قازىرگى ۋاقىتتا قوعامدا قايىرىمدىلىق بارىنشا كەڭىنەن ناسيحاتتالاتىن قاسيەتتى اي سالتانات قۇرىپ تۇر. بۇل ايدا جاساعان ىزگى ىستەردىڭ ساۋابى دا كول-كوسىر. الايدا وسىنداي شالقار شاراپاتتان قۇر قالمايىن دەپ نيەت قىلعاندار قارجى الاياقتارىنىڭ قاقپانىنا ءتۇسىپ قالماۋدى دا قاپەردە ۇستاعانى ابزال.
ادەتتە رامازان ايىندا بالەكەت اتاۋلىنىڭ ءبارى كىسەندەلەدى دەگەن اۋەلدەن قالىپتاسقان تۇسىنىك بار عوي. بىراق بۇل پەندەنى تەرىس امالداردان تۇگەل ساقتاندىرادى دەگەندى بىلدىرمەيدى. ءدىن ماماندارىنىڭ تۇسىندىرۋىنشە, قاسيەتتى ايدا شايتانداردىڭ بارلىعى دەرلىگى كىسەندەلمەي, تەك ء«ماراداتۋ شاياتين», ياعني جاۋىز, بىربەتكەي زالىمدارى عانا كىسەندەلەدى. ال قالعان جىن-شايتاندار تۇسالمايدى ەكەن. سوندىقتان وسىناۋ ىزگىلىك ەسكەن ايدا ادامداردىڭ كەڭپەيىلدىلىگىن پايدالانىپ, جىمىسقى ارەكەتتەرىن جۇزەگە اسىرىپ قالعىسى كەلەتىندەردىڭ كەزدەسەتىنى كۇمانسىز. ونىڭ ىشىندە «قوي تەرىسىن جامىلعان قاسقىرداي» قايىرىمدىلىق اتىن بۇركەمەلەگەن قارجى الاياقتارىنىڭ بولۋى ابدەن مۇمكىن. ويتكەنى بىلايعى كۇننىڭ وزىندە ءبىراز جۇرتتىڭ اقكوڭىل, اڭعالدىعىنان سوڭعى تيىنىنا دەيىن ايىرىلىپ قالعانى تۋرالى فاكتىلەردى كوپتەپ كەلتىرۋگە بولادى.
راسىندا, بۇل ايدان باسقا كۇندەرى دە شاراپاتشىل ادامدار بويىنداعى اسىل قاسيەتىنەن ايىرىلىپ قالمايتىنى انىق. قايىرىمدىلىق بولمىسىنان قانىنا سىڭگەن راقىمشىل حالقىمىزدىڭ قامىققان كوڭىلدى ناقتى كومەكپەن دەمەۋ, جىلۋ جيناۋ سياقتى ىزگى امالدارى قوعامدا قاشاننان كورىنىس تاۋىپ كەلەدى. بۇعان ءوزىمىز تۇگىلى وزگەلەردىڭ دە كوزى جەتىپ جاتىر. مىسالى, 2022 جىلدىڭ جاھاندىق قايىرىمدىلىق يندەكسىندە (The World Giving Index) قازاقستان 119 ەلدىڭ اراسىنان بىردەن 14 ورىنعا كوتەرىلدى, ياعني بۇرىنعى 54-ورىننان جوعارىلاپ, 40-ورىنعا تۇراقتادى. بۇل وڭ وزگەرىسكە ازاماتتاردىڭ ءبىر-بىرىنە كورسەتكەن قايىرىمدى ىستەرىنىڭ كوبەيە تۇسكەنى اسەر ەتىپ وتىر. سونداي-اق كەيىنگى ەكى جىلدىڭ كولەمىندە ەلىمىزدە قايىرىمدىلىق ۇيىمدارىنىڭ سانى 20%-عا ارتىپ, 1 مىڭنان استى. مۇنداي قامقور قورلاردىڭ اتقارىپ جاتقان الەۋمەتتىك جۇمىسىنىڭ اۋقىمى وراسان. بۇل قايىرىمدىلىقتىڭ باسىم بولىگى جەتىمدەرگە (54,31%) جانە اۋىر سىرقاتى بار بالالارعا (48,8%) باعىتتالىپ جاتقانى دا قۋانتادى. الايدا وسىنداي ۇلگىلى كورىنىستى كولەگەيلەيتىن, كوڭىلگە داق تۇسىرەتىن ارام پيعىلدى ارەكەتتەردىڭ ارادىك ورىن العانى شىنايى جاعدايعا كۇدىكپەن قاراۋعا ماجبۇرلەپ, سەنىمدى السىرەتەدى.
بۇگىنگى تاڭدا قارجى جىمقىرۋ ماقساتىندا قايىرىمدىلىق اتىمەن جاسالاتىن قيتۇرقى ارەكەتتەردىڭ دەنى ينتەرنەت جۇزىندە ىسكە اسادى. ويتكەنى جالعان قايىرىمدىلىق اكتسيالارىنىڭ «قۇرىعى» – الەۋمەتتىك جەلىلەر. وسى ارقىلى «دەمەۋشىلەردى» كوپتەپ قامتۋعا مۇمكىندىك مول ءارى ونلاين اۋدارىمدار – ولجاعا كەنەلۋدىڭ وڭاي جولى. مىسالى, قازىرگى كەزدە ينتەرنەتتەگى كەز كەلگەن بەينە كونتەنتتى كورىپ وتىرعاندا كەنەتتەن قوسامجارلانىپ جارناما شىعا كەلەدى. ونداي جارنامالاردىڭ ىشىندە وتە ايانىشتى حالدەگى ناۋقاس بالانىڭ بەينەسىمەن قارجىلاي كومەك سۇراعان بەينە ۇزىكتەر دە ءجيى كەزدەسەدى. ارينە, مۇنداي حابارلاردىڭ بارلىعىن جالعان دەۋگە بولمايدى. بىراق الدانىپ قالماۋ ءۇشىن اقپاراتتىڭ قانشالىقتى شىنايى ەكەنىن بارىنشا تەكسەرىپ العان ءجون. ماماندار مۇنداي ماندەگى حابارلاردىڭ اق-قاراسىن اجىراتۋدىڭ بىرنەشە جولىن ۇسىنادى. ايتالىق, ءماتىنى دە, سۋرەتى دە بىركەلكى, بىراق اقشا اۋداراتىن شوتى باسقا جازبالار جاريالانىپ تۇرادى. سونداي-اق بەينەدەگى ناۋقاستىڭ مۇلدەم باسقا ادام بولىپ شىعۋى نەمەسە قايتىس بولىپ كەتكەن ادام بولۋى دا مۇمكىن. مۇندايدا بەينەدە كورسەتىلگەن فوتوسۋرەتتى Google نەمەسە Yandex-ءتىڭ سۋرەت ىزدەۋ فۋنكتسياسى ارقىلى تەكسەرىپ كورۋ ارتىق ەتپەيدى.
«اۋىر جاعدايداعى ناۋقاس بالانى» جەلەۋ ەتىپ اقشا جينايتىن ارام پيعىلدى قورلار دا بار. قايبىر جىلى ء«ۇمىت وتى» اتتى قوردىڭ حالىقتان جيناعان قارجىسى بالانىڭ ەمىنە ەمەس, الاياقتاردىڭ قالتاسىنا كەتىپ جاتقان فاكتى انىقتالعان ەدى. سونداي-اق ارۋجان سايننىڭ «مەيىرىمدىلىك» ەرىكتىلەر قوعامى» قورىنىڭ اتىنان اقشا جيناپ جۇرگەن الاياق ەرىكتىنىڭ ارەكەتى دە اشكەرە بولعان. ول دا «كەيىپكەر» رەتىندە ونكولوگيالىق دەرتكە ۇشىراعان بالانى كورسەتكەن. مۇنداي مىسالداردى كوپتەپ كەلتىرۋگە بولادى. ويتكەنى قارجى الاياقتارىنا الدانعان ادامدار اينالامىزدا تولىپ ءجۇر.
جالپى, الەۋمەتتىك جەلىلەردە ۇيىمداستىرىلعان جالعان قايىرىمدىلىق اكتسيالارى انىقتالعان جاعدايدا قىلمىستىق كودەكستىڭ 190-بابى (الاياقتىق) بويىنشا ءىس قوزعالىپ, جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلادى. بىراق قانشا جازا قولدانىلسا دا, قارجى الاياقتارىنىڭ سانى ازايار ەمەس. ايلاسىنا قۇرىق بويلامايتىن ونداي ايارلاردان ساقتايتىن باستى «ساۋىت» – ساۋات, ياعني قارجىلىق ساۋاتتىلىق. بۇل ساۋاتتىلىققا ءوز قارجىڭدى ءتيىمدى جۇمساۋ عانا ەمەس, جىمىسقى قولداردان قورعاي ءبىلۋ دە جاتادى. سوندىقتان قايىرىمدىلىققا جۇمساعىڭ كەلەتىن ادالىنان تاپقان اقشاڭ شىن مۇقتاجعا بۇيىرۋى ءۇشىن ساۋاپتى ءىس جاساۋدا دا ساۋاتتى بولعان ءجون.