۋان-الۋان سىرى بار, ەت جۇرەگىڭدى ەلجىرەتەتىن جىرى بار. سونشاما مەلدەكتەي تۇنعان, سيقىرىمەن ارباپ, سىرىمەن باۋراپ, تاريح تۇڭعيىعىنىڭ جەتى قات تەرەڭدىگىنە جەتەلەي جۇرەتىن تۋريستىك باعىتتار كوكشەتاۋ, بۋراباي, زەرەندى, قورعالجىن, ەرەيمەنتاۋ, ءبىرجان سال اۋداندارىنىڭ اۋماعىندا قۇس جولىنداي سايراپ جاتىر. بار اسىلى بويىندا تانانىڭ كوزىندەي جايناپ جاتىر. سان عاسىردىڭ تاريحىمەن بىرگە الاش جۇرتى قاسيەتتىگە بالاپ, كيەلىگە ساناپ, كوزىنىڭ قاراشىعىنداي ساقتاعان جۇمىر جەردىڭ جۇماعى دا وسىندا. بالكىم سودان دا بولار, ات باسىن بۇرۋشىلار دۇمەي تۇسۋدە. 2022 جىلى كورىكتى وڭىرگە ءبىر ميلليوننان اسا ادام كەلىپتى. 2020 جىلمەن سالىستىرعاندا, الدەقايدا كوپ. ول جىلى 795,3 مىڭ ادام كەلگەن بولاتىن. ال 2021 جىلدىڭ توعىز ايىندا 950,6 مىڭ ادام ارۋاق قونىپ, نار شوككەن كوكشە توپىراعىن باسىپ, كوركىمەن تانىسىپ, جۇپار اۋاسىن جۇتىپ, قۇر اتقا مىنگەندەي قۋناپ كەتكەن.
وتكەن جىلى شەتەلدىك قوناقتاردىڭ كۇرت كوبەيگەنى بايقالادى. «ەqonaq» اقپاراتتىق جۇيەسىنىڭ دەرەكتەرىنە قاراعاندا, الەمنىڭ 94 ەلىنەن 22,9 مىڭ ادام كەلگەن. ونىڭ 15 مىڭنان استامى – تمد ەلدەرىنەن. بۋراباي باۋرايى مەن زەرەندى كولىنىڭ جاعاسىنان اقش, كانادا, گەرمانيا, تۇركيا, ۇلىبريتانيا, فرانتسيا ەلدەرىنىڭ ادامدارىن كەزدەستىرۋگە بولادى. سونداي-اق بىرىككەن اراب امىرلىگى, ساۋد ارابياسى, ەگيپەت, وڭتۇستىك افريكا رەسپۋبليكاسى, كەنيا, اۋستراليا, شىعىس ازيا مەن تىنىق مۇحيتى ەلدەرىنەن دە تىنىعىپ قايتۋعا تىلەك بىلدىرۋشىلەردىڭ قاراسى كوبەيە تۇسكەن. يت ارقاسى قيانداعى وسىنشاما ەلدىڭ تۋريستەرى كوكشەتاۋعا كەلەتىن بولسا, بۇل ولكەنىڭ دە باعاسى اسىپ تۇرعانى عوي.
ءتۋريزمدى استە بيزنەسپەن بەلسەندى بايلانىستىرماي ورىستەتۋ مۇمكىن ەمەس. بۇگىندە مەملەكەت ەلدىڭ تۋريستىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا ينۆەستيتسيا سالاتىن كاسىپكەرلەرگە ناقتى قولداۋ كورسەتۋدە. تۋريزم سالاسىنداعى كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى ءوتىنىم بەرىپ, ءوز جوباسىن ۇسىنۋى كەرەك. وسى جىلى 10 كاسىپكەرلىك سۋبەكتىگە 104,5 ملن تەڭگە كولەمىندە مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى ماقۇلداندى. وسى ارادا تۇمسا تابيعاتقا, جالپاق جۇرتتىڭ ماقتانىشىنا اينالعان بۋراباي مەن زەرەندى ايماعىن كۇتىپ ۇستاۋعا مەملەكەت تاراپىنان جاندى قامقورلىق كورسەتىلىپ وتىرعانىن ايتا كەتسەك ارتىقتىعى جوق. سول قامقورلىقتىڭ ناتيجەسىندە كۋرورتتى ءوڭىر قاناتىن جايا تۇسۋدە. شەتەلدىك تۋريستەردىڭ كىرپياز كوڭىلىنىڭ تالابىنان شىعاتىن ينفراقۇرىلىم تۇزىلۋدە. ولاردىڭ نازارىن اۋداراتىن مەيلىنشە قىزىقتى ورىندار دا از ەمەس. ايتالىق, «بوتاي-بۋراباي» ەتنوكەشەنى. قازاق دالاسىندا جىلقىنى ەڭ العاش قولعا ۇيرەتۋدىڭ ەجەلگى تاريحىن سيپاتتايتىن كەشەنگە كەلۋشىلەر لەگى ارتىپ جاتىر. الەمدە تەڭدەسى جوق «بۋراباي» حالىقارالىق ءترامپلينى دە دەمالۋشىلاردىڭ نازارىن اۋدارۋدا. «ابىلاي حان» ەكسپوزيتسيالىق كەشەنى تۋريستەردى وزىنە شاقىرىپ-اق تۇرادى. مۇنداي ادەمى دە اسەرلى ورىندار از ەمەس.
بيىل تۋريستەر لەگى تىپتەن كوبەيۋى مۇمكىن دەگەن بولجام دا ايتىلۋدا. مىنە, وسىعان بايلانىستى بۇرىنعى كەمشىلىكتەردى تەز جويىپ, الداعى ۋاقىتتا مۇمكىندىگىنشە قايتالانباۋىن قاداعالاۋ قاجەت. ول الدىمەن تۇمسا تابيعاتتىڭ تازالىعىن ساقتاۋعا بايلانىستى. بۇل ارادا, بىزدىڭشە, جالعىز ۇگىت-ناسيحات, ۇعىندىرۋ, ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جەتكىلىكسىز. كىمنىڭ بولسىن كوكىرەگىندە اي نۇرلى, ارۋ سيپاتتى ولكەنىڭ وڭىنە قىلداي قيانات جاسامايىنشى دەگەن پەرزەنتتىك پەيىل قالىپتاسۋى قاجەت. تاقىرىپتى ءسال تاراتىپ ايتۋعا تۋرا كەلەدى. 2020-2023 جىلدارى «بۋراباي» ۇلتتىق پاركى اۋماعىنان 6 550 تەكشە مەتر قوقىس شىعارىلعان. وقىرماننىڭ كوز الدىنا ەلەستەتۋ ءۇشىن مۇنشا قوقىستىڭ 1 100 جۇك ماشيناعا جۇك بولاتىنىن ايتا كەتەلىك. دەمەك, ءبىز ميلليونداعان ءتۋريستى قابىلداۋ ءۇشىن دايىن بولۋىمىز كەرەك. جىل سايىن بۇل ماسەلە اۋىق-اۋىق كوتەرىلىپ كەلە جاتىر. ايتسە دە ءالى وڭتايلى شەشىمىن تاپقان جوق.
بۋراباي كولى جاعالاۋدان شەگىنىپ بارا جاتىر. كونەكوز قاريالار بۇل كولدىڭ ەرتەرەكتە سۋى عاجايىپ ءمولدىر بولعانىن اڭىز قىلىپ ايتادى. بۇگىنگى تىڭداعان ادام ەرتەگى ىسپەتتى قابىلدار ەدى. كول سۋى نەگە تارتىلدى؟ بۇل – وتە كۇردەلى ساۋال. جەرگىلىكتى ەكولوگتەر كۇن رايىنىڭ كۇرت قۇبىلۋىنان دەسەدى. كەيىنگى ءۇش جىلدا كول سۋى ءبىر مەترگە ازايعان. بايىپتاپ قاراساڭىز, ادام قولىنان جاسالعان قيانات دەۋگە دە بولار. ماسەلەن, ءبىر كەزدە كۇركىرەي اعاتىن كۇركىرەۋىك, سارىبۇلاق وزەندەرىنىڭ تارتىلۋى. ونىڭ ۇستىنە بۋرابايدىڭ جوتالارىنان بۇلقىنىپ اققان بۇلاقتاردىڭ دا كوزى جابىلعان. عيماراتتاردى تابيعاتتىڭ ءوز زاڭدىلىعىن ەسكەرمەي جاعالاۋعا جاقىنداتىپ سالعاندىقتان, سۋ جولىن بوگەۋ كوبەيگەن. كوكتەمگى ەرىگەن سۋ دا كولگە جەتپەي سىڭەدى. مىنە, وسىنىڭ ءبارى سۋدىڭ مولايۋىنا مۇمكىندىك بەرمەي تۇر. تابيعي سۋ جولدارى جابىلعاننان كەيىن ىلعال اعاشتاردى ءشىرىتىپ جاتىر. وسى ارادا تىڭ جانە تىڭايعان جەرلەردى يگەرۋ كەزەڭىندە بۇرىنعى كوكشەتاۋ وبلىسىنىڭ اۋماعىنداعى 1 515 كولدىڭ قۇرعاپ كەتكەنىن ايتا وتىرىپ, بۋراباي باۋرايىنداعى تابيعاتتىڭ تارتۋىن كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋىمىز كەرەك دەپ اتتانداۋعا ابدەن بولادى. انە ءبىر كەزدە شورتاندى كولى ششۋچە قالاسىنىڭ سۋ الاتىن نەگىزگى سۋ قورىنا اينالدى. قالانى جەراستى سۋىمەن قامتاماسىز ەتەتىن ءۇش بىردەي سۋ كوزى تابىلعانىمەن, كولگە قيانات جاساۋ ۇزاققا سوزىلدى. مىنە, وسى كەزدە تىعىرىقتان جول ىزدەگەندەر بۋراباي باۋرايىنداعى كولدەردى سەرگەەۆ سۋ قويماسىنان تارتىلعان قۇبىر ارقىلى تولىقتىرۋ كەرەك دەگەن دە ۇسىنىس ايتتى. بىراق قۇرامى ءارتۇرلى بولعاندىقتان بۇلاي جاساۋعا بولمايدى ەكەن.
ارينە, بۋراباي كەنتى اباتتاندىرىلىپ, سانيتارلىق تازالىق قولعا الىنۋدا. بۋراباي مەن زەرەندى اۋداندارىندا ۇلتتىڭ پاركتەردىڭ, تۋريزم سالاسىنداعى ۇيىمدار مەن قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ وكىلدەرى بىرلەسكەن جۇمىس توبىن قۇرىپ وتىر. ونىڭ العاشقى وتىرىسى وسى جىلدىڭ 4 ساۋىرىندە وتكىزىلدى. كۋرورتتى ءوڭىردىڭ وسى سالاعا قاتىسى بار قىزمەتى بەلسەندى دايىندىقتى باستاپ تا كەتتى. وبلىستىق بيۋدجەتتەن بۋراباي كۋرورتتى ايماعىن اباتتاندىرۋعا 33 ملن تەڭگە قاراجات ءبولىنىپ وتىر. جازعى ماۋسىمنىڭ باسىندا بۋراباي كەنتىندەگى ورتالىق الاڭدى, ۇلى وتان سوعىسى ارداگەرلەرىنە ارنالعان ەسكەرتكىشتى جاڭعىرتۋ قولعا الىنۋدا. سونداي-اق كورسەتكىش بەلگىلەر پىسىقتالىپ, اقپاراتتىق جۇيە تولىقتىرىلىپ جاتىر. كەنتتىڭ ورتالىق كوشەلەرىندە قىزىقتى مۋرالدار پايدا بولدى.
بيىل ششۋچە-بۋراباي كۋرورتتىق ايماعىنىڭ كولىك ينفراقۇرىلىمىنىڭ جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋعا 3,6 ملرد تەڭگە قارجى ءبولىندى. زەرەندى ايماعىن دامىتۋ بارىسىندا 31 ينفراقۇرىلىمدىق جوبا كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسىرىلادى. بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن زەرەندى كۋرورتتىق ايماعىنىڭ اۋماعىندا بىرنەشە اۆتوبۋس ايالداماسىن ورناتۋ جوسپارلانىپ وتىر.
كورىكتى كوكشەنىڭ بار بايلىعى وسى ەكى جەردە عانا بوگىپ تۇرعان جوق. كەيىنگى ءۇش جىلدا اقكول, ارشالى, تسەلينوگراد اۋداندارىندا دا وسى سالاعا سەرپىن بەرىلمەك. بيىل ارشالى اۋدانىندا ەكى دەمالىس ايماعى, اقكول اۋدانىندا ساۋىقتىرۋ-ەمدەۋ ورتالىعى سالىناتىن بولدى.
اقمولا وبلىسى