ۇلكەن استانا – تار كىتاپحانا

بەرىلگەن تاپسىرما بۇل كۇندە قا­لاي ورىندالىپ جاتىر؟ ەڭسەسىن ەندى تىك­تەگەن ەلوردادا رۋحاني شاڭىراق – كىتاپحانالاردىڭ سانى كوبەيە مە؟ جالپى, زاماناۋي كىتاپحانا قانداي بولۋى كەرەك؟ وسى سۇراقتاردىڭ ىزىمەن استانادا­عى ورتالىقتاندىرىلعان كىتاپحانالار جۇيەسىنە (وكج) بارىپ قايتتىق.

20 مىڭ ادامعا – ءبىر كىتاپحانا

ستاتيستيكالىق مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك, بۇگىندە ەلىمىزدە بارلىعى 3 920 كىتاپحانا بار. ونىڭ ىشىندە 3 877 امبەباپ (كوپشىلىك), 19 عىلىمي, 20 ارنايى كىتاپحانا تىركەلگەن. ال 253-ءى بالالارعا ارنالعان. بۇل وتكەن جىلدارمەن سالىستىرعاندا, ارينە از كورسەتكىش. ويتكەنى كەيىنگى ۋاقىتتا ءبىر جىلدىڭ وزىندە 66 اۋىلدىق كىتاپحانا جابىلعان. ونىڭ سىرى رۋحاني وشاقتارعا ورتاق ماسەلە: جەكە مەكەمەنىڭ جوقتىعى, جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ جۇرگىزىلمەۋى, ايلىق از, مامان تاپشى.

ەسكە سالساق, پرەزيدەنت جولدا­ۋىن­­­داعى تاپسىرماعا سايكەس بىلتىر كىتاپحا­­نا­­شىلاردىڭ جالاقىسى 20 پا­يىز­­عا وسكەن بولاتىن. ارينە, بۇل الەۋ­مەت­تىك قولداۋ سالا قىزمەتكەرلەرى ءۇشىن قۋانىشتى جاڭا­لىق, دەگەنمەن ەلىمىزدەگى كىتاپحانالار توڭى­رەگىندەگى قوردالانىپ قالعان كوپ ماسەلەنى تولىق شەشە المايتىنى بەلگىلى. القيسسا.

استانا قالاسى اكىمدىگىنىڭ «ورتالىق­تاندىرىلعان كىتاپحانالار جۇيەسىنە» بارلىعى 18 كىتاپحانا – 11 كوپشىلىك, 6 بالالار كىتاپحاناسى مەن كوزى كورمەيتىن جانە ناشار كورەتىن ازاماتتارعا ارنالعان ءبىر ارنايى كىتاپحانا كىرەدى.

ورتالىقتاندىرىلعان كىتاپحانالار جۇيەسىنىڭ باسشىسى گۇلبادان مادى­باەۆا­نىڭ ايتۋىنشا, تۇرعىندار تاراپىنان قالالىق كىتاپحانالارعا دەگەن سۇرانىس جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. سەبەبى قالانىڭ بارلىق اۋداندارى كىتاپحانا قىزمەتىمەن تولىق قامتىلماعان.

«وسى سەبەپتەن سسك-1 (سپورتتىق ساۋىق­­تىرۋ كەشەنى) جانىنان ادەبيەت­تەر­دى بەرۋ ءۇشىن 2 پۋنكت اشىلدى – كوكتال 2 جانە ءوندىرىس اۋىلدارىنان. بۇ­دان بو­لەك 5 مامىر مەن 31 قازان ارا­لىعىندا باي­قوڭىر اۋدانىنداعى «اشىق اسپان استىن­داعى كىتاپحانا» ات­تى جازعى وقۋ زالى تۇرعىندارعا قىز­مەت كورسەتتى. ەلوردامىزدا ءبىلىم وشاق­تارى, بالاباقشالار, مەكتەپ-ليتسەيلەر كوبەيىپ جاتقاندا, 18 كىتاپحانا, ارينە جەتكىلىكسىز. وعان قوسا جۇمىس ىستەپ تۇر­عان كىتاپحانالاردىڭ قىزمەت كورسەتۋ ايماقتارى ۇنەمى ۇلعايىپ, ال وقىرماندار سانى كۇننەن-كۇنگە ارتىپ جاتقانى تاعى بار. ماسەلەن, الماتى, سارىارقا, ەسىل جا­نە بايقوڭىر اۋداندارىنىڭ اۋماق­تارىندا حالىقتىڭ تىعىزدىعى بويىن­شا قالالىق كىتاپحانالار جەلىسىنىڭ ورنا­لاسۋى قازىرگى زامان تالابىنا ساي ەمەس. تۇرعىندارىنا اقپاراتتىق قولداۋ كورسەتىلمەگەن بىرقاتار اۋدان بولسا, ەسىل اۋدانىنىڭ اۋماعىندا بۇگىندە ءبىر عانا قالالىق كوپشىلىك كىتاپحانا بار», دەدى وكج باسشىسى.

ءيا, قالانىڭ ىرگەلەس اۋىلدارى مەن سا­لىنىپ جاتقان جاڭا اۋداندارىن الساق, ەسىل اۋدانى – «دوستار» تك, «جاعالاۋ» تك, قوسشى اۋدانى, پريگورودنىي اۋدانى, الماتى اۋدانى – №12, №13 ما­گيسترالى, سارىارقا اۋدانى – سارىارقا داڭ­عىلىنىڭ باسى – سەيفۋللين – كەنە­سارى كوشەلەرىنىڭ باسى – اباي داڭعىلى, 187-188-189 قوسا العاندا, كوكتال-2 اۋداندارىندا كىتاپحانالار اشۋ قاجەتتىگى تۋرالى وتكىر ماسەلە تۋىنداپ جۇرگەنىن ەل بىلەدى.

بۇگىنگى تاڭدا جۇيەدەگى كىتاپحانالاردا 126 ادام جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ 102-ءسى شى­عارماشىلىق, 90-ى كىتاپحانا قىزمەت­كەرى جانە 24-ءى تەحنيكالىق قىزمەتكەر. وكج باسشىسى سالاداعى ەڭ ءبىرىنشى ماسەلە – كىتاپحانا ءىسى ماماندارىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگى ەكەنىن ايتادى.

«بۇگىندە جاس مامانداردى دايارلايتىن وقۋ ورىندارىنىڭ ازدىعى وزەكتى بولىپ وتىر. سونداي-اق كىتاپحاناشىلاردىڭ الەۋ­مەتتىك-تۇرمىستىق جاعدايى دا الاڭ­داتادى. ەڭبەك تابىسىنىڭ ازدىعىنان مەم­لەكەتتىك باعدارلامالارعا قاتىسا ال­مايدى. كىتاپحاناشىلاردىڭ باسپانامەن قام­تىلۋى دا وزىنشە ءبىر تاقىرىپ. ال كىتاپحانالار سانىن ارتتىرۋ, جاڭا كىتاپحا­نالار اشۋ ماسەلەسىنە كەلسەك, ول كىتاپحا­نا اشۋ نورمالارىنا سايكەس جۇر­گىزىلۋگە ءتيىس. ياعني 20 مىڭ تۇرعىنى بار اۋداندا 1 كىتاپحانا اشۋ قاجەت. بۇل جۇ­مىستار مادەنيەت باسقارماسىمەن بىر­لەسىپ, كىتاپحانالارعا بەيىمدەلگەن عيما­راتتاردى قاراستىرۋ باعىتىندا جۇرگىزىلىپ وتىر. استانادا ازىرگە كىتاپحانالار ءۇشىن ارنايى سالىنىپ جاتقان عيماراتتار جوق», دەيدى وكج باسشىسى.

زەرتتەسەك, ەلورداداعى كەي كىتاپحا­نالار عيماراتتارىنىڭ كولەمى نەبارى 53-80 شارشى مەتردەن اسپايدى ەكەن. بۇل مىڭداعان كىتاپ ۇسىناتىن رۋحاني وردا ءۇشىن وتە از كە­ڭىستىك. ءتىپتى شىنداپ ويلانساق, اقىلعا قونبايدى.

«كىتاپحانالار سانىن كوبەيتۋ ءۇشىن تۇرعىن ۇيلەر نەمەسە بيزنەس ورتالىق­تارىن سالاتىن كەزدە ءبىرىنشى قاباتىنان كىتاپحانالارعا كەم دەگەندە 350 شارشى مەتر ورىن الىپ قالۋعا بولادى. قازىرگى تاڭدا سالىنىپ بولعان ءۇي-جايلاردان دا قاراستىرۋعا مۇمكىندىك بار. قالا اكىمدىگى تاراپىنان سول ۇيلەردىڭ ءبىرىنشى قاباتىنان كىتاپحانالارعا 200-دەن 1 000 شارشى مەترگە دەيىن بولمەلەر ساتىپ الىپ, كىتاپحانا بالانسىنا بەرىلسە دەگەن ۇسىنىس بار», دەيدى گۇلبادان مادىباەۆا.

سونداي-اق ول شتات كەستەسىنە قاجەتتى مامانداردى قاراستىرا وتىرىپ, ونىڭ جيھازدىق جانە كىتاپ قورىنا قاراجات ءبولۋ, ياعني ماتەريالدىق جانە شتاتتىق رەسۋرسىن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

«جالپى, كىتاپحانالار سانىن كوبەي­تۋ ماسەلەسىن استانا قالاسى كىتاپحانا جۇيەسى, ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانا, استانا قالاسى كاسىپوداق فەدەراتسيا­سى ­تاراپىنان 2004 جىلداردان بەرى كوتەرىلىپ كەلەدى. قازىر دە ءۇنسىز ەمەسپىز. 2013 جىلداردان بەرى قالا تۇرعىندارى ەلوردا اكىمىنە, كىتاپحانا جۇيەسىنە حات ارقىلى, «ikomek» ارقىلى 12-13 ماگيس­ترال, تۇران, اقمەشىت, سىعاناق, ماڭ­گىلىك ەل كوشەلەرىندە, كوكتال 2 اۋداندارىندا كىتاپحانا اشۋدى سۇراپ وتىر», دەدى وكج باسشىسى.

اكىمدىك: ءار اۋداننان ءبىر كىتاپحانا اشىلادى

اتالعان ماسەلەنىڭ قالاي شەشىلىپ جاتقانىن بىلمەككە استانا قالاسىنىڭ اكىمدىگىنە سۇراۋ سالعان ەدىك. مادەنيەت باسقارماسى وكىلىنىڭ ايتۋىنشا, بيىل ءتورت كىتاپحانانىڭ عيماراتىنا جوندەۋ جۇمىستارى جوسپارلانىپ وتىر.

«بيىل 4 كىتاپحانانىڭ عيماراتىنا جوندەۋ, جاڭعىرتۋ جۇمىستارىن جۇر­گى­زۋگە قاجەتتى قاراجات ءبولىندى. اتاپ ايت­ساق, №4 بالالار كىتاپحاناسى, ورتالىق بالالار جانە جاسوسپىرىمدەر كىتاپحاناسى, №3 بالالار كىتاپحاناسى, كوزى كورمەيتىن جانە ناشار كورەتىن ازاماتتارعا ارنالعان مامانداندىرىلعان كىتاپحانا. سونداي-اق ءساۋىر ايىندا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ جوس­پارى بويىنشا تاعى ءتورت كىتاپحانانى جاڭعىرتۋ بويىنشا كونكۋرس جاريالانادى. الداعى ۋاقىتتا ەلوردانىڭ ءار اۋدانىنان ءبىر عيمارات ساتىپ الۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. اياقتاۋ مەرزىمى – 2023 جىل­دىڭ جەلتوقسان ايى», دەيدى مادەنيەت باس­قارماسىنىڭ وكىلى.

بۇگىندە اتالعان كىتاپحانالارداعى كىتاپ قورى 700 مىڭنان اسىپتى. 18 كىتاپحا­نانىڭ شەڭبەرىندە بۇل ورتاشا كور­سەتكىش. وكج باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, وتكەن جىلدارعا قاراعاندا قازىر قازاقشا كىتاپتاردىڭ سانى ارتىپ كەلەدى.

«كىتاپ قورى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ جولىمەن تولىقتىرىلادى. سونىمەن بىر­گە سىيعا تارتۋ, مەملەكەتتىك تاپسىرىس باعدارلاماسى بويىنشا كىتاپتار ءتۇسىپ وتىرادى. بۇرىنداعى كىتاپ قورىن تو­­لىق­تىرۋعا مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن 3-5 ميلليون تەڭگە بولىنسە, كەيىنگى جىلدارى 15-20 ميلليون قاراستىرىلادى. دەگەن­مەن قوردا بالالار ادەبيەتى مەن جاس­وسپىرىمدەرگە ارنالعان قازاق تىلىندەگى كور­كەم ادەبيەت, سالالىق ادەبيەتتەر از. سونى­مەن بىرگە كوزى كورمەيتىن, ناشار كو­رە­تىن ازاماتتار­عا ارنالعان اۋديو­­كىتاپتار جوقتىڭ قاسى. ەلىمىزدە برايل قارپىندەگى كىتاپتار تىپتەن شىعا­رىلمايدى. بۇل دا – ۇلكەن ماسەلە», دەيدى گ.مادىباەۆا.

قازىر ءار سالادا تسيفرلاندىرۋ ءۇردىسى ءجۇرىپ جاتىر. دەسەك تە وسى ءبىر زاماناۋي ءتاسىل كىتاپحانا سورەلەرىنە تولىق جەتتى مە ەكەن؟ ەڭ باستىسى, وقىرمانعا قولجەتىمدى مە؟ مۇنى دا سۇراپ بىلدىك.

«كىتاپ قورىن تسيفرلاندىرۋ جۇمىس­تارى 2019 جىلدان باستاپ ىسكە اسىرى­لىپ كەلەدى. وعان ارنايى سكانەرلەر الىندى. تسيفرلاندىرۋدان وتكەن كىتاپتار كازنەب كەلىسىمشارتى بويىنشا جۇرگىزىلەدى, ياعني كىتاپ قورىمىزداعى ولكەتانۋ شى­عارمالارى جانە سيرەك كىتاپتار تسيفر­لاندىرىلىپ, وسى ەلەكترون­دى كىتاپحا­نا پورتالىنا ەنگىزىلەدى. سو­نى­مەن بىرگە كىتاپحانانىڭ رەسمي ساي­تىن­دا «ەلەكتروندىق كاتالوگ» ورنا­لاس­تى­رىلعان. مىسالى, وقىرمان ەلەك­ترون­دى ­كاتالوگ ارقىلى ىزدەگەن كىتا­بى­نىڭ كىتاپحانا قورىندا بار نە جوق ەكە­نىن انىقتاي الادى. وكج كىتاپحا­نالا­رىن تانىمال ەتۋ, بەدەلىن كوتەرۋ, كىتاپحا­نالاردىڭ قىزمەتىن ناسيحاتتاۋدا بار­لىق 18 كىتاپحانانىڭ Facebook, Instagram, YouTube پلاتفورمالارىندا پاراق­شا­لارى جۇمىس ىستەيدى», دەيدى جا­ۋاپتى وكىل.

مىڭداعان كىتاپتىڭ اراسىندا جۇر­گەندە وقىرمان تۋرالى ەرىكسىز ويلا­ناسىڭ. وسى كىتاپتاردى ىزدەپ, سۇراپ ءجۇرىپ وقيتىن جان كوپ پە ەكەن؟ وكج باسشىسى ءار كىتاپحانانىڭ تۇراقتى وقىرمانى از ەمەس دەيدى. وعان قوسا جىل سايىن قوسى­لاتىن جاڭا كەلۋشىلەر تاعى بار.

«وقىرمان سانى جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلەدى. قاشاندا كىتاپتى ىزدەيتىن ادامدار بولادى. ويتكەنى ءبىرى بوس ۋاقىتىن قامتۋ ءۇشىن وقىسا, ءبىرى رۋحاني بايلىق الۋ ءۇشىن, ەندى ءبىرى ءبىلىم الۋ ءۇشىن, ءوزىن ءوزى دامىتۋ ءۇشىن كىتاپقا ۇمتىلادى. وقىرمان اراسىندا قازىر وتباسىمەن وقۋ ءۇردىسى بەلەڭ الىپ كەلەدى. اسىرەسە اكەلەر بالالارىن كىتاپحاناعا ەرتىپ اكەلىپ, وقىرمان زالىندا بىرگە كىتاپ وقىپ وتىرادى. بۇل – وتە اسەرلى كورىنىس. 2021 جىلى 78 مىڭنان استام وقىرمانىمىز بولسا, 2022 جىلى 85 مىڭنان استى. ياعني بۇل كىتاپحانانىڭ وقىرمانعا ۇسىنار مۇمكىندىگىنىڭ بارىن بىلدىرەدى. ودان بولەك كىتاپحانانىڭ الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى وقىرماندارىنىڭ سانى دا ارتىپ كەلەدى. وندا وقىرماندارعا كىتاپتاردى ناسيحاتتاۋ, اۋديوكىتاپتار وقۋ, ەرتەگى وقۋ سياقتى ءتۇرلى ءىس-شارالارمەن بىرگە سايىستار, اكتسيالار, كونكۋرستار, چەللەندجدەر وتكىزىلىپ تۇرادى», دەدى ول.

سونداي-اق «وقيتىن ۇلت» جوباسى شەڭبەرىندە حالىقتىڭ كىتاپ وقۋ بەل­سەندىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ء«بىر ەل – ءبىر كىتاپ» رەسپۋبليكالىق اكتسياسى, «ادەبي ولكەتانۋ», «ناعىز وقيتىن كەز» ءىس-شارالار كەشەنى ۇيىمداستىرىلىپ كەلەدى. ماسەلەن, بىلتىر ء«بىر ەل – ءبىر كىتاپ» رەسپۋبليكالىق اكتسياسى ۇلت ۇستازى احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ 150 جىل­دىق مەرەي­تويىنا وراي عالىمنىڭ شىعار­ماشىلى­عىنا ارنالعان بولسا, بيىل وقىرماندار جازۋشى تولەن ابدىكتىڭ ­تۋىندىلارىن وقىپ جاتىر. ال «ادەبي ولكەتانۋ» جوباسى اياسىندا جەرگىلىكتى اقىن-جازۋشىلار­دىڭ شىعارمالارىن كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ ءھام شىعارماشىل جانداردى قولداۋ ماق­ساتىندا «مەنىڭ قولتاڭبام», ء«تىرى كىتاپ», «اۆتورلىق باع­دارلاما» سىندى ءىس-شارا­لار ءوتىپ ءجۇر. «ناعىز وقيتىن كەز» باعىتىن­دا بۋكروس­سينگ, بۋكدەيتينگ, اكتسيالار, كىتاپ فەس­تيۆالدارى, كۆەست, ينتەللەكتۋال­دى ­ويىندار, سايىستار ۇيىمداستىرىلادى.