شىمكەنت قالاسىنىڭ اكىمى مۇرات ايتەنوۆ باسقارما باسشىلارى, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىمەن بىرگە ءار ايدىڭ ءبىرىنشى سارسەنبىسىندە حالىقپەن كەزدەسۋ وتكىزەدى. تۇرعىندارمەن جۇزدەسۋدە ولاردىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن تىڭداپ, ماسەلە بولسا, اكىمدىك تاراپىنان شەشىپ بەرۋگە تىرىسادى. وسىنداي جۇزدەسۋ كۇنى كەشە شاھاردىڭ اكىمدىگى جانىنداعى كورمە ورتالىعىندا ۇيىمداستىرىلدى.
كەزدەسۋگە جينالعان تۇرعىندار ءار ايدىڭ باسىندا وسىنداي شارا وتەتىنىن بىلەتىندىكتەن قابىلداۋعا ۇلگەرىپ قالعىسى كەلەدى. سوندىقتان بۇل كۇندى تاعاتسىزدانا كۇتكەن.
سۇحباتقا تارتقان العاشقى ادامىمىز شىمسيتي قالاشىعىنىڭ تۇرعىنى ءساليما استاناقۇلوۆا بولدى. ءوزى – مۇگەدەك جان. كۇيەۋى دە بالداقپەن جۇرەدى. كەزدەسۋگە تۇرىپ جاتقان كوپقاباتتى ۇيلەرىنىڭ جىرىن ايتۋعا كەلىپتى. ايتۋىنا قاراعاندا, اكىمدىك ولارعا ءۇي بەرگەن, بىراق ەشقانداي جاعداي قاراستىرىلماپتى. ماسەلەن, گاز اتىمەن جوق. سۋ دا, جارىق تا دەمبە-دەم ءوشىپ قالا بەرەدى. مۇگەدەك كىسىلەرگە پاندۋس قويىلماعان. سول سەبەپتى ۇيگە كىرىپ-شىعۋدان قاتتى قينالىپ جۇرگەندەرىن ايتادى. كەشە ەلەكتر ەنەرگياسىنان اقاۋ شىعىپ, ون ساعاتتاي جارىق بولماپتى. سوندا نە گازى, جارىعى جوق ءۇي تۇرعىندارى قايتتى ەكەن؟! بۇل س.استاناقۇلوۆا تۇرىپ جاتقان جالعىز ءۇيدىڭ ماسەلەسى ەمەس, سول شىمسيتيدەگى 9 ۇيگە ورتاق پروبلەما بولىپ تۇر. وسىنى اكىمدىكتىڭ قۇلاعىنا جەتكىزۋ ءۇشىن بالداقپەن ارەڭ سۇيرەتىلىپ جۇرسە دە, كۇيەۋى ەكەۋى تۇرعىنداردى باستاپ كەلىپتى.
ءدال وسىنداي ماسەلەمەن بازىناسىن ارقالاپ كەلگەن تۇران 2 شاعىن اۋدانىنداعى №63ا ءۇي كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى عاليا قايىربەكوۆانىڭ شاعىمىن تىڭداپ كوردىك. ونىڭ دا باستى پروبلەماسى – جاڭادان بەرىلگەن ۇيلەردىڭ ساپاسىنىڭ ناشارلىعى, كوممۋنالدىق جۇيەلەرىنىڭ دۇرىس جۇمىس ىستەمەۋى. ءوزىنىڭ ايتۋىنشا, تۇرعىندار قىس بويى جاۋراپ شىعىپتى. سەبەبى باتارەيالارعا جىلۋ ءجوندى بارماپتى. ونىڭ ۇستىنە ءۇيدىڭ قابىرعالارى جۇقا, تەرەزەلەردەن ۇنەمى جەل ۋلەپ تۇرادى دەيدى. سۋسورعىنى دا ۇيگە ەسەپتەپ قويماعان. ياعني سۋدى قىسىممەن جوعارى ايداۋعا قوندىرعىنىڭ كۇشى جەتپەيدى. سونىڭ كەسىرىنەن كادىمگى سۋعا دا جارىماي وتىرعان جايلارى بار. 2021 جىلى ۇيگە 20 پايىز تۇرعىن كوشىپ كەلسە, بىلتىر 60-70 پايىزعا قونىستاندى. الايدا پايدالانعانىنا ءبىر جىل بولماي جاتىپ, ۇيلەر قيراي باستاعان. ع.قايىربەكوۆانىڭ ايتۋىنشا, ءۇيدىڭ ەدەندەرى دە, دۋالى دا قيسىق, كافەلدەرى سىنىپ جاتىر. اكىمدىك ماسەلەنى شەشەمىز دەيدى, بىراق سوزبالاڭعا سالىپ جاتقانعا ۇقسايدى. ۇيلەر 2020 جىلى تاپسىرىلىپتى, ال كەپىلدىك مەرزىمى 5 جىلدى قۇرايدى. ونىڭ ءۇش جىلدان اسا ۋاقىتى ءوتىپ كەتىپتى. ەندى قالعان ءبىر جارىم جىلدا تالابىمىزدى ورىنداتىپ ۇلگەرەمىز بە دەپ قورقادى ءۇي كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى. «قۋاتجىلۋورتالىق» مەكەمەسى قىستا دا, جازدا دا جوندەۋ جۇمىستارى دەپ سۋدى ءوشىرىپ تاستاي بەرەدى. بۇل نەعىلعان بىتپەيتىن جوندەۋ دەپ اشىنادى ول. ونىڭ مالىمدەۋىنشە, ۇيلەردى سوققان – «ارت-قۇرىلىس» مەردىگەر كومپانياسى. ءار كەزدەسكەندە اكىمدىك ماماندارىنىڭ الدىندا ءبارىن قاتىرامىز دەپ ۋادەنى ءۇيىپ توگەدى دە, ارتىنشا جوق بولاتىن كورىنەدى. تۇرعىندار جينالىپ ءۇيدىڭ سىرتىن قاپتاپ بەرسىن, ىشكى جوندەۋ جۇمىستارىن ءوزىمىز-اق جاساي بەرەمىز دەپ تالاپ قويىپتى. بىراق ودان ەشنارسە شىقپاعان. كومپانيا تىم قىمباتقا ءتۇسىپ كەتەتىنىن العا تارتىپ, ول ءوتىنىشتى ورىنداۋدان باس تارتقان. ەسەسىنە سىرتقى قابىرعاعا ستيز دەگەن جەلىم جاعىپ جاتىر ەكەن, ال جارىق جەرلەردى كوبىكپەن بەكىتىپ كەتۋدە. جەلىمنىڭ قانشالىقتى جىلۋ ۇستايتىنىن كومپانيانىڭ ءوزى دە ناقتى كەسىپ ايتا المايدى دەيدى ع.قايىربەكوۆا. سوندىقتان مەردىگەردىڭ جاساپ جاتقان تىرلىگىنە تۇرعىندار كۇمانمەن قاراپ وتىر.
ءۇي كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى مىناداي سۇمدىق جايتتى دا بايان ەتتى. 6 قاباتتا ءبىر تۇرعىننىڭ قابىرعاسىنداعى گيپسوكارتون الىنىپ كەتىپ, ار جاعىنداعى گازوبلوكتىڭ ءبىر-بىرىنە بايلانىسپاي قالانعانىن ادامدار ءوز كوزىمەن كورگەن. سودان شۋ شىعارىپ, اكىمدىككە حابارلاسىپ قايتا-قايتا مازا بەرمەي, الگى جەردىڭ گازوبلوكتارىن قايتا قالاتقان. بۇل – كەزدەيسوق بايقاپ قالعان جاعداي. باسقا قابىرعالاردا كىرپىشتەر قالاي قالانعانىن ءبىر قۇداي ءبىلسىن دەپ باسىن شايقايدى ع.قايىربەكوۆا. اتالعان ۇيلەردى 7-8 باللعا شىداس بەرەدى دەگەن كەپىلدىكپەن بەرىپتى. الايدا ءۇي كوميتەتى ءتورايىمىنىڭ ايتۋىنشا, جاقىندا بولعان 3 بالدىق جەر سىلكىنىسىندە ۇيلەردىڭ قابىرعالارىنا سىزات ءتۇسىپتى. تەرەزەلەر دە دۇرىس ورناتىلماعاندىقتان, جەلمەن بىرگە جاڭبىر جاۋسا بولدى سۋ كىرىپ كەتە بەرەدى ەكەن. جەرتولەسىدە ۇنەمى سۋعا تولىپ ساسىپ جاتاتىنىن ايتتى.
«71 تۇرعىننىڭ اتىنان كەلىپ تۇرمىن. وسىندا تۇراتىن ازاماتتاردىڭ كوپشىلىگى – بيۋدجەتتىك مەكەمەدە قىزمەت ىستەيتىندەر, كوپبالالى, جالعىزباستى انالار, مۇگەدەك جاندار نەمەسە ۇيىندە مۇگەدەك اسىراپ وتىرعان وتباسىلار. ولاردىڭ كوپشىلىگى – «باقىتتى وتباسى» نەمەسە «شاڭىراق» باعدارلاماسىمەن 14 جىلعا نەسيە پاتەر العاندار. اي سايىن قالتامىزدان 80-90 مىڭ تەڭگە يپوتەكانىڭ نەسيەسىن تولەيمىز. العاشقى كەزدە ءۇيلى بولعاندا قۋانىشىمىز قوينىمىزعا سىيماعان ەدى. ۇيلەردىڭ مىنانداي سيقىنان كەيىن قۋانىشىمىز سۋ سەپكەندەي باسىلدى», دەدى ع.قايىربەكوۆا.
كەنەت وقىس داۋىستان ءبارىمىز ءتور جاققا جالت قارادىق. ايقايلاپ جاتقان ءبىر توپ ايەل. اكىمنىڭ قابىلداۋىنا كىرە الماي تۇر. دالىرەگى اكىمدىكتىڭ جىگىتتەرى الدىندا كەسە-كولدەنەڭ تۇرىپ الىپ, وتكىزبەي جاتىر. وعان ايەلدەر ودان سايىن اشۋ-ىزاعا بۋلىعىپ جاعا جىرتىسۋعا كەتتى. سوزدەرىنەن بايقاعانىمىز, كەشەگى «قاسىرەتتى قاڭتاردا» بالاسىنان, جارىنان, جاقىنىنان ايىرىلعان جاندار بولىپ شىقتى. ەكى جاقتى تەكەتىرەستەن سوڭ ءبىر كەزدە اكىم ولاردى ەكىنشى قاباتتا قابىلدايتىن بولىپ شەشتى. الايدا كەلگەندەردەن ساناۋلى عانا ادام قالا باسشىسىنىڭ الدىنا كىرە الدى. قالعاندارىن اكىمدىكتىڭ ادامدارى يتەرە جۇلقىپ تومەن قاراي تىقسىردى.
كەزدەسۋدە ماسەلەسىن اكىمنىڭ الدىنا بارماي-اق شەشىپ كەتىپ جاتقان تۇرعىندار بولدى. «ادىلەت اقپارات» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ باسشىسى سۇلەيمەن قامباروۆپەن تىلدەسكەنىمىزدە قازىعۇرت شاعىن اۋدانىنان وكىل رەتىندە كەلىپ وتىرعانىن, نەگىزگى تالابى ەلدى مەكەندەگى ەڭ ۇلكەن جول جانداربەكوۆ كوشەسىن جوندەۋ ماسەلەسىمەن كەلگەنىن جەتكىزدى. جالپى, بۇل كوشە قانشا جىلدان بەرى جوندەۋ كورمەي كەلەدى ەكەن. تۇرعىندار جينالىس جاساپ, حاتتاما ءتۇزىپ اكىمدىككە وتكىزگەنىمەن ناتيجە بولماپتى. اقىرى اياعىندا تىكەلەي اكىمگە ارنايى حات جازعان. بۇگىنگى قابىلداۋدا جولعا, كوممۋنالدىق شارۋاشىلىققا جاۋاپتى ءتيىستى باسقارما باسشىلارىمەن جولىعىپ, ولار بيىلدان قالدىرماي, جولدارىن جوندەپ بەرۋگە ۋادەلەسىپتى. نەگىزىندە جول كەزىندە اسفالتتالعان ەكەن. الايدا كوممۋنالدىق-ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمدى جۇرگىزگەندە كوشەنى قازعان دا ارتىنان شاعال تاس توسەمەي كەتكەن. سودان سوڭ شاعىن اۋداندا ءسال جەل تۇرسا, جارىق لىپ ەتىپ ءوشىپ قالا بەرەدى ەكەن. ونىڭ سەبەبىن تۇرعىندار دا ناقتى بىلمەيدى. ولاردى مازالاعان وسى ماسەلە بويىنشا ەنەرگەتيكا باسقارماسىنىڭ باسشىسىنا جولىعىپتى. ءتيىستى باسقارما ءبىر اپتانىڭ ىشىندە جارىققا قاتىستى پروبلەمانى انىقتاپ, اقاۋدى جوياتىنىن مالىمدەپتى.
«جىلاماعان بالاعا ەمشەك جوق» دەمەكشى, ماسەلەنى ايتپاساق, ءوزىمىز جۇگىرمەسەك, ونى ەشكىم بىلمەيدى دە شەشىپ تە بەرمەيدى. ءبىز ءار كوشەگە جاۋاپتى ادامداردى سايلادىق. ولار ۋاتساپ جەلىسىندەگى «اقىلداستار القاسى» توبىندا وزدەرىندەگى پروبلەمالاردى بايانداپ وتىرادى. سوسىن مىنا جاقتا بەلسەندى كىسىلەر, قاريالار جينالىپ, ماسەلەنى تۇيىندەپ جوعارى جاققا جەتكىزەدى. بۇل – ءبىزدىڭ قاناتقاقتى جوبامىز. بۇل تۇران اۋدانىنىڭ اكىمى بورانباي بۋلاتبەكوۆكە دە ەرەكشە ۇناپتى. ەندى وسى باستامانى باسقا دا ەلدى مەكەندەرگە تاراتىپ, جوبامىزدى ءوز تاجىريبەسىنە السا دەگەن ءۇمىتىمىز بار», دەدى قوعامدىق بىرلەستىك باسشىسى س.قامباروۆ.
جوعارىدا ايتىلعان جايتتارعا قاتىستى شىمكەنت قالالىق قۇرىلىس باسقارماسىنىڭ باسشىسى ماديار بايىمبەتوۆتەن جاۋاپ العان ەدىك. شىمسيتيدەگى ۇيلەرگە بايلانىستى ايتقان مالىمدەمەسىنە توقتالساق, بوزارىق شاعىن اۋدانىنداعى 5 قاباتتى 9 ءۇي قۇرىلىسى 2020 جىلى جۇرگىزىلىپ, تۇرعىن ءۇي باسقارماسى ولاردى ساتىپ العان. ارەندالىق بۇل پاتەرلەرگە تۇرعىندار بىلتىردان باستاپ قونىستانعان. گازدىڭ جوقتىعىنىڭ سەبەبى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىگە ساي تۇرعىندار سانى 80 پايىزدان اسسا عانا ءۇي تابيعي گازعا قوسىلادى ەكەن. ال قازىرگى تاڭدا ول ۇيلەردە 50 پايىز عانا حالىق قونىستانعان كورىنەدى. ىشكى-سىرتقى اقاۋلار بويىنشا, ونىڭ ىشىندە پاندۋس تا بار, ەكى باسقارما الداعى ەكى-ءۇش كۇندە ءۇيدى-ءۇيدى ارالاپ, اكت ءتۇزىپ, كەمشىلىكتەردى قالپىنا كەلتىرەتىن بولادى. تۇران شاعىن اۋدانى بويىنشا, باسقارما باسشىسى 2019 جىلدان بەرى 88 كوپقاباتتى ءۇيدىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتقانىن مالىمدەدى. كەيىنگى 18 ءۇي قۇرىلىسى بيىل اياقتالماق.
«2020 جىلدان كەيىن سالىنعان ۇيلەردىڭ 2027 جىلعا دەيىن كەپىلدىك مەرزىمى بار. تۇرعىنداردىڭ وتىنىشىنە قاراي ناۋرىز ايىندا تالداۋ جۇرگىزىپ, 740 پاتەردەن ءبىراز كەمشىلىكتەر انىقتاپ, مەردىگەر كومپانياعا ەسكەرتۋلەر بەردىك. الداعى ۋاقىتتا اقاۋلار تولىق جوندەلەدى», دەدى م.بايىمبەتوۆ.
شىمكەنت