قوستاناي وبلىسىندا جەڭىستىڭ 70 جىلدىعىنا ارنالعان تاعىلىمدىق ەستافەتا باستاۋ الدى
حح عاسىردا ادامزاتتىڭ سوڭىنا قان ەرگىزگەن الاپات سوعىستاعى جەڭىستىڭ 70 جىلدىعى دا جاقىنداپ كەلەدى. سول سوعىستا قان كەشىپ ءجۇرىپ, وتاندى, ادامزاتتى فاشيزمنەن قورعاعان ارداگەرلەردىڭ قازىر ارامىزدا ساناۋلىسى عانا ءجۇر. كارىلىك اياعىن تۇساعان ولار مەملەكەتىمىزدىڭ كومەگىن الىپ, بالالارىنىڭ, نەمەرەلەرىنىڭ باعىم, كۇتىمىمەن باقىتتى ءومىر ءسۇرىپ وتىر. ۋاقىت قۇم ساعاتتاي جىلجىپ جاتىر. وبلىستىڭ ءبىراز اۋداندارىندا ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسقان ارداگەرلەر قالمادى دا. مىسالى, التىنسارين اۋدانىندا جالعىز سوعىس ارداگەرى عانا قالدى. بىراق ەرلىك ءىس قاشان دا وشپەيدى. تەك ونى جاس ۇرپاققا ايتىپ وتىرۋ كەرەك. جاقىندا وبلىستا ۇلى وتان سوعىسىنداعى اتالار ەرلىگىن ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا جانە ۇلى جەڭىستىڭ 70 جىلدىعىنا دايىندىق جۇمىستارىن ارقاۋ ەتكەن عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا وتكەن. سول جيىن قارارىمەن «قوستاناي وبلىسىنىڭ اسكەري داڭق كىتابى» جاسالىپ, ول اۋداندارعا ەستافەتا ارقىلى بەرىلىپ وتىراتىن بولدى.
– ۇلى وتان سوعىسىندا جاۋمەن الىسىپ, وققا كەۋدەسىن توسقان اتالارىمىزدىڭ ەسىمى ۇمىتىلماق ەمەس. ولاردىڭ ارقايسىسىنىڭ جانە مايدانعا قولداعى بارىن جىبەرىپ, كۇندىز-ءتۇنى ۇيقى كورمەگەن تىل ەڭبەككەرلەرىنىڭ ەرلىگى مەن ەسىمى, جەتىم قالىپ ەرتە ەسەيگەن اكەلەرىمىز بەن جەسىر قالعان انالارىمىزدىڭ ازاپتى ءار كۇنى تۋرالى بۇگىنگى ۇرپاق ءبىلۋى ءتيىس. ونى ۇمىتساق ءبىزدىڭ ەلدىك بولاشاعىمىز دا ب ۇلىڭعىر دەي بەرىڭىز. وسى ەستافەتا بارىسىندا بۇرىن جازىلماعان, ەستىلە بەرمەگەن تىڭ دۇنيەلەر دە ايتىلادى, جاڭا جادىگەرلەر تابىلادى دەگەن دە ءۇمىتىمىز بار. ونىڭ بارلىعى دا جاستاردىڭ پاتريوتتىق تاربيەسىنە قىزمەت ەتەدى, – دەيدى وسى جاقسى باستامانىڭ تىكەلەي اۆتورى, وبلىستىق ىشكى ساياسات باسقارماسىنىڭ باسشىسى, الەۋمەتتانۋ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ءجاندىلدا ماقانوۆ.
ەستافەتا التىنسارين اۋدانىنان باستالدى. اۋدان ورتالىعىنداعى مادەنيەت ءۇيىن بەتكە العاندار كوپ بولدى. جينالعاندار بۇرىن وباعان اتالعان قازىرگى التىنسارين اۋدانى تۇرعىندارىنىڭ مايدانعا كومەگى, سوعىسقا قاتىسقان جەرلەستەرى تۋرالى ارحيۆ ماتەريالدارى بويىنشا دايىندالعان بەينەحاباردى تاماشالادى. سوعىس باستالعاندا اۋداننان 3 مىڭ ادام مايدانعا اتتانعان ەكەن, سودان ەلگە 1571 جاۋىنگەر عانا قايتىپ ورالعان. بارلىق كۇش-جىگەر مايدانعا جۇمىلدىرىلدى. وباعان اۋدانىنىڭ تۇرعىندارى 1941 جىلدىڭ وزىندە مايدانعا 108060 پۇت استىق, 11508 پۇت ەت, 180 پۇت ءسۇت, 37000 رۋبل اقشا جىبەردى. سونىمەن قاتار, قىزىل ارميا جاۋىنگەرلەرى ءۇشىن 572 پار پيما, 52 شولاق تون, 400 پار قولعاپ, 282 قۇلاقشىن, 347 توسەك جايماسى, تاعى باسقا دا جىلى كيىمدەر جينادى. اۋدان مايدانعا قاجەتتىلەردى جىل سايىن وسىلاي جىبەرىپ تۇردى. 1943 جىلى وباعاندىقتار اسكەري ۇشاق جاساۋ ءۇشىن 1240000 رۋبل اقشا جينادى. اۋداننىڭ پاتريوتتىق مۇنداي جەتىستىگىن ي.ستالين جوعارى باعالاپ, وباعاندىق كولحوزشىلارعا جەدەلحات جولدادى. كىتاپتا التىنسارين اۋدانى تۇرعىندارى ماقتانىش ەتەتىن كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى سەرگەي امەلەچكين, ونىڭ ەرلىك ىستەرى تۋرالى ماتەريالدى وقۋعا بولادى. تانكيست امەلەچكيننىڭ ەكيپاجى بەلورۋسسيا مايدانىنداعى ءبىر ۇرىستا جاۋدىڭ ەكى تانكىسىن, ءۇش زەڭبىرەگىن, 20 ماشيناسىن جويىپ, 30 سولداتى مەن وفيتسەرىن تىرىدەي قولعا ءتۇسىردى.
ال ميحايل ياكوۆەنكوۆ – بۇگىندە التىنسارين اۋدانىنداعى كوزى ءتىرى جالعىز سوعىس ارداگەرى. 1944 جىلى 12 جاسار ميشا ارماۆير قالاسىنان سوعىسقا تاربيەلەنۋشى رەتىندە اتتانادى. ول ۋكراين مايدانىنداعى 337-ءشى ديۆيزيا قۇرامىندا بولدى. سوعىس ەشكىمدى ايامايدى, انا ءسۇتى اۋزىنان كەتپەگەن بالا ەۋروپانى فاشيزمنەن ازات ەتۋ ۇرىستارىنا قاتىسادى. رۋمىنيا, اۆستريا, ۆەنگريانى جاۋدان ازات ەتتى. بالا بولسا دا كورسەتكەن ەرلىگى ءۇشىن «زا بوەۆىە زاسلۋگي» مەدالىمەن ماراپاتتالدى. 1945 جىلى جەڭىستى 13 جاسىندا قارسى الدى.
– كىتاپقا سوعىس كەزىندە اتالارىمىز بەن اجەلەرىمىز كورسەتكەن ەرلىك ىستەردىڭ بارلىعىن قامتۋعا تىرىستىق. بۇگىنگى جاس ۇرپاق ولاردىڭ ەرلىك ءىسىن ۇمىتۋعا ءتيىس ەمەس. ءبىز وتكەندى ۇمىتساق, جاستار بويىندا پاتريوتيزم سەزىمىن تاربيەلەي المايمىز, – دەدى التىنسارين اۋدانىنىڭ اكىمى باتىربەك احمەتوۆ. مۇنان كەيىن ءسوز العان وبلىستىق ارداگەرلەر ۇيىمىنىڭ توراعاسى كەنجەبەك ۋكين ۇلى وتان سوعىسىنداعى ەرلىك ىستەردى ەستە قالدىرۋ ماقساتىمەن ارداگەرلەر ۇيىمى اتقارعان جۇمىستاردى شولىپ ءوتتى. وبلىستا وسىعان دەيىن رەسپۋبليكا بويىنشا شىعارىلعان «بوزداقتار» كىتابىن قوسپاعاندا, وبلىستىق ارداگەرلەر ۇيىمىنىڭ باستاماسىمەن ءۇش تومدىق «ولار سوعىستى باستان كەشتى», ون سەگىز تومدىق «ولار جەڭىسپەن ورالدى», «تىل ەڭبەككەرلەرى», «قوستانايلىقتار – تىل باتىرلارى» اتتى كىتاپتار شىعارىلىپ, كىتاپحانالارعا تاراتىلدى. وبلىس وڭىرىندە ۇلى وتان سوعىسىندا قازا تاپقاندار مەن وعان قاتىسۋشىلارعا ارنالعان 380 ەسكەرتكىش ورناتىلعان. بيىل ولاردىڭ بارلىعىن جوندەۋدەن وتكىزۋ ءۇشىن 27 ميلليون تەڭگە ءبولىندى.
– جەڭىستىڭ 70 جىلدىعىن سول جەڭىستى جاقىنداتقان ارداگەرلەرمەن بىرگە قارسى الايىق! – دەپ اياقتادى ءسوزىن كەنجەبەك ۇكى ۇلى.
جيىن سوڭىندا «وبلىستىڭ اسكەري داڭقى كىتابىن» التىنسارين اۋدانىنداعى سوعىس ارداگەرى ميحايل ياكوۆەنكوۆ قاراسۋ اۋدانىندا تۇراتىن مايدانگەر جاقىپ قاراتاەۆقا سالتاناتتى تۇردە تابىس ەتتى. ەندى ەرلىك شەجىرەسىن قاراسۋلىقتار جالعاستىرادى. وسىلايشا, تاعىلىم ەستافەتاسى بۇكىل وبلىس ءوڭىرىن ارالايتىن بولادى.
ءنازيرا جارىمبەتوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».
قوستاناي.
سۋرەتتە: «وبلىستىق اسكەري داڭق كىتابىن» ەستافەتالىق سالتاناتتى تاپسىرۋ ساتىنەن. وبلىستىق ىشكى ساياسات باسقارماسىنىڭ باسشىسى ج.ماقانوۆ, سوعىس ارداگەرلەرى ج.قاراتاەۆ جانە م.ياكوۆەنكوۆ.