ەلىمىزدە ءىس-قاعازداردى جۇرگىزۋ ەلەكتروندى نۇسقاعا كوشىپ جاتقانى بەلگىلى. تسيفرلى قوعامعا نىق قادام باسقاننىڭ اسەرى مە ەكەن, تۇرعىندار ەلەكتروندى تەمەكىنى قولدانا باستادى. وكىنىشتىسى سول, جاسوسپىرىمدەر, اسىرەسە قىزدار اراسىندا بۇل ادەت بەلەڭ الىپ, قوعامنىڭ دەرتىنە اينالىپ وتىر. ۇيات قىسىپ, ءبىر بۇرىشتا تىعىلىپ تارتۋ جوق قازىر.
«اناداي تەمەكى ەمەس قوي» دەپ ەلەكتروندى شىلىمنىڭ زيانىن جوققا شىعاراتىندار بار. «ەلەكتروندى تەمەكى مەن ايكوستىڭ شىلىمعا قاراعاندا زيانى از» دەگەن پىكىردىڭ جاڭساق ەكەنىن ارنايى زەرتتەۋلەر دالەلدەپ بەردى. زەرتتەۋشىلەردىڭ ايتۋىنشا, ەلەكتروندى تەمەكىنىڭ قۇرامىنا مانگو, جەمىس-جيدەك, كرەم سياقتى زاتتار قوسىلاتىندىقتان جاستاردى تەز باۋراپ الادى. شىن مانىندە, كوبىندە نيكوتين بار. شىلىمنان شىعاتىن اەروزولدىڭ قۇرامىندا نيكوتين, كانتسەروگەندى حيميكاتتار, ۇشپا ورگانيكالىق قوسىلىستار, وكپە اۋرۋىمەن بايلانىستى حوش يىستەر, نيكەل, قالايى جانە قورعاسىن سياقتى اۋىر مەتالدار بولۋى مۇمكىن. ۆەيپتىڭ قاپتاماسىنداعى نيكوتين جوق دەگەن جازۋعا بەيقام قاراۋعا بولماس. اقش-تا جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋ سول ەلدە ساتىلاتىن ۆەيپتەردىڭ 99 پايىزىندا نيكوتين بار ەكەنىن كورسەتىپتى.
تەمەكى شەگۋگە ارنالعان سۇيىقتىقتىڭ تەمپەراتۋراسى جوعارىلاعان كەزدە بۋ شىعارۋعا ارنالعان قىزدىراتىن قۇرىلعى ەرىن مەن اۋىز قۋىسىنىڭ شىرىشتى قابىعىن, سونداي-اق تىنىس الۋ جولدارىن كۇيدىرەدى. تەمەكى سۇيىقتىقتىعىنىڭ قۇرامىنا كىرەتىن دياتسەتيل تىنىس الۋ جولدارىنىڭ شىرىشتى قابىعىن زاقىمدايدى, ونىڭ سالدارى تىنىس الۋدى تارىلتاتىن برونحيت بولۋى مۇمكىن. قىسقاسى, نيكوتين قاتتى تاۋەلدى ەتىپ, جاسوسپىرىمدەردىڭ ميىنىڭ دامۋىنا زيان كەلتىرەدى. ميدىڭ نازار اۋدارۋعا, وقۋعا, كوڭىل كۇيگە جاۋاپ بەرەتىن بولىگى زاقىمدالادى. عىلىمنىڭ ءسوزى بۇل. دالەلدەنگەن!
الىستان مىسال ىزدەپ كەرەك ەمەس. سوڭعى ۋاقىتتا تمد كولەمىندە, سونىڭ ىشىندە ەلىمىزدە جاستاردىڭ ۆەيپ پەن نيكپەكتەن زارداپ شەگىپ, ۋلانۋ دەرەكتەرى ءجيى تىركەلىپ ءجۇر. كەيبىر ۆەيپتەر 300 رەت سورۋعا ارنالعان. بۇلاردىڭ بارلىعى بەكىتىلگەن مەملەكەتتىك ستاندارتسىز, باقىلاۋسىز جاسالاتىندىقتان, وندا ناقتى قانشا نيكوتين بارى بەيمالىم. ماسەلەن, ءبىر دانا شىلىمدا ورتاشا ەسەپپەن 1-2 ميلليگرامم نيكوتين بولسا, ءبىر نيكپەكتە ونىڭ كولەمى ونداعان ەسە اسىپ ءتۇسۋى مۇمكىن.
جوعارىدا ايتقانىمىزداي, بويجەتكەندەر اراسىندا ەلەكتروندى تەمەكى سانگە اينالىپ بارا جاتقانى بەلگىلى. ءتىپتى قىزدار ءبىر-ءبىرىنىڭ تۋعان كۇنىنە ۆەيپ سىيلايتىن ء«داستۇر» پايدا بولىپتى. اسەم بەزەندىرىلىپ, كىشكەنتاي قۇتىعا, قوراپشاعا تولتىرىلعان بۇل ونىمدەر الدەبىر يننوۆاتسيا, ءساندى تاۋار رەتىندە كوزدىڭ جاۋىن الادى. ماسەلەن, ۆەيپتەردە باتارەيا زاريادى, كارتريدجدەگى ءونىمى قانشا قالعانىن كورسەتەتىن ينديكاتور-لامپا قاراستىرىلعان. سايكەسىنشە, جاستار ونى دە-ۆايس, گادجەت دەپ تانيدى.
قازىر كەز كەلگەن گيپەرماركەتكە, ءىرى دۇكەنگە كىرسەڭىز, تەمەكى ونىمدەرى كاسسا الدىنداعى بيىك ورنالاسقان ادەمى سورەدە قاز-قاتار ءتىزىلىپ تۇرادى. كاسساعا كەزەگىڭىزدى كۇتكەنشە سونى تاماشالاۋعا ءماجبۇرسىز. بۇل, اسىرەسە, جاستاردىڭ وعان دەگەن ىنتا-ىقىلاسىن تۋدىرادى دەيدى ماماندار.
دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ مالىمەتىنشە, جەر شارىندا 1 ملرد-تان استام ادام شىلىم شەگەدى. تەمەكى تۇتىنۋشىلار جىلىنا 5,7 ملرد دانا تاباك ونىمدەرىن پايدالانىپ, 1 ملن توننا تۇقىل تاستايتىن كورىنەدى. بەيرەسمي مالىمەت بويىنشا الەمدە 40 ميلليونداي ادام ەلەكتروندى تەمەكى تارتادى. جىل سايىن تەمەكى زيانىنان 8 ميلليوننان استام ادامنىڭ ءومىرى قيىلادى ەكەن. ولاردىڭ 7 ميلليوننان استامى تەمەكى شەگۋشىلەر مەن بۇرىن تەمەكى تۇتىنعاندار, 1,2 ميلليونعا جۋىعى تەمەكى شەكپەيتىن, بىراق تەمەكى ءتۇتىنىنىڭ اسەرىنە ۇشىراعاندار.
ماسەلەنى تۇبەگەيلى شەشۋدىڭ جولدارىن قاراستىرۋ ماڭىزدى. تەمەكى ءوندىرۋ كومپانيالارىنىڭ بەلسەندى جارناما جۇمىسى جانە تەمەكى باعاسىنىڭ تومەن بولۋى الاڭداتادى. جاسوسپىرىمدەر مەن جاستار اراسىندا تەمەكى شەگۋدىڭ الدىن الۋ جۇمىستارى مىقتاپ قولعا الىنۋعا ءتيىس. دۇرىسى, جاسوسپىرىمدەردىڭ ەلەكتروندى تەمەكىگە دەگەن قۇشتارلىعىن زاڭ ارقىلى تەجەۋ كەرەك. تۇكىرىك ءۇشىن ايىپپۇل قاراستىرىلىپ جاتقاندا ەلەكتروندى شىلىمعا قاتىستى ايىپپۇلدى رەتتەۋگە بولاتىن شىعار...