ءوڭىر اۋىل شارۋاشىلىعى كوكتەمگى ەگىسكە قامدانىپ جاتىر. ايتسە دە كوڭىلدى قوبالجىتار وتكىر ماسەلەلەر بار.
توپىراعى قۇنارلى بۇلاندى اۋدانىنىڭ ديقاندارى ۇستىمىزدەگى جىلى 264 مىڭ گەكتار القاپقا ءداندى داقىلدار تۇقىمىن سىڭىرمەك. بۇل كولەم وتكەن جىلعى كورسەتكىشتەن ءبىرشاما جوعارى. اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارى يمپورتتى الماستىرۋ ءۇشىن جوعارى ءونىمدى داقىلداردى كوبىرەك ەگۋگە ىنتالى. ءارى ەگىستىك القاپتاردى ءارتاراپتاندىرۋ ماسەلەسىنە دە مەيلىنشە نازار اۋدارىپ وتىر. ايتالىق, مايلى داقىلدارعا ارنالعان ەگىستىك القاپتارى 33 مىڭ گەكتار جەرگە ورنالاستىرىلادى. بۇل تالپىنىس ىشكى نارىقتى سۇرانىسقا يە ونىممەن قامتاماسىز ەتۋگە ءبىرشاما مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىن وڭدەيتىن كاسىپورىنداردى دا قاجەتتى شيكىزاتپەن قامتاماسىز ەتۋ كوزدەلىپ وتىر.
ەگىن شارۋاشىلىعىمەن بىرگە مال شارۋاشىلىعىنىڭ قاجەتتىلىگى دە نازاردا. ايتالىق, اۋدانداعى مالساق قاۋىم سوڭعى جىلدارى مال ازىعىنا كوبىرەك تاپسىرىس بەرەتىن بولدى. شىنتۋايتىندا بۇل ماسەلە مال ازىعىن دايىندايتىن شابىندىق جەرلەردىڭ تارىلعاندىعىنان ءارى قۇنارى كەمىگەندىگىنەن ورىن الىپ وتىر. ەندىگى ارادا ولقىلىقتىڭ ورنىن مال ازىعىن كوبىرەك ەگىپ تولتىرماق. جەمشوپ داقىلدارى 24 مىڭ گەكتار القاپقا سەبىلمەك. جايىلىم قۇنارىن ارتتىرۋ ءارى مال ازىعىن مولايتۋ ءۇشىن 4 مىڭ گەكتار القاپقا ءبىر جىلدىق مال ازىعىنا قاجەتتى ءشوپ وسىرىلەدى.
نارىق تالابىنا ساي حالىقتى كارتوپ, كوكونىسپەن قامتاماسىز ەتۋ دە ۋاقىت تالابى. ونىڭ ۇستىنە اۋدان استانا تۇتىنۋشىلارىن جەرگىلىكتى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىمەن قامتيتىن ازىق-تۇلىك بەلدەۋىندە. كوكتەمگى ەگىس كەزىندە 0,6 مىڭ گەكتارعا كارتوپ وتىرعىزىلسا, 0,02 مىڭ گەكتار القاپقا كوكونىس ءوسىرۋ كوزدەلگەن.
قىرۋار شارۋانى ۋاقتىلى, تياناقتى اتقارۋ ءۇشىن قولدا بار تەحنيكا توقتاۋسىز ءجۇرىپ تۇرۋى كەرەك. كوكتەمگى قاربالاستىڭ ايرىقشا ماڭىزىن ەسكەرگەن بايىرعى ديقانداردىڭ كوكتەمنىڭ ءبىر كۇنى جىلعا ازىق دەپ ايتاتىنى تەگىن ەمەس. وسىعان وراي, ەگىس ناۋقانىنا قاتىساتىن 355 تراكتور, 242 استىق سەپكىش, 85 جوعارى ءونىمدى ەگىس كەشەندەرى جوندەۋدەن وتكىزىلۋدە. بۇگىنگى تاڭدا اۋدانداعى اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىنىڭ قولدا بار تەحنيكاسىنىڭ 90 پايىزى ازىرلىك ساپىندا. قالعاندارىن جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. اۋدانعا كوكتەمگى دالا جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن 4 مىڭ توننا ديزەل وتىنى قاجەت ەكەن. كۇنى بۇگىنگە دەيىن وپەراتورلاردى انىقتاۋ وتكىزىلدى. ول ءۇشىن ارنايى جۇمىس توبى قۇرىلدى. بار تاراپتى تارازى باسىنا تارتىپ, ءتورت وپەراتوردى انىقتادى. قازىر شارت جاساسىپ, ديزەل وتىنىنىڭ كەپىلدەندىرىلگەن كولەمىن جەتكىزۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزۋدە.
دالا سىرىن كوكىرەگىنە توقىعان كانىگى ديقاندار «نە ەكسەڭ, سونى وراسىڭ» دەيدى. اۋداننىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارى ساپالى تۇقىم ازىرلەۋ ءىسىن كۇزگى وراقتان كەيىن-اق قولعا العان بولاتىن. ايتالىق, اۋدان بويىنشا 31,2 مىڭ توننا تۇقىم قاجەت بولاتىن بولسا, قازىر بۇل كولەم 100 پايىز دايىن. زەرتحانا ناتيجەلەرى كورسەتكەنىندەي بارلىق تۇقىمنىڭ ونگىشتىك قاسيەتى ءتاۋىر, ءبىرىنشى جانە ەكىنشى كلاستى.
ەندىگى ماسەلە قارجىعا كەلىپ تىرەلەدى. بيىل اقمولالىق ديقاندار قارجىدان قىسىلاتىن سىڭايلى. ولاي بولاتىندىعى وتكەن جىلعى ءونىمنىڭ جارتىسى ساتىلماي, قويمالاردا جاتىر. بيداي باعاسى بۇرناعى جىلدارمەن سالىستىرعاندا ەكى ەسەگە جۋىق ارزانداپ كەتتى. مۇنداي جاعدايدا اسىرەسە شاعىن شارۋا قوجالىقتارى مەن سەرىكتەستىكتەر قارجى تاپشىلىعىنا تاپ بولاتىندىعى جاسىرىن سىر ەمەس. بۇل ماسەلە جاۋاپتى ناۋقاننىڭ جۇگىن اۋىرلاتىپ, قولبايلاۋ بولاتىن ءتۇرى بار. تىعىرىقتان شىعۋ ءۇشىن ءدال قازىر ديقانداردىڭ قولىنداعى وتكەن جىلعى بيدايدى «ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسى» ۇك» اكتسيونەرلىك قوعامى ساتىپ السا, سول كەزدە قارجىدان قىسىلىپ وتىرعان اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارى جاۋاپتى ناۋقاندى مۇلتىكسىز وتكىزۋگە مۇمكىندىك الار ەدى. بيدايدىڭ تونناسى 90-100 مىڭ تەڭگە توڭىرەگىندە. شارۋاشىلىق باسشىلارىنىڭ ايتۋلارىنا قاراعاندا, وسى باعاعا ءوتىپ كەتسە, وزىندىك قۇنىن عانا شىعاراتىن ءتۇرى بار. كۇزدەن بەرى ەلەۆاتورلاردا ساقتاپ, قىرۋار شىعىنعا ۇشىراعان. كوكتەم كەلگەننەن كەيىن بيدايعا قۇرت ءتۇسىپ, ءب ۇلىنۋ قاۋپى دە ۇلعايىپ وتىر.
– قارجى تاپشىلىعىنىڭ كوپ قىرسىعى بولۋى مۇمكىن, دەيدى «اسەت جانە ءادىلحان» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ باسشىسى ءۋاليحان بايجانوۆ, – بىرىنشىدەن, ليزينگكە العان تەحنيكالارىمىزدىڭ تولەماقىسىن ۋاقتىلى تولەي الماۋىمىز ابدەن ىقتيمال. ديقانداردىڭ قولىندا قارجى تاپشى بولعاندىقتان جەر دە كوڭىلدەگىدەي وڭدەلمەي قالۋى, ءارتۇرلى تىڭايتقىشتاردىڭ جەتكىلىكتى سەبىلمەۋى مۇمكىن. بۇل ولقىلىق ەگىستىك جەردى توزدىرىپ جىبەرەدى. ال, جەر-اناعا قاجەتتى تىڭايتقىشىن بەرمەگەننەن كەيىن مول ءونىم كۇتۋ مۇمكىن ەمەس قوي. اۋىل شارۋاشىلىعىمەن اينالىسقان ادامدار بۇل ماسەلەنى جاقسى بىلەدى. سوندىقتان ۋاقىتشا قيىندىق بولعاننىڭ وزىندە ەل ىرىزدىعى ءوسىرىلىپ وتىرعان جەردىڭ دە جايىن ويلاۋىمىز كەرەك.
اۋداندا «اگرارلىق نەسيەلىك كورپوراتسيا» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ فيليالدارى ارقىلى «كەڭ دالا» باعدارلاماسى بويىنشا كوكتەمگى دالا جۇمىستارىنا قاجەتتى قارجىنى نەسيەگە بەرۋ جۇمىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر. ايتسە دە, اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىنىڭ باسشىلارى بۇرىنعى نەسيەلەرىن وتەي الماي ءجۇرىپ, جاڭاسىن الۋعا جاسقانىپ وتىر.
سەرىكتەستىك باسشىسىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, قازىر توڭىرەكتەگى ەلدى مەكەندەردە تەحنيكا ءتىلىن بىلەتىن مەحانيزاتورلار قاسقالداقتىڭ قانىنداي تاپتىرمايدى. كوكتەمگى دالا جۇمىستارى قىزىپ, قارقىن العان كەزدە ءار ساعاتىڭ ساناۋلى. مەحانيزاتوردى ايتاسىز, توكار, دانەكەرلەۋشى مۇلدە جوق.
– قازىر ءوزىمىز دانەكەرلەۋشى بولىپ الدىق, – دەيدى سەرىكتەستىك باسشىسى, – ات تۇياعى جەتەتىن جەردەن تابا الماعان سوڭ كۇدەر ءۇزىپ قويدىق تا, امالسىزدان ۇيرەندىك. ال توكار بولۋ ماڭدايىمىزعا جازىلماعان ونەر. تەحنيكادان اقاۋ شىعا قالسا, ىستەن شىققان تەتىكتى الىپ اۋدان ورتالىعىنا, ودان تابا الماساق كوكشەتاۋعا شابامىز. قانشاما ۋاقىت كەتەدى, قوسىمشا شىعىن. اۋىلداعى جاستار سۇرانىسقا يە وسىنداي ماماندىقتاردى نەگە مەڭگەرمەيدى ەكەن؟
اۋىل دەمەكشى, كەيىپكەرىمىزدىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, قازىر سەرىكتەستىك ورنالاسقان ەلتاي اۋىلىنىڭ الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جاعدايى ماقتانارلىق ەمەس. زامانىندا تابيعاتى تامىلجىعان وسى ولكەنىڭ قۇيقالى پۇشپاعىنداعى ەلدى مەكەندە جەتپىستەن استام وتباسى بولعان ەكەن. قازىر سونىڭ 17-ءسى عانا ءتۇتىن تۇتەتىپ وتىر. وندا دا كوشىپ كەتۋگە قاۋمەتى جەتە بەرمەيتىن زەينەتكەرلەر. باستاۋىش مەكتەپ ءتورت-بەس جىل بۇرىن جابىلعان. مىڭ شۇڭقىرلى جولدا جەڭىل كولىكپەن جۇرگەننىڭ وزىندە بەلىڭ ءۇزىلىپ كەتە جازدايدى.
شاعىن اۋىلدىڭ تۇرعىندارىن جۇمىسپەن قامتىپ وتىرعان وسى «اسەت جانە ءادىلحان» سەرىكتەستىگى. كەلەشەكتەرىنىڭ كىندىگى وسى ۇجىمنىڭ بولاشاعىنا بايلانعانداي.
اقمولا اۋدانى,
بۇلاندى اۋدانى