جايىلىمنان تارشىلىق كورىپ وتىرعان اۋىلداعى اعايىننىڭ جاعدايى تالايدان بەرى ايتۋداي-اق ايتىلىپ كەلەدى. بىراق بۇدان شىعىپ جاتقان ناتيجە از. ويتكەنى ەگىنىنىڭ ەتەگى اۋىلدىڭ ىرگەسىندە جاتقان شارۋا جالعا العان جەرىن كەزىندە زاڭ كۇشىمەن بەكىتتىرىپ العان. الايدا ەندى ەگىن القاپتارى القىمىنان قىسىپ تاستاعان اۋىلداردىڭ اينالاسى ارشىلىپ, قاراپايىم حالىقتىڭ قولىنداعى ازىن-اۋلاق مالدىڭ ءورىسى كەڭەيەتىن كۇن دە الىس ەمەس سياقتى.
اۋىل تۇرعىندارى ەلىمىزدە ەندى-ەندى كۇش الا باستاعان جەر رەفورماسى كوپتەن بەرى قاجىتقان جايىلىم ماسەلەسىنىڭ قاراپايىم ەلدىڭ پايداسىنا شەشىلۋىنە سەپ بولىپ قالار دەگەن ۇمىتتە وتىر. سالىق كودەكسىنە 2018 جىلى ەنگەن وزگەرىس بويىنشا ەلدى مەكەننىڭ اۋماعىندا تۇرعان جەردى پايدالانۋشى ەندى بۇرىنعىداي ءار گەكتارىنا ەمەس, ءار شارشى مەترى ءۇشىن سالىق تولەيدى. ناتيجەسىندە, مۇنداي شارۋاشىلىقتاردىڭ مەملەكەتكە تولەيتىن سالىعى ءجۇز ەسەلەپ كوبەيىپ كەتىپ وتىر.
ماسەلەن, بيىل قوستاناي وبلىسىندا شابىندىعى مەن ەگىنى ەلدى مەكەندەردىڭ اۋماعىنا كىرەتىن 140-تان استام شارۋا ءوزى پايدالانىپ جاتقان جەرىنىڭ ءار شارشى مەترى ءۇشىن 6 تەڭگە 27 تيىن سالىق تولەۋگە ءتيىس ەكەنى تۋرالى ەسكەرتپە حات العان. وڭىردە ەلدى مەكەندەرگە تيەسىلى جەرلەرگە مىڭ گەكتارلاپ ەگىن ەگىپ وتىرعان جيىرما شاقتى شارۋاشىلىق بار ەكەن. ولاردىڭ سالىققا كەتەتىن شىعىنى شاش ەتەكتەن.
– مىسالى, «نادەجدينكا» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى بۇرىن 992 گەكتارعا جىلىنا 120 مىڭ تەڭگە سالىق تولەپ كەلسە, ەندى بۇل 6 ملن تەڭگەگە شىعىپ كەتىپ وتىر. سونداي-اق دەنيسوۆ اۋدانىنداعى «فرۋنزەنسكوە» سەرىكتەستىگى 1 892 گەكتار جەرىنە جىل سايىن 194 مىڭ تەڭگە سالىق تولەپ كەلگەن. ەندى 9 ملن تەڭگە تولەمەك. دەمەك, اتالعان جەر تەلىمدەرىندە ەگىن نەمەسە مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسۋ اۆتوماتتى تۇردە ءتيىمسىز بولىپ شىعادى, – دەيدى وبلىستىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ءبولىم باستىعى ءازىمحان بايىمبەتوۆ.
اي امان, جۇرت تىنىشتا توبەدەن جاي تۇسكەندەي بولعان شارۋاشىلىق باسشىلارى وبلىستىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنا جۇگىنىپ, ۇكىمەتكە سالىق كودەكسىنىڭ 503 جانە 506-باپتارىن وزگەرتۋ تۋرالى ۇسىنىس جىبەرۋدى سۇراپ وتىر.
– مەن مۇنداي قيىندىققا سوناۋ 2014 جىلى تاپ بولعانمىن. بۇل ماسەلە اۋىل تۇرعىندارىنىڭ جايىلىم جەتىسپەي جاتىر دەگەن شاعىمىنان تۋىنداعان. ەندى, مىنە, جەردى ءوز ەركىڭمەن بەرەسىڭ نەمەسە ءماجبۇرلى تۇردە كەرى قايتاراسىڭ دەگەن جاعدايعا كەلىپ تۇرمىز, – دەيدى وبلىستىق «فەرمەرلەر قاۋىمداستىعى» وبلىستىق فيليالىنىڭ توراعاسى مارات احمەتوۆ.
وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, بۇگىندە ەلدى مەكەندەرگە تيەسىلى اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى 31 مىڭ گەكتار جەر شارۋا قوجالىقتارىنىڭ ەنشىسىندە ەكەن. ولاردىڭ ىشىندە قوسىمشا كەلىسىمشارتقا قول قويعان 25 شارۋا جاڭا سالىق كودەكسىنىڭ تالاپتارىنا كونگەندەي سىڭاي تانىتىپ وتىرعان كورىنەدى.
– ءيا, شارۋشىلىق باسشىلارى كۇندەردىڭ كۇنىندە وسىنداي كەلەڭسىز جاعدايعا تاپ بولاتىنىن ءاۋ باستان جاقسى ءبىلدى. ەندى بۇل تىعىرىقتان شىعۋدىڭ ەكى-اق جولى بار. سالىق تولەۋگە كەلىسەدى نەمەسە جەردى قايتارادى. ويتكەنى ول جەرلەر جايىلىم, شابىندىق, باۋ-باقشا وسىرۋگە, ياعني اۋىل تۇرعىندارىنىڭ يگىلىگىنە ارنالعان, – دەيدى وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى جەر قاتىناستارى ءبولىمىنىڭ باستىعى عابدىلقادىم ماعزۇموۆ.
ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, زاڭ بويىنشا ەلدى مەكەندەردىڭ اۋماعىنا كىرەتىن جايىلىم مەن شابىندىق جەرلەر مەملەكەتتىڭ مەنشىگىندە بولۋعا ءتيىس. بىراق سوعان قاراماستان, كەزىندە جەكەنىڭ قۇزىرىنا زاڭسىز ءوتىپ كەتكەن جەرلەر كوپ. قازىر سونى كەرى قايتارىپ الۋدىڭ جولدارى قاراستىرىلىپ جاتىر. ەلدى مەكەندەردىڭ اۋماعىنداعى جەرگە سالىقتى ەسەلەۋ دە سونىڭ ءبىر امالى بولۋى مۇمكىن.
– جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىكتىڭ وكىلدەرى اۋىلعا قاراستى جەردىڭ جالپىعا تيەسىلى ەكەنىن بىلە تۇرا كەزىندە اۋكتسيون ارقىلى كاسىپكەرلەرگە بەرىپ جىبەردى. سونىڭ سالدارىنان تالاي جايىلىمدار ەگىس القاپتارىنا اينالىپ كەتىپ, اۋىل تۇرعىندارى جايىلىمسىز قالدى. سول كەزدە مەن شىرىلداپ ءجۇرىپ بۇل اۋكتسيوندار جەر كودەكسى تالاپتارىنا قايشى كەلەتىنىن, اۋىل اۋماعىنداعى جەردى جەكە كاسىپكەرلەرگە بەرۋگە بولمايتىنىن ايتىپ, ءبىراز تابالدىرىقتى توزدىرعانمىن. ەشكىم قۇلاق اسپادى. اقىرى, مىنە, سول كەزدەگى قاتەلىك ەندى الدىمىزدان شىعىپ وتىر, – دەيدى ساراپشى ۆلاديمير درانچۋك.
سونداي-اق ليساكوۆ قالاسى مەن وبلىستىڭ 10 اۋدانىندا جالپى اۋماعى 19 مىڭ گەكتارعا جاقىن جەردى پايدالانىپ وتىرعان 63 كاسىپكەر دە سالىقتىڭ اۋىر سالماعىن كوتەرۋ مۇمكىن ەمەس دەيدى. بۇعان قوسا سالىعىن مەرزىمىندە تولەمەگەن كەيبىر كاسىپكەرلەر سوڭعى 3 جىلدىڭ سالىعىن جاڭا تالاپ بويىنشا ەسەلەپ تولەۋگە ءماجبۇر بولىپ وتىر. كاسىپكەرلەر پالاتاسىنداعى مامانداردىڭ پىكىرىنشە, مۇنىڭ ارتى كەيبىر كاسىپورىنداردىڭ بانكروتقا ۇشىراۋىنا اكەپ سوعۋى مۇمكىن.
سالىق كودەكسىنە وزگەرىس ەنگىزۋ دەگەن كۇردەلى ماسەلە تەك ۇكىمەت وتىرىستارىندا عانا قارالاتىنىن ايتقان وبلىستىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ وكىلدەرى ارنايى ۇسىنىس حات ازىرلەپ, «اتامەكەننىڭ» استانا قالاسىنداعى باس كەڭسەسىنە جولداماق.
قوستاناي وبلىسى