دۇنيە ديدارىنداعى دينارا

كىشكەنتايىنان ەسەپ-قيساپقا جۇيرىك بولعان كەيىپكەرىمىز – و.جاۋ­تىكوۆ اتىن­داعى رەسپۋبليكالىق فيزيكا-ماتەماتيكا مەكتەبىنىڭ تۇلەگى. وزىنە جوعارى تالاپ قويعان تالانتتى قىز تالماي ىزدەنۋدىڭ ارقاسىندا تالاي بەلەستى باعىندىرعان. ونىن­شى سىنىپتا وقىپ جۇرگەنىندە با­لا­لارعا ارنالعان قىزۋ ولشەيتىن سەنسورى بار ورىندىق ويلاپ تاپقان ونىڭ ايرىقشا جاڭالىعى شەتەلدىك مامانداردىڭ نازارىنا ىلىكتى. وتكەن جىلى مەكتەپ پارتاسىمەن قوش ايتىسقان دينارا تامىز ايىن­دا اقش-تىڭ كاليفورنيا شتاتىنا ءبىلىم الۋعا اتتانادى. لوندون كينگس كوللەدجى, كاليفورنيا, فوردحەم, بەنتلي ۋنيۆەرسيتەتتەرى سەكىلدى الەمدىك ءبىلىم بەرۋ جۇيە­سىندە جوعارى باعالاناتىن 20 شاق­ت­ى وقۋ ورنىنا ءبىر مەزەتتە شا­قىر­تۋ العان وعان تاڭداۋ جاساۋ دا وڭايعا سوقپاعان. دەگەنمەن دي­نارا Google, Instagram سىندى الەمدىك مەدياكەڭىستىككە سەرپىن بەرگەن ايتۋلى جوبالاردىڭ نەگىزىن قالاۋشىلار مەن اقش-تىڭ 31 پرە­زيدەنتى ءبىلىم العان ايگىلى ستەن­فورد ۋنيۆەرسيتەتىندە ءبىلىم الۋعا بەل بۋىپتى. قارشاداي قازاق قىزىن وسىنداي جەتىستىككە جەتەلەگەن – ۇز­دىكسىز ىزدەنىس, تاۋداي تالاپ. ول تۋرالى دينارانىڭ ءوزى ايتىپ بەرسىن.

«ۇلكەن ناتيجە ۇلكەن ەڭبەكپەن كەلەدى. جاس بولسام دا كوز جەتكىزگەن ءبىر دۇنيەم, الدىڭا ايقىن ماقسات قويىپ, سول ماقسات جولىندا ايانباي ەڭبەك ەتسەڭ, ارمانىڭنىڭ بار­لىق ەسىگى اشىلادى. باقىتىما وراي, و.جاۋتىكوۆ مەكتەبىندە ەڭ مىقتى ۇستاز­داردان ءدارىس الدىم. قا­تار­لاستارىم دا وزىق ويلى, جان-جاقتان جينالعان كىل مىقتى وقۋ­شىلار بولدى. ولارمەن جارىسا ءجۇرىپ ساباق وقىدىق, ارقايسىمىز وزىمىزشە دارالانۋعا تىرىستىق. ستەنفورد ۋنيۆەرسيتەتىندە وقۋ – ۇلكەن ارمانىم ەدى. ماقساتىمنىڭ العاشقى باسپال­داعىنا اياق باسقانىما قۋانامىن. ارينە, قانشاما حالىقارالىق جوبا­لارعا قاتىستىم. ولاردى سا­باق­پەن قاتار الىپ ءجۇرۋ وڭاي بول­­عان جوق. دايىندىق بارىسىندا كۇ­نىنە نەبارى ءتورت ساعات قانا تىنى­عىپ ءجۇردىم. سوڭعى ەكى جىلىم وسى تارتىپپەن ءوتتى دەسەم بولادى. ءتىپتى تۇنگى 12-دە جينالىپ, جوباعا بەينەبايان ءتۇسىرىپ, ونى بايقاۋعا جىبەرگەن كەزدەرىمىز دە بولدى. ستارتاپ جوبالار ۇنەمى ىزدە­نۋدى قاجەت ەتەدى. وعان قوسا ءوزىم جا­نىم ءسۇيىپ اينالىساتىن تاەكۆاندو مەن مۋزىكا ونەرىن عىلىمي ىزدەنىستەرىممەن قاتار دامىتۋعا تۋرا كەلدى. ءبىر جاعىنان سپورت پەن ونەر مەنى قاناتتاندىرىپ وتىردى. ستەنفوردتا ەكونوميكا جانە كومپيۋتەرلىك عىلىم مامان­دىعى بويىنشا ءبىلىم الاتىن بولامىن»,  دەيدى د.قاليحان.

دينارانىڭ يننوۆاتسيالىق تەحنولو­گيالارعا قىزىعۋشىلىعى زور, ينجەنەريا مەن ماتەماتيكا باعىتىندا تىڭ ىزدەنىستەرگە بەت بۇرعان. وسى سالادا رەسپۋبليكالىق, حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ونداعان بايقاۋدىڭ جەڭىمپازى اتانعان ونىڭ ەسىمى 30 جاسقا دەيىنگىلەرگە ارنالعان «Forbes» تىزىمىنە ەنگەن. بۇل تۇرعىدا «Asia International Mathematical Olympiad» جوباسىندا ءبىرىنشى ورىن يەلەنىپ, «American mathematics competition» بايقاۋىندا جەڭىمپاز اتانعانىن, «Mathematics Without Borders» سايى­سىندا جۇزدەن جۇيرىك شىققا­نىن استىن سىزىپ اتاۋعا بولادى.

قارشاداي قىزدىڭ ارمانى قارا­پايىم قادامداردان باستالىپتى. قوعامعا قايتسەم دە پايدامدى تيگىزەمىن دەگەن دينارا و باستا قا­تار­لاستارىمەن بىرگە ۆولونتەرلىك قىز­مەتكە دەن قويعان. ءبىلىم بەرۋگە قاتىستى اقپاراتتىق كەڭىستىكتەگى كەيبىر كەلەڭسىز ماسەلەلەر ونى وقۋ­شى كەزىنەن تولعاندىرعان. الەم­دى ابىگەرگە سالعان پاندەميا كەزىندە مەكتەپ وقۋشىلارى قاشىق­تان وقۋعا ءماجبۇر بولدى. ال بۇل كەزەڭدە شاكىرتتەرگە ارنالعان اقى­لى قوسىمشا ساباقتار مەن پاي­دا­لى ماتەريالدار جيناقتارى عالام­توردا ۇلكەن سۇرانىسقا يە بولعا­نىمەن, قارجىلىق تۇرعىدان اتا-انالارعا قولايسىزدىق تۋدىر­عان. وسىعان الاڭداعان ول ءوزى وقيتىن مەك­تەپ باسشىلىعىمەن كەڭەسە وتىرىپ, و.جاۋتىكوۆ مەكتەبىنە ءتۇسۋ ءۇشىن تاپسىراتىن ەمتيحاندارعا دايىندالۋعا ارنالعان ءبىلىم پلات­فورماسىن ويلاپ تاپقان. 74 بەي­نەساباق جانە 740 ەسەپتەن تۇراتىن قاعىلەز قىزدىڭ ەڭبەگى ءوز ناتيجەسىن كورسەتىپ, سول كەزەڭنىڭ وزىندە 500 دەن استام وقۋشى ونىڭ ساباقتارىنا جۇگىنگەن. وسى دا­رىستەردىڭ كومەگى­مەن وقۋعا قابىل­دانعان كوپتەگەن زامانداسى تاپقىر قىزعا ريزاشىلىق بىلدىرگەن. ودان بولەك ماتەماتيكا جانە باعدار­لامالاۋ بويىنشا 200-دەن استام ساباق وتكىزۋ ارقىلى از قامتىلعان وتباسىلاردىڭ بالالارىن وقىتىپ العىس ارقالاپتى.

دينارانىڭ ايتۋىنشا, الەمنىڭ تاڭداۋلى ءبىلىم وشاقتارىنىڭ ستۋ­دەنتى اتانۋ ءۇشىن ۇزدىك وقىپ, ەم­تي­حاندى جاقسى باعاعا تاپسىرۋ جەتكىلىكسىز. ول اعىلشىن ءتىلىن ءوز بەتىنشە مەڭگەرىپ, سان ءتۇرلى جوبا­داعى جەتىستىكتەرىن, عىلىمي جاڭالىقتارىن ايعاقتايتىن ماتەريالداردى پورتفوليوعا جيناقتاپ, ارمانىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتەرگە جولداپ وتىرعان. اتالعان وقۋ ورىن­دارىنا ماقسات-تىلەگىن ارقاۋ ەتكەن بىرنەشە حات تا جىبەرىپتى. تالىم­گەردىڭ العىرلىعىنا ءتانتى بول­عان پروفەسسورلار ونىڭ ەڭبەگىن لايىقتى باعالاعان. اسىرەسە ونىڭ «Smart Baby Seat» دەپ اتالعان جوباسى مامانداردىڭ قىزىعۋشىلىعىن وياتقان.

«Smart Baby Seat» – ارناۋلى قوندىرعىسى بار بالا دەنەسىنىڭ تەمپەراتۋراسىن انىقتايتىن ورىن­دىق. ەگەر وسى ورىندىقتا وتىر­­عان بالانىڭ دەنە قىزۋى 37 گرا­­دۋستان جوعارى تەمپەراتۋرانى كورسەتكەن جاعدايدا اقىل­دى ورىندىق بالانىڭ اتا-اناسىنا اۆتوماتتى تۇردە سمس-حابار­لا­ما جولدايدى. وسى جوبام ءۇشىن «International scientific and practical conference» بايقاۋىندا ءۇشىن­شى ورىن الدىم. دەگەنمەن بۇل قوندىر­عى بىزگە قاراعاندا اقش تاراپى كوبىرەك قىزىعۋشىلىق تانىتتى. ويتكەنى ول جاقتا اتا-انالار بالالارىن كولىكتە ۇمىتىپ كەتىپ, وقيعانىڭ سوڭى ءولىم جاعدايىمەن اياقتالعان كەزدەر بولعان ەكەن. ەلى­مىزدە جوباعا قىزىعۋشىلىق باي­قال­ماعان سوڭ, ءارى قاراي جالعاس­تىرمادىم. بولاشاقتا بۇل باستامامدى جەتىلدىرسەم, قوعامعا كوپ پايداسى تيەدى دەپ ويلايمىن»,  دەيدى دينارا.

ول جاڭالىق اشۋعا قۇمار زامان­­داستارىمەن كۇش بىرىكتىرە جۇمىس ىستەۋگە ءازىر. ونىڭ وزگە­لەر­­مەن بىرلەسكەن جوبالارى دا جوق ەمەس. ماسەلەن, اسىل نار­شا ەسىم­دى قۇربىسىمەن بىرگە نازىكجان­دى­لاردى قورعاۋعا ارنالعان «ستو­ليك 99» دەپ اتالاتىن ەرەكشە باع­دارلاما ويلاپ تاپقان. باعدار­لاماعا تىركەلگەن ازاماتتار جەكە باسىنا قاۋىپ تۋدىرارلىق قيىن جاع­دايعا تاپ بولعاندا قۇپيا ءسوزدى ايتۋ ارقىلى كومەك سۇراي الادى. بىرەر جىل بۇرىن ومىرگە كەلگەن باعدارلاما تەك حانىمداردى عانا ەمەس, قيىندىققا تاپ بولعان كەز كەلگەن ازاماتتى قورعاۋعا كومەگىن تيگىزسە كەرەك.

ء«بىز تەگىن جانە جىلدام كومەك الۋ ءۇشىن مەيرامحانالار, بارلار مەن ءدامحانالاردى بىرىكتىرەمىز. نەگىزگى ماقساتىمىز – قالانى بارىنشا جايلى ەتۋ. ايەلدەردىڭ 97%-ى فيزيكالىق, سەكسۋالدى جا­نە پسيحولوگيالىق قىسىم كورە­دى. بۇل كورسەتكىش كۇن سايىن ءوسىپ كەلەدى. سوندىقتان مۇنداي جاع­داي­­لاردىڭ الدىن الۋ ماڭىزدى. جوبا­مىزدىڭ ماڭىزىن انىقتاۋ ءۇشىن 100 قىزدىڭ اراسىندا ساۋال­ناما جۇرگىزدىك. ناتيجەسىندە, ساۋال­ناماعا قاتىسقانداردىڭ 72%-ى وزدەرىنە قاتىستى كەتكوللينگتىڭ بول­عانىن راستادى. سونداي-اق سا­ۋال­ناما قاتىسۋشىلارىنىڭ 92%-ى وزدەرىن قوعامدىق ورىندا جايسىز سەزىنەتىنىن, ال 72%-ى تۇندە جالعىز سەرۋەندەۋگە قورقاتىنىن العا تارتتى», دەيدى جوبا اۆتورلارى.

ايتپاقشى, د.قاليحان – تاەكۆون­دودان قارا بەلبەۋ يەگەرى. كوپتەگەن جارىس­تا توپ جارىپ, كوش باسىنان كورىنىپ جۇرگەن قاي­سار قىز «تالانتتى ادام بارلىق جاعى­نان تالانتتى» دەگەن ءتامسىلدى ەسكە سالادى. دومبىرا, پيانينو سەكىلدى بىرنەشە اسپاپتىڭ ءتىلىن قاتار مەڭگەرگەن ول مۋزىكا ادام جانىنىڭ ەمشىسى دەپ ەسەپتەيدى.

«ادام جانى قالايتىن دۇنيە­مەن اينالىسۋى قاجەت. ەگەر تالاپ­تانار بولساق, بىزگە بەرىلگەن مۇم­كىندىكتەردىڭ اۋقىمى كەڭ عوي. تەك ەڭبەكتەنۋدى, ىزدەنۋدى, ۇيرەنۋدى توق­تات­پاۋىمىز قاجەت. بەلگىلى ءبىر جەتىس­تىككە جەتكەندە, وعان جەتۋ جولىن­دا كورگەن قيىندىقتارىڭنىڭ ءبارى ۇمىتىلادى. ال باستاعان ءىستى اياق­سىز قالدىرۋ – السىزدەردىڭ ءىسى. قازىر بىلىمدىلەردىڭ زامانى. ءبىلىمىڭ جەتسە, تالاپقا ساي بولساڭ, قوعامنان ءوز ورنىڭدى تاباسىڭ. مەنى ۇنەمى قولداپ وتىراتىن اتا-اناما العىس اي­تا­مىن. ولاردىڭ قولداۋى مەنىڭ قيا­لىما قانات ءبىتىردى», دەيدى جىگەرلى جاس.

دينارانىڭ ارمانى شەكسىز. وقۋىن ويداعىداي اياقتاپ, ەلگە ابىرويمەن ورالسام دەيدى. وتاندىق عىلىمعا, ماتەماتيكا مەن ينجەنەريا, ەكونوميكا مەن تەحنولوگيا سالاسىنا تىڭ جاڭالىق اكەلۋدى كوزدەيدى.

الماتى