بالالاردى وڭالتۋ تاجىريبەسى

وسى كەلىسىم اياسىندا قوس تاراپ ءوزارا كاسىبي شەبەرلىكتەرىن شىڭداپ, ارىپتەستىك ىنتىماقتاستىقتى نىعايتادى. سونداي-اق مەديتسينالىق تۋريزم سالاسىندا دا ءوزارا تاجىريبە الماساتىن بولادى. سونىمەن بىرگە وزبەكستاندىق دارىگەرلەردىڭ ايتۋىنشا ءىس-ساپاردىڭ تاعى ءبىر ماقساتى – شىمكەنتتىك ارىپتەستەرىنىڭ وڭالتۋ ەمىندەگى ءادىس-تاسىلدەرىمەن جاقىنىراق تانىسۋ جا­نە ولاردى ءوز تاجىريبەلەرىندە قولدانۋ. تاش­كەنتتىك دەلەگاتسيا شىمقالاداعى باسقا دا وڭالتۋ ورتالىقتارىنا باردى. ون­داعى سال دەرتىنە شالدىققان بالالارمەن جانە ولاردىڭ اتا-انالارىمەن تىلدەستى. ناۋقاس­تارعا كورسەتىلەتىن ەم تۇرلەرىن باقىلادى.

وزبەكستاندا مەديتسينالىق وڭالتۋ شا­راسى كەڭىنەن دامىعان. بىراق نەگىزىنەن ەرەسەك ادامدارعا عانا قىزمەت كورسەتۋگە بەيىمدەلگەن. ەندىگى جەردە كورشىلەس اعايىن بالالارعا دا وڭالتۋ ەمىن جاساۋدى, وسى باعىتتا جۇمىستاردى جانداندىرۋدى قولعا الماقشى. سول ءۇشىن تاجىريبە الماسۋ ماقساتىندا شىمكەنتكە كەلىپ وتىر. ءبىز, ارينە, مۇنداي ەكىجاقتى ارىپتەستىك بايلانىستى ورناتۋعا ارقاشاندا دايىنبىز جانە قولدان كەلگەن كومەگىمىزدى ايامايمىز. ءوز كەزەگىندە شىمكەنتتىك رەابي­ليتولوگتاردىڭ دا وزبەكستاندىق ارىپتەس­تەرىنەن ۇيرەنەرى كوپ. قىسقاشا ايتقاندا بۇل كەلىسىم وڭالتۋ ەم-شاراسىن ەكى جاققا دا ءتيىمدى جولمەن ىلگەرىلەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى №1 وڭالتۋ ورتالىعىنىڭ باس دارىگەرى ن.توقبەرگەنوۆ.

وزبەكستانداعى تەراپيا جانە مەديتسينا­لىق وڭالتۋ عىلىمي-تاجىريبەلىك مەديتسينا ورتالىعى مەديتسينالىق تۋريزم ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, دارىگەر-ەندوكرينولوگ سي­رو­جيددين ءحولمۋمينوۆتىڭ ايتۋىن­شا شىمكەنت قالاسىنداعى وڭالتۋ ورتا­لىق­­تا­رىنداعى ماماندارمەن ىسكەرلىك باي­­لا­نىستى نىعايتۋ, تاجىريبە الماسۋ بىزگە بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋعا كوپ مۇم­كىن­­دىك­تەر سىيلايدى. «№1 وڭالتۋ ورتا­لىعى­مەن اراداعى مەموراندۋم قوس ەلدىڭ رەا­بيليتاتسيالىق مەديتسينا سالاسىن جالعا­عان «التىن كوپىر» ىسپەتتى. ەكىجاقتى كەلىسىمنىڭ ناتيجەسىندە ەندى ارىپتەستىك بايلانىستار نىعايادى. بىلمەگەن جەرىمىزدى قازاقستاندىق مامانداردان سۇرايتىن بولامىز. ءوز كەزەگىندە مەديتسينالىق تەلەكوپىر ارقىلى ءبىز دە بايلانىسقا شىعىپ, تاجىريبە ءبولىسىپ وتىرامىز» دەگەندى ايتتى.

بۇگىنگى تاڭدا قالاداعى وسى وڭالتۋ ورتا­لىعىندا ءتۇرلى سال اۋرۋىنا شال­دىققان 18 جاسقا دەيىنگى بالالار ەمدەلەدى. ەمدەۋ مەكەمەسىنىڭ توسەك-ورنى 110 ادامعا ەسەپتەلگەن. 100 توسەك-ورىن جاتىپ ەمدەلۋگە ارنالسا, قالعان ونىڭ كۇندىزگى ستاتسيوناردا ەم قابىلداۋشىلار پايدالانادى. سونىمەن قاتار 1 جاسقا دەيىنگى ناۋقاس بالالارمەن بىرگە بولاتىن اتا-انالارىنا دا ءۇش مەزگىل تەگىن ىستىق تاماق بەرىلەدى. ال ءبىر جاستان جوعارى ناۋقاستاردىڭ اتا-انالارىنا تەك جاتاتىن توسەك-ورىن عانا تەگىن.

باستاپقى كەزدە ورتالىق 2018 جىلدىڭ قاڭتار ايىندا وبلىسقا قاراستى مەكەمە بولىپ اشىلعان. كەيىن شىمكەنت ءوز الدىنا رەسپۋبليكالىق قالا مارتەبەسىن العان سوڭ, سول جىلدىڭ قىركۇيەگىندە جەرگىلىكتى اكىمدىكتىڭ قاراماعىنا وتەدى. دەگەنمەن ورتالىق مەگاپوليسپەن بىرگە تۇركىستان وبلىسىنىڭ دا ناۋقاستارىنا بىردەي قىزمەت كورسەتە بەرەدى. سوندىقتان مۇندا شاھاردان بولەك تۇركىستان ايماعىنان دا بالالار كەلىپ, ەمدەلىپ كەتەدى.

وڭالتۋ مەكەمەسى باس دارىگەرىنىڭ ورىنباسارى مەيرامگۇل التاەۆا ورتالىقتا 120 قىزمەتكەر جۇمىس ىستەيتىنىن جانە دارىگەرلەردىڭ دەنى جوعارى ءبىلىمدى, بىلىكتى ماماندار ەكەنىن ايتىپ ءوتتى. سونداي-اق بالالار وڭالتۋ ورتالىعىنا جەرگىلىكتى ەمحانادا پورتالعا قويىلىپ بولعان سوڭ كەلە الادى. جانە ناۋقاستىڭ اۋرۋ دارەجەسىنە قاراي جىلىنا بىرنەشە رەت ەم قابىلدايدى.

«بۇل جەردە تىرەك-قيمىل قوزعالىسى بۇزىلعان, تسەرەبرالدى سال اۋرۋىنان جۇتۋ, شايناۋ قىزمەتتەرى ناشارلاعان جانە ءتىل مۇكىستىگى بار بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر ەمدەلەدى. ناۋقاستارعا نەگىزىنەن مەديتسي­نالىق جانە پەداگوگيكالىق, كوررەكتسيالىق ەمدەۋ تۇرلەرى قولدانىلادى. ولارعا ورتوپەد-تراۆماتولوگ, نەۆراپوتولوگ, دەفەكتولوگ, پسيحولوگ, فيزيوتەراپەۆت جانە رەابيليتولوگ سياقتى جوعارى ساناتتى دارىگەرلەر قىزمەت كورسەتەدى. ورتالىقتىڭ باستى ەرەكشەلىگى – مۇندا ءداستۇرلى ەمدەۋ شارالارىمەن بىرگە زاماناۋي مەديتسينالىق وڭالتۋ تاسىلدەرى دە قاتار جۇرگىزىلەدى», دەدى باس دارىگەردىڭ ورىنباسارى.

ماسەلەن, ورتالىقتا كينەزوتەراپيا مەن بوتۋلينوتەراپيا سەكىلدى ەمدەۋ تۇرلەرى بار ەكەن. العاشقى ەمدىك ءتاسىل بالالاردىڭ بۇلشىقەتتەرىن دەنەشىنىقتىرۋ ءادىسى ارقىلى دامىتۋعا كومەكتەسەدى. ال بوتۋلينوتەراپيا ارنايى پرەپارات ارقىلى تسەرەبرالدى سال اۋرۋىنىڭ قيىن تۇرىنە شالدىققان ناۋقاس بالالاردىڭ سىرەسكەن بۇلشىقەتتەرىن جۇمسارتادى. ويتكەنى كوپ جاعدايدا سال اۋرۋىمەن اۋىراتىن بالالاردىڭ اياق-قولدارى, مويىندارى سىرەسىپ قوزعالمايتىندىقتان اتا-انالارىنا ولارعا كۇتىم جاساۋ وتە قيىنعا سوعادى. موينى ءبىر جاعىنا قاراي قيسايىپ قالعان بالالارعا تاماق ءىشۋ – وتە اۋىر. اياعى ەكى جاققا اشىلمايتىن ناۋقاس سابيلەر مەن جاسوسپىرىمدەرگە شالبار كيگىزۋ ازاپتىڭ ازابى. مۇنداي كەزدە بۇلشىقەتتەردى جۇمسارتاتىن ارنايى امپۋلا «سيقىرلى دارىدەي» اسەر ەتەدى. ءارى تاڭنان كەشكە دەيىن بالا كۇتىمىنە بايلانعان اتا-انا ءۇشىن ناعىز كومەك. بۇرىن بۇل ەمدى الۋ ءۇشىن اتا-انالار رەسپۋبليكالىق ەمدەۋ ورتالىقتارىنا باراتىن. جولداما الۋ, ول جاققا بارۋ, كەزەگىن كۇتۋ قانشاما ۋاقىتتى الاتىن. قىمبات امپۋلاعا قولدارى جەتكەنشە اتا-انا بايعۇس كۇتۋمەن, ءارى-بەرى شاپقىلاۋمەن-اق ابدەن شارشايتىن. قازىر بوتۋلينوتەراپيا جەرگىلىكتى وڭالتۋ ورتا­لىق­تارىندا قولدانىلا باستاعالى بۇل قيىندىقتاردىڭ بارلىعى دا ارتتا قالدى. قايتا بۇرىن قولدارى جەتپەي جۇرگەن قانشاما اتا-انا كۇردەلى ەممەن بالالارىن ەمدەتۋگە مۇمكىندىك الدى.

ال كينەزوتەراپيانى ورتالىقتىڭ 12 دارىگەرى ارنايى گەرمانيادان كەلگەن مامانداردىڭ بىلىكتىلىك كۋرسىنا قاتىسا ءجۇرىپ, وقىپ ۇيرەنىپتى. سونىمەن بىرگە 10 مامان استانا قالاسىنداعى ۇلتتىق وڭالتۋ ورتالىعىندا بىلىمدەرىن شىڭداپ قايتقان.

ورتالىقتا, بۇدان بولەك, گالوتەراپيا, پسيحولوگيالىق وڭالتۋ, مونتەسسوري, سەنسور بولمەسى, ەرگوتەراپيا, ويىن تەراپياسى سەكىلدى قوسىمشا ەمدەۋ شارالارى جۇرگىزىلەدى. ەڭ باستىسى ەمنىڭ بارلىق ءتۇرى دە بالالارعا تەگىن كورسەتىلەدى.

«بيىل كوكتەمدە قىزىم ايزەرە ەكى جاسقا تولادى. تۋىلعالى اياعىن ونشا باسا المايتىن. مايدا زاتتاردى ۇستاۋعا قينالاتىن. ءسويتىپ, بىرەۋلەرگە بارىپ اياعىنا ماسساج جاساتتىق. ودان قىزىم جاقسى بولىپ كەتكەن جوق. كەرىسىنشە, ودان بەتەر جۇرە الماي قالدى. ءسويتىپ, جۇرگەندە وسى ورتالىققا جولدامامەن كەلىپ, ەمدىك دەنەشىنىقتىرۋ كۋرستارىنان وتتىك. سودان بەرى قۇدايعا شۇكىر قىزىم اياعىن باسىپ, وزدىگىنەن ءجۇرىپ كەتتى. باسقا دا ەمدىك شارالاردىڭ ناتيجەسىندە ءتىلى شىعىپ, مايدا زاتتاردى ۇستايتىن بولدى. وسىندا كەلگەلى شىنىمدى ايتسام قىزىم كادىمگىدەي اشىلدى. بۇرىن تىرەك-قيمىلىنداعى اۋرۋىنان با, سويلە دەسە اۋزىن اشپايتىن, مىنەزى جامان تۇيىق ەدى. قازىر مىنەز-قۇلقى وزگەرىپ, ادامدارعا ك ۇلىپ قارايتىن بولدى. ۇيدە دە بىلدىرلاپ, ءار نارسەنى ايتىپ, تىنىم تاپپايدى. بۇل – مەنىڭ ءتورتىنشىم. بۇدان بولەك, ءۇش بالام بار. ءوزىم بولسا, بالا كۇتىمىنە بايلانىستى دەكرەتتىك دەمالىستامىن. وسىنداي ەمدەۋ مەكەمەسىن اشىپ, حالىققا جاعداي جاساپ وتىرعان مەملەكەتكە راحمەت. مەديتسينالىق ۇيىمنىڭ قىزمەتىن ۇيىمداستىرىپ, مۇگەدەكتىگى بار بالالارعا قامقورلىق تانىتقان جەرگىلىكتى اكىمدىكتىڭ دە ەڭبەگى جانا بەرسىن. شىنىمەن دە بۇل اتا-انا ءۇشىن ۇلكەن كومەك قوي. جەكەمەنشىك كلينيكالارعا بارا بەرۋگە كوپ اتا-انانىڭ قالتاسى كوتەرە بەرمەيدى. سوندىقتان تەگىن مەديتسينالىق وڭالتۋ كومەگىن كورسەتەتىن مۇنداي ورتالىقتاردىڭ بارى قانداي جاق­سى بولعان. ۋاقىت وزعان سايىن ەلىمىزدىڭ دە مە­ديتسينا سالاسىندا ۇلكەن وزگەرىستەر بولىپ جاتىر. ونى كۇندە كورىپ, بايقاپ ءجۇ­رمىز. كەشەگى ۋاقىت پەن بۇگىنگى كەزدى سالىس­تىرۋعا بولمايدى. بۇگىنگى ۇلتتىق دەنساۋ­لىق ساقتاۋ سالاسى ساپا جاعىنان الدە­قايدا دامىپ كەتكەن. ونى وسىنداي وڭالتۋ ورتالىقتارىنان-اق كورۋگە بولادى. قازاقستان دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە قادام باستى. بارلىق سالا جاڭعىرىپ جاتىر. ادىلەتتى قازاقستاندى قۇرامىز دەگەن جوسپارمەن قازىر بۇكىل ەلىمىز بويىنشا جاڭعىرتۋ باستامالارى قولعا الىنا باستادى. سوندىقتان ۇلتتىق مەديتسينا ساپاسى بۇدان دا جاقسارىپ, الەۋەتى ارتادى دەگەن سەنىمدەمىن», دەدى كىشكەنتاي ايزەرەنىڭ اناسى د.جانىقۇلوۆا.

ايتا كەتۋ كەرەك, مەگاپوليستە قالپىنا كەلتىرۋ مەن وڭالتۋ ەمىن ۇسىناتىن 10 مە­دي­­تسينالىق ۇيىم بار. ولاردا وڭالتۋ ەم-شا­راسى 3 نەگىزگى باعىت بويىنشا جۇر­گىزىلدى. اتاپ ايتقاندا نەۆرولوگيا-نەي­رو­حي­رۋر­گيالىق, كارديولوگيا-كار­ديو­حي­رۋر­گيا­لىق جانە ورتوپەديا-تراۆماتو­لوگيا­لىق. رەسمي دەرەك بويىنشا, بىلتىر قالا­دا­عى وڭالتۋ ەمىنە مۇقتاج 8 671 بالاعا رەابي­ليتاتسيالىق قىزمەت كورسەتىلگەن. سونى­مەن بىرگە جۇيكە جۇيەسى اۋرۋلارىمەن ديسپانسەرلىك ەسەپتە تۇراتىن بەس مىڭ­نان استام بالا وڭالتۋ ەمىن العان. مۇن­داي ورتالىقتار شاھارداعى سال اۋرۋىنا ۇشىراعان بالالاردىڭ 75 پايىزىن قامتي­دى. جەرگىلىكتى وڭالتۋ مەكەمەلەرىنەن بولەك ناۋقاستار رەسپۋبليكالىق «بۋراباي», «بال­بۇلاق», «الاتاۋ» سىندى ۇلتتىق بالالار وڭالتۋ ورتالىقتارىندا ەم قابىلداۋعا جىبەرىلىپ تۇرادى.