قوستاناي وڭىرىنە بەلگىلى اقىن, ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ ۇزدىگى الەكساندرا سۋسلوۆانىڭ «ەكى دوس, بوران جانە سكريپكا» دەپ اتالاتىن پوۆەسى بار. كىشكەنتاي دانيار مەن ءدانيلدىڭ باسىنان وتكەن قىزىقتى وقيعالارعا قۇرىلعان ۇزاق اڭگىمەدە ەكى بالانىڭ اراسىنداعى شىنايى دوستىق تاريحى باياندالادى. تۋىندى بىلتىر ىبىراي التىنسارين اتىنداعى رەسپۋبليكالىق بايقاۋدىڭ ەڭ ۇزدىك شىعارماسى دەگەن باعاعا يە بولدى.
– اكە-شەشەم تىڭ يگەرۋ ناۋقانى قىزىپ تۇرعان 1955 جىلدىڭ مامىر ايىندا لەنينگراد وبلىسىنان مەڭدىقارا اۋدانىنا كوشىپ كەلدى. ول كەزدە مەن ەكى جارىم, ءىنىم ءبىر جارىم جاستا ەكەن. جەتىنشى جەلتوقسانعا دەيىن پالاتكادا تۇردىق دەپ ايتىپ وتىراتىن اكەم. كەيىن جىلى ۇيگە كىردىك. ءالى ەسىمدە, انام البارداعى ۇلكەن پەشكە نان پىسىرەتىن. قازىر سول پەشتەن شىققان ىستىق ناننىڭ ءيىسىن ساعىنامىن. قولى اشىق ادام ەدى. ول كىسى نان ءپىسىرىپ جاتقاندا ءيىسى بۇكىل كوشەنى الىپ كەتەتىن دە, سول ماڭدا ويناپ جۇرگەن بالا بىتكەننىڭ ءبارى ءبىزدىڭ ءۇيدىڭ ماڭىنا جينالا باستايتىن. ءبارىمىز – ورىس, قازاق, بەلارۋس, ۋكراين, مولدوۆان بالالارى – ەسىكتىڭ الدىنداعى ۇزىن داستارقانعا جاعالاي جايعاسىپ الىپ, انامنىڭ بۋى بۇرقىراعان ىستىق نانىن كۇتىپ, ويناپ-ك ۇلىپ وتىراتىنبىز. ول كەزدەگى بالالار سەن ورىسسىڭ, مەن قازاقپىن, ول مولداۆان دەپ ءبولىنۋدى بىلمەيتىن. ءبارىمىز دە ۇلتىنا قاراپ ءبولۋدى بىلمەي وستىك. مەنىڭ بالاقايلارعا ارنالعان شىعارمالارىمنىڭ دەنى كىشكەنتاي وقىرماندارىمدى دوستىق پەن باۋىرمالدىققا, تۋعان جەرگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك پەن ادال ەڭبەككە, ادامگەرشىلىككە ۇندەيتىنى دە سودان شىعار. جالپى, بالا جانى تازا بولادى عوي, سول كىرشىكسىز دۇنيەگە كىربىڭ تۇسىرمەي, وسكەلەڭ ۇرپاقتى مەملەكەتشىل رۋحتا تاربيەلەۋ ماڭىزدى, – دەيدى قالامگەر.
الەكساندرا يلينيچنا – جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى, بالالارعا ارنالعان كوپتەگەن ەرتەگىنىڭ, شاعىن اڭگىمەلەر مەن جەڭىل جىر جيناقتارىنىڭ اۆتورى. قالامگەر-ۇستازدىڭ شىعارمالارى رەسەي, گەرمانيا ەلدەرىندە دە ءجيى جاريالانىپ تۇرادى. كوپشىلىك وقىرماننىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بولەنگەن اۆتور 2017 جىلى «التىن قالام» ادەبي بايقاۋىنىڭ جەڭىمپازى, 2018 جىلى ەل جۇرەگى – استاناعا ارنالعان ادەبي كونكۋرستىڭ ديپلومانتى اتاندى. 2019 جىلى كەرچتە وتكەن «نيمفەي ءۇنى» فەستيۆالىنىڭ دە باس جۇلدەسىن ەنشىلەدى. مۇنىڭ سىرتىندا, ءار جىلدارى ديۋسسەلدورف, پراگا, ماسكەۋ, سيمفەروپول, نيجني نوۆگورود قالالارىندا وتكەن حالىقارالىق ادەبي بايقاۋلارعا قاتىسىپ, قوستاناي توپىراعىنىڭ قادىر-قاسيەتىن, قازاق حالقىنىڭ كەڭپەيىل بولمىسىن, توبىل توڭىرەگىندەگى تامىلجىعان تابيعات كورىنىستەرىن الەم جۇرتشىلىعىنا ولەڭمەن جەتكىزىپ ءجۇر.
– سوڭعى وتكەن حالىق ساناعىنىڭ قورىتىندىسىنا سەنسەك, قازاقستان حالقىنىڭ 34 پايىزىن 17 جاسقا دەيىنگى بالالار قۇرايدى ەكەن, ال 18 جاس پەن 28 جاسقا دەيىنگى جاستاردىڭ ۇلەسى 20 پايىز بولادى. ەلىمىز بويىنشا بىلتىردىڭ وزىندە 450 مىڭ 652 ءسابي دۇنيەگە كەلىپتى. دەمەك قاۋلاپ ءوسىپ كەلە جاتقان كەيىنگى ۇرپاققا دۇرىس تاربيە بەرۋ, ۋاقىت وتكىزىپ الماي ءار جاستىڭ كەۋدەسىنە ۇلى اباي ايتقان ادامشىلىق پەن ەلشىلدىك دانەگىن ەگۋ مىندەت. مەنىڭ شىعارمالارىمنىڭ دا التىن ارقاۋى وسى ماسەلەلەرگە ارنالادى. ءوزىم ورىس تىلىندە جازامىن. ەندى تۋىندىلارىمدى قازاق تىلىنە اۋدارۋدى ارمانداپ ءجۇرمىن. تاياۋدا جازۋشىلار وداعىنىڭ وبلىستىق فيليالىنان مەنىڭ ءبىرسىپىرا اڭگىمە-ەرتەگىلەرىمدى قازاق تىلىنە اۋدارۋ تۋرالى ۇسىنىس ءتۇستى. وعان قۋانا-قۋانا كەلىستىم. ەگەر كىتابىم قازاق تىلىندە جارىق كورىپ جاتسا, ول مەنىڭ ومىرىمدەگى ەرەكشە وقيعا بولاتىنى انىق, – دەيدى اقىن.
الەكساندرا يلينيچنانىڭ اقىندىعى مەن ۇستازدىعىن ايتپاعاندا, وزەكتى دەگەن قوعامدىق-الەۋمەتتىك ماسەلەلەر قوزعالعان القالى جيىنداردا اعىتىلا كەتىپ, كوسىلە سويلەيتىن شەشەندىگىنىڭ ءوزى ءبىر توبە. مۇنداي ساتتەردە ءسوز باسىن ىبىرايدىڭ, ابايدىڭ سوزىمەن تۇزدىقتاپ الىپ, احمەتتىڭ نەمەسە جۇمەكەننىڭ قاناتتى سوزدەرىمەن تۇيىندەيتىن ادەتى.
قازاقتىڭ سالت-ءداستۇرىن, ۇلتتىق اس ءمازىرىن ءبىر ادامداي بىلەتىن الەكساندرا يلينيچنا جەلتوقساننىڭ باسىندا جىلقىنىڭ ءبىر اياعىن ارنايى ساتىپ الىپ, سۇرلەپ قويادى.
– بىزدەگى ورىس ۇلتى وكىلدەرىنىڭ وزگە ەلدەردە تۇرىپ جاتقان ورىستاردان ءبىرشاما ايىرماشىلىعى بار. ءبىزدىڭ بويىمىزعا, قانشا دەگەنمەن, قازاقى سالت-ءداستۇر مەن وسى جەرگىلىكتى جەردە تۇرىپ جاتقان سان الۋان ۇلتتىڭ مادەنيەتى ءسىڭىپ قالعان. ءسوز ورايى كەلگەندە ايتا كەتەيىن, وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن قازاق قۇربىلارىم تارتۋ ەتكەن بىرنەشە قامزولىم بار. شەت مەملەكەتتەر حالىقارالىق ادەبي كونكۋرستارعا شاقىرسا, سول قامزولدارىمدى كيىپ بارام, قايدا بارسام دا ۇستىمنەن تاستامايمىن. جۇرتتىڭ ءبارى قىزىقتاپ سۇراپ جاتادى, ماعان كەرەگى سول, قازاقتىڭ ۇلتتىق تانىم-تۇسىنىگى مەن كيىم كيۋ, اس ازىرلەۋ مادەنيەتىن مايىن تامىزىپ تۇرىپ ايتىپ بەرەمىن. ۇيگە قوناق شاقىرسام, مىندەتتى تۇردە جىلقىنىڭ ءسۇر ەتىن اسامىن, وعان كەيدە قويدىڭ جاس ەتىن ارالاستىرىپ جىبەرەمىن. قوناقتارىڭنىڭ قۇرت قوسقان سورپادان تامسانا ۇرتتاپ قويىپ, الدىنا توسقان اسىڭا, تازا پەيىلىڭە العىس جاۋدىرىپ وتىرعانى قانداي تاماشا؟! وسىنداي ساتتەردە كوڭىلىم توعايىپ, ءوزىم دە ءبىر جاساپ قالام. قازاقتىڭ اراسىندا جۇرگەن سوڭ شۇجىق جاساپ, وعان قانشا ماي قوسۋ كەرەگىنە دەيىن جاقسى بىلەم. العاش رەت قازى اينالدىرىپ, ەت اسىپ, شاقىرعان قوناقتارىمنىڭ ريزاشىلىعىنا بولەنگەنىمدە, ءوزىمدى قۇددى ءبىر ەتنو كۋليناريا عىلىمىنىڭ پروفەسسورى سياقتى سەزىنگەنىم دە راس. بۇل از دەسەڭىز, قويدى 24 مۇشەگە ءبولۋ كەرەك ەكەنىن دە بىلەمىن. 25 قوناق شاقىرساڭ, ەكى قوي سويۋعا تۋرا كەلەدى. قازاقتىڭ قوناعىنا تاباق تارتۋىنىڭ ءوزى دە ءبىر بولەك اڭگىمە, ۇلكەن مادەنيەت قوي. باس تاباققا نەندەي مۇشە سالۋ كەرەك, ەكىنشى, ءۇشىنشى تاباقتارعا نە كەتەتىنىن دە جاقسى بىلەمىن. سەنبەسەڭىز, قوناققا شاقىرايىن, كورسەتەيىن, – دەپ كۇلدى كەيىپكەرىمىز.
الەكساندرا يلينيچنا – تەك شىعارمالارىندا عانا ەمەس, شىنايى ومىردە دە ۇنەمى ەل ىشىندەگى بىرلىك پەن تاتۋلىقتى دارىپتەپ جۇرەتىن قالامگەر. عۇمىرىنىڭ 35 جىلىن ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا ارناعان تاجىريبەلى ۇستاز بۇگىندە قۇرمەتتى زەينەت دەمالىسىندا. سوعان قاراماستان اۋىق-اۋىق وڭىردەگى اۋدان-قالالاردا ورنالاسقان ءتۇرلى كاسىپورىن مەن ءبىلىم ورداسىن ارالاپ, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ جوباسى اياسىنداعى ۇلتارالىق جانە كونفەسسياارالىق تاتۋلىق ماسەلەسىنە ارنالعان دارىستەر وقىپ, ترەنينگتەر وتكىزىپ ءجۇر.
قوستاناي وبلىسى