ناشاقورلىق نەگە تىيىلماي تۇر؟

جاسىراتىنى جوق, ناشاقورلىق قوعام دەرتىنە اينالىپ وتىر. قانشاما تاعدىردى تالقانداعان ناۋبەتكە جاستاردىڭ كوپتەپ شىرمالىپ جاتقانىنا كوڭىل جۇدەيدى. ەڭ وكىنىشتىسى, كۇن وتكەن سايىن ەسىرتكى تەكتەس زاتتاردىڭ فورماسى تۇرلەنىپ, مەكتەپ جاسىنداعى جەتكىنشەكتەرگە دە اۋىز سالا باستاعان. بۇل دەرتپەن قوعام بولىپ كۇرەسۋ قاجەت. وسىعان وراي قۇزىرلى ورىندار مەن ءبىلىم باسقارماسى مەكتەپتەر مەن كوللەدجدەردە تاقىرىپتىق دارىستەر, ترەنينگتەر, سەمينارلار وتكىزۋ ءىسىن قولعا الدى. جاستار مەن جاسوسپىرىمدەرگە «ەسىرتكىگە بىرگە قارسىمىز!», «نازار اۋدارىڭىز! بەيجاي قاراماڭىز» اتتى كىتاپشالار مەن جادىنامالار تاراتىلا باستاعان. ءار ازامات ەسىرتكىگە قاتىستى قانداي دا ءبىر حابارعا قانىق بولسا, كىتاپشادا كورسەتىلگەن جەدەل جەلىگە حابارلاسا الادى.

ناۋرىز ايىندا الماتىدا 60 كيلوعا جۋىق ەسىرتكى, ونىڭ ىشىندە 7,5 كيلو سينتەتيكالىق ەسىرتكى تاركىلەنگەن. وسىلايشا, جالپى سوماسى 187,5 ملن تەڭگەنى قۇرايتىن 30 مىڭ دوزا الەۋەتتى تۇتىنۋشىلارعا جەتپەي جولى كەسىلگەن. سونىمەن قاتار «سينتەتيكا» شى­عاراتىن 3 ەسىرتكى زەرت­حاناسى جويى­لىپتى. ەسىرتكى قوي­­ماسىن ۇيىم­داس­تىرۋدىڭ 2 دە­­رەگى جانە قۇرامىندا ەسىرتكىسى بار­ وسىمدىكتەردى ءوسىرۋدىڭ 1 دە­رە­گى انىقتالعان. مامان­دار­دىڭ­ ايتۋىن­شا, سينتە­تيكالىق ەسىرت­كىنى ينتەرنەت كومە­گىمەن نەمەسە ەلەكتروندى تولەمدەردى قولدانۋ ارقىلى تاراتۋ ءۇردىسى وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى بولىپ وتىر.

«بيىل قالادا 27 ەسىرتكى بەت­­بەل­­گىسىن قويۋشى ۇستالدى. سون­داي­-اق جىل باسىنان بەرى ەسىرتكى تارا­تاتىن جانە جارنامالاناتىن 73 ين­تەرنەت-رەسۋرس انىقتالدى. ولار تۋرالى اقپاراتتى ودان ءارى بۇعات­تاۋ ءۇشىن «كيبەرنادزورعا» جىبە­رىلدى. «ناركوستوپ» قوزعا­لى­سىنىڭ ەرىكتىلەرىنىڭ بەلسەندى قاتى­سۋىمەن ەسىرتكىنىڭ تارالۋى تۋرا­لى اقپاراتتى قامتيتىن 1 مىڭ 500 گراففيتي جازۋى تابىلدى جانە بوياۋ ارقىلى جويىلدى. ەسىرتكى قۇرالدارىن, پسيحوتروپتىق زاتتاردى نەمەسە سول تەكتەستەردى, پرەكۋرسورلاردى زاڭسىز جارنامالاعانى ءۇشىن قىلمىستىق كودەكستىڭ 299-بابى 1-1-بولىگىمەن 1 ادام جا­ۋاپ­­كەرشىلىككە تارتىلدى.­ جىل باسىنان بەرى 300-گە­ جۋىق پرو­في­لاك­تيكالىق ءىس-شارا­­ جۇرگىزىلدى. نار­كولوگ-دارى­گەر­­لەرمەن بىرلەسە, اقپا­راتتىق جۇمىس جۇرگىزۋگە باس­تى نازار اۋدارىپ وتىرمىز», دەي­دى الماتى قالالىق پوليتسيا دە­پار­تامەنتىنىڭ رەسمي وكىلى سالتانات ازىربەك.

ساپ-ساۋ بالاسىنىڭ از ۋاقىتتا ەسىرت­كىنىڭ قۇربانى بولعانىن ايتىپ­ نالىعان كەيبىر اتا-انالار قان­شاما وتباسىن قان قاقساتقان تا­جالمەن بىرلەسە كۇرەسۋگە بەل باي­لاعان. ەسىرتكىمەن كۇرەستە جى­گەر­ تانىتقان ەرىكتى جاستاردىڭ دا­ بەلسەندىلىگى باسىم. ايتالىق, «نار­كوستوپ» جوباسىنىڭ ەرىكتىلەرى بيىل­ الماتىدا 1500-دەن استام ەسىرت­كى جارنامالانعان بەلگىنى جويۋ­عا اتسالىسقان. جوبا وكىلى جا­نار نۇرسەيىتوۆانىڭ ايتۋىن­شا,­ وتكەن جىلى ەرىكتىلەردىڭ بەل­سەن­دى قاتىسۋىمەن ەسىرتكىنى جار­نا­ما­لايتىن 300 مىڭ گراففيتي بويالعان.

«ەكى جىلدا جۇيەلى ناتي­جە­لەر­گە قول جەتكىزدىك. قاراپايىم مىسال كەلتىرەيىن, ەگەر العاشقى كۇندەرى 50-گە جۋىق ەرىكتى ءدارى-دارمەك جارناماسىن بوياۋعا شىقسا, ورتا ەسەپپەن ءبىر ەرىكتىگە 100 جازۋدان كەلەتىن. قازىر تۋرا سون­­داي الاڭدا 50 ەرىكتىگە 10-15 جازۋ­­­دان كەلەدى. بۇل سۋرەتتەردى ءوشى­رىپ تاستاعان سوڭ قايتا پايد­ا بول­عان گراففيتيلەر», دەيدى ج.نۇر­­سەيىتوۆا.

ناشاقورلاردى ەمدەۋ مەن وڭال­تۋ دا ماڭىزدى ماسەلە. جەكە­ ورتالىقتاردا ەمدەلۋ قۇنى ­تىم قىمبات بولعاندىقتان, ازامات­تار­دىڭ قالتاسى كوتەرە بەرمەي­­دى­. بەلسەندىلەر جەكە وڭالتۋ ورتا­­لىقتارىنىڭ بارلىعى بىر­دەي­ ستاندارتتالماعانىن, سوعان قارا­ماستان بىرنەشە جەكە ەمدەۋ­ مەكەمەسىمەن كەلىسىمگە قول­ جەتكىزىلگەنىن ايتادى. قارجى­لان­دىرۋ ماسەلەسىن جاستار ساياسا­تى­­ جونىندەگى باسقارما قولعا ال­­عان. جوبا جۇزەگە اسقالى 13 ادام­ تەگىن وڭالتۋدان وتكەن. بيىل­ بەلسەندىلەر «جاڭا عاسىر» قاۋىم­­­داستىعىمەن بىرلەسە وتىرىپ,­ وڭالتۋ ورتالىقتارىمەن باي­­لانىستى نىعايتۋدى كوزدەپ وتىر.

«جۇرگىزگەن ساۋالناما ناتي­جە­سى بويىنشا جاستاردىڭ 10%-ى ومىرىندە ءبىر رەت بولسا­ دا سينتەتيكالىق ەسىرتكى قا­بىل­­­داعانىن انىقتادىق. سين­تە­تي­كا­لىق­ ەسىرتكىنى پايدالانۋشىلار الەۋ­مەتتىك توپتارعا بولىنبەيدى. ال جال­پى بۇل – الەمدىك دەڭگەيدەگى قاۋىپ­تى ءۇردىس. ءبىز قوعام بولىپ­ ەسىرت­كى قىلمىسىمەن بىرگە كۇرە­سۋى­مىز كەرەك», دەيدى جاستار سايا­ساتى جونىندەگى باسقارما باس­شى­­سىنىڭ ورىنباسارى ءازيز قاجدەنبەك.

ال پسيحولوگ-ادديكتولوگ­ عا­ليا نازحانوۆا ەسىرتكىگە تاۋەل­دى­­­لەردىڭ ورتاشا جاسى تەز جاسا­رىپ­ بارا جاتقانىن ايتادى. «تاجى­­ريبەمدە سينتەتيكالىق ەسىرت­كى­ مەن پسيحوستيمۋلياتورلاردى قول­­دانعان 11 جانە 12 جاستاعى بالا­لار بولدى. ناشاقورلاردىڭ ارا­سىندا وتباسىلى, نەمەرە ءسۇيىپ­ وتىرعان 60-تان اسقان ەرەسەك­تەر دە­­ بار», دەيدى ول.

جوبا بەلسەندىلەرى دارى­حانا­دا­عى ناشاقورلىق ماسەلەسىن بىر­نەشە رەت كوتەرىپ, بىرقاتار مي­نيسترلىككە ءتيىستى حاتتار­ جول­دا­عان. ۇكىمەت بيىل «ترامادول» پرە­پاراتىن ەسىرتكى زاتتارىنىڭ تىزى­مىنە ەنگىزدى. سونداي-اق جاس­تار­مەن جۇمىس ىستەۋگە, ولاردىڭ بوس­ ۋاقىتىن ءتيىمدى وتكىزۋگە ەرەكشە­ كوڭىل بولى­نە­تىنىن ايتا كەتكەن ءجون. وسى ماق­سات­تا جوبا ەرىكتىلەرى قالادا جاس­وسپىرىمدەردىڭ بوس ۋاقىتىن وت­كىزۋ ورتالىقتارىن اشقان. دە­ما­لىس ورتالىقتارىنان باسقا, اتا-انالار نەمەسە تۋىستارى نا­شا­­قورلىققا كۇدىكپەن جۇگىنە الا­تىن­ فرونت-كەڭسەلەر دە بار. اد­دي­ك­­­­­­­­تو­­لوگتەر وقيعا ورىندارىن­دا ال­عاش­قى كەڭەس بەرىپ, جولداما بەرە­دى. بۇل ماقساتتارعا 59 ملن تەڭگە بولىنگەن.

«ناركوستوپ» جوباسى العاش رەت­ الماتىدا 2021 جىلى ىسكە­ قوسىلدى. گراففيتيدەگى سۋرەت­تەر­دى وشىرۋدەن باستالعان جوبا بۇ­گىندە باعىتىن كەڭەيتىپ, سين­تە­تيكالىق تاۋەلدىلىك ماسەلەسىنە كە­شەندى تۇردە جاقىندادى. كەيىنگى ۋاقىتتا قالا تۇرعىندارى اۋلا­لار­عا ورناتىلعان بەينەباقىلاۋ قۇ­رىلعىلارىنىڭ كومەگىمەن ەسىرت­كى قىلمىسىمەن كۇرەس ماسە­لە­سىنە ايتارلىقتاي ۇلەس قوسا ­باس­تاعان.

الماتى