وتكەن سەنبىدە “استانا” الاڭىندا الماتى قالاسى مەن وبلىسى تاۋار وندىرۋشىلەرىنىڭ كەڭ اۋقىمدى اۋىل شارۋاشىلىق جارمەڭكەسى ءوتتى. ۇلكەن اسسورتيمەنتتەگى ەت پەن كوكونىس ونىمدەرى نارىقتاعى باعادان 15-20 پايىزعا تومەن ساتىلىپ, تۇتىنۋشىلار كوڭىلىنەن شىققان جارمەڭكەنى الماتى قالاسى مەن وبلىسىنىڭ باسشىلارى ا.ەسىموۆ پەن س.ۇمبەتوۆ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ا.كۇرىشباەۆ ارالاپ كوردى. ال ارنايى وتكەن كەڭەستە شاھار باسشىسى “قازاگرو” ۇلتتىق حولدينگىن وتكىر سىنعا الدى.
وڭتۇستىك استانادا ساۋدا كورىگىن قىزدىرعان جارمەڭكەگە ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ تياناقتى دايىندالعانى بىردەن-اق كوزگە ۇرىپ تۇردى. ءار اۋداننىڭ اتى جازىلىپ, ءبىرىڭعاي تىگىلگەن شاتىرلار, ءتۇرلى-ءتۇستى شارلارمەن كومكەرىلگەن سورەلەردىڭ ساتۋشىلارعا دا, ساتىپ الۋشىلارعا ىڭعايلىلىعى ءوز الدىنا, ونىمدەردىڭ باعاسىنا دا جۇرتشىلىق ءدان ريزا. ماسەلەن, ەتتىڭ كيلوسى – 600-700, قازى-قارتا – 1100, كارتوپ – 70, بالىق – 400, تاۋىق 360 تەڭگە ارالىعىندا. قالادان شالعايلىعىنا قاراماستان رايىمبەك اۋدانىنىڭ ءبىر عانا اۋىلى 150 مىڭ تەڭگەنىڭ تاۋارىن اكەلگەن ەڭبەگىن دە ەسكەرۋىمىز كەرەك سياقتى.
جۋرناليستىك قىزىعۋشىلىقپەن ەكى قولىنداعى سومكەسى لىق تولعان اعايدى سوزگە تارتتىق. ءوزىن الماتى تەمىر جول اكادەمياسىنىڭ دوتسەنتى قازبەك تۇرعازينوۆ دەپ تانىستىرعان ول قالانىڭ ورتالىعىندا تۇراتىندىقتان مۇنداي جارمەڭكەلەردى جىبەرمەيتىنىن, ءارى مۇندا كەلگەن سايىن, تەك ارزان باعاعا ساۋدا جاساپ قانا ەمەس, كونتسەرت تىڭداپ دەمالىپ قايتاتىنىن ايتا كەلە, مال دا, كوكونىس تە وزدىگىنەن وسپەيدى, اۋىل ادامدارىنىڭ ەڭبەگىن دە ادال باعالاۋ كەرەكتىگىن ەسكەرتە كەتتى.
ءبىز دە تۇتىنۋشى رەتىندە ءوز قاجەتىمىزدى ساتىپ الا ءجۇرىپ, قازاقتىڭ ۇمىتىلىپ كەتكەن اۋەس تاماعى ۇيىتىلگەن قوي ەتىنىڭ ساتىلىپ جاتقانىن كورىپ, سول اراعا توقتادىق. سويتسەك, مۇنداي ەتتى جامبىل اۋدانىنىڭ جىگىتتەرى اكەلگەن ەكەن.
– بۇگىنگى جارمەڭكەگە 6 ملن. تەڭگە كولەمىندە اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ۇسىنىپ وتىرمىز, – دەدى بىزگە جامبىل اۋدانىنىڭ اكىمى ماحاببات بيگەلديەۆ. – ماسەلەن, اۋدانداعى جىلىجايلاردا وسەتىن كوكونىستىڭ بارلىق ءتۇرى, جىلقى, سيىر, تۇيە, ءتىپتى ۇيىتىلگەن قوي ەتى, ءسۇت, ىرىمشىك, قۇرت, ايتەۋىر اۋىلدا قانداي ءونىم وندىرىلەدى, سولاردىڭ ءبارى بار. اكەلىنگەن بارلىق تاۋارلار ارناۋلى تەكسەرۋدەن ءوتىپ, سەرتيفيكاتتالعان. مۇندا دا ەشقانداي مەكەمەلەردىڭ كەدەرگىسىنسىز ساتامىز. ورىن ماسەلەسى شەشىلىپ, بارلىق جاعداي جاسالعان. ءبارى تەگىن. ەگەر وندىرۋشىلەر وسى زاتتارىن بازارعا اپارىپ ساتاتىن بولسا, تاڭعى بەستەن تۇرىپ, ورىن الىپ, وعان اقشا تولەپ اۋرەگە تۇسەر ەدى. بىزدەر اۋەزوۆ اۋدانىنا بەكىتىلگەندىكتەن, سەنبى, جەكسەنبى كۇندەرى بارلىق ءونىمىمىزدى الىپ, سول اۋدانعا دا اپارامىز. مەنىڭشە, مۇنداي جارمەڭكەلەر قالاعا دا, شارۋا قوجالىقتارىنا دا وتە ءتيىمدى.
ىلە اۋداندىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باستىعى اسقار يۋسۋپوۆ تا جارمەڭكەگە جالپى سوماسى 5 ملن. اسا تەڭگەنىڭ ءونىمىن اكەلگەنىن, اسىرەسە, اۋدانداعى “رايىمبەكاگروسۇت” “مەركۋري”, شۇبات وندىرەتىن “بەكەت-داۋلەت”, “پەرۆومايسكي دەليكاتەس”, “سارىبۇلاق” فيرمالارىنىڭ ونىمدەرى ۇلكەن سۇرانىسقا يە بولعانىن جەتكىزدى.
جارمەڭكەدە جەدەل سۇحبات بەرگەن قالا باسشىسى الماتىلىقتارعا جىلىنا 2,5 ملرد. دوللاردىڭ تاعامى قاجەت بولسا, سونىڭ 1,5 ميللياردىن الماتى وبلىسىنان الاتىنىن, بۇل وتە ۇلكەن كولەم ەكەنىن, بىراق, ءالى دە ونى كوبەيتۋگە, ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بارلىعىن جەتكىزسە, الماتى وبلىسىنىڭ باسشىسى ۇيىمداستىرىلىپ وتىرعان شاراعا وبلىستىڭ تاۋار ءوندىرۋشىلەرى 45 ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى بويىنشا 105 ملن. تەڭگەنىڭ تاۋارىن اكەلىپ وتىرعانىن, بۇل ءۇردىس اعىمداعى جىلى دا جالعاسىن تاباتىن جەتكىزدى.
بۇل ماسەلە ودان ءارى الماتى اكىمدىگىندە الماتى قالاسى مەن وبلىس اۋداندارىنىڭ اكىمدەرى, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى دەپارتامەنتتەرىنىڭ باسشىلارى, ءىرى كاسىپورىن جەتەكشىلەرى باس قوسقان كەڭەيتىلگەن كەڭەستە جالعاستى. وندا اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترى, الماتى قالاسى مەن وبلىس باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن “2010-2014 جىلدارى الماتى قالاسى توڭىرەگىندەگى ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋى باعدارلاماسىنىڭ دامۋى” جوباسى تالقىلانىپ, كەڭىنەن ءسوز بولدى.
جيىندى اشقان احمەتجان سماعۇل ۇلى جالپى الماتى وبلىسىنىڭ قالاداعى وتكىزىپ كەلە جاتقان جارمەڭكەلەرى ازىق-ت ۇلىك باعاسىن كوتەرمەي ۇستاپ تۇرۋدىڭ ۇلكەن تەتىگى ەكەندىگىن كورسەتىپ وتىرعانىن, بيىلعى جىلدىڭ وزىندە تاۋار اينالىمى جارتى ملرد. تەڭگەگە جۋىق قارجىنى قۇراعان 28 جارمەڭكە وتكىزىلگەنىن, بۇل ءسوز جوق, قالا تۇرعىندارىنا قىس پەن كوكتەمگى مەزگىلدە ۇلكەن دەمەۋ بولعانىن اتاپ وتسە, وبلىس اكىمى سەرىك ابىكەن ۇلى بۇگىندە ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن جانە قولداۋىمەن الماتى قالاسىنىڭ اينالاسىندا تولىمدى ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىن قۇرۋ ماسەلەسى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىنا, بۇل وڭتۇستىك استانانىڭ رىنوگىنا جۇمىس ىستەيتىنە جانە ونىڭ نەگىزگى ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنا دەگەن قاجەتتىلىگىن تولىق قامتاماسىز ەتەتىنىنە, وسى زامانعا لايىق وندىرىستىك ينفراقۇرىلىمداردىڭ قالىپتاسۋىنا ىقپال جاسايتىنىنا توقتالا كەلىپ, وبلىستاعى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ جالپى ءونىمى 2008 جىلمەن سالىستىرعاندا 13,9 پايىزعا ارتىپ, 219,8 ملرد. تەڭگەنى قۇراعانىنان حاباردار ەتتى.
– ءبىز بىلتىر قازاقتىڭ ەجەلگى ۇلتتىق سۋسىنى شۇبات پەن قىمىزعا سۋبسيديا بەرۋ تۋرالى ماسەلە كوتەرگەنبىز. بيىل شۇباتقا 45 ملن., قىمىزعا 12 ملن. تەڭگە ءبولىنىپ وتىر, ول ءۇشىن مينيسترلىككە راحمەت. الداعى ۋاقىتتا الماتى وبلىسىنىڭ وندىرۋشىلەرى قالادا دا قىمىزحانا اشۋلارى كەرەك دەپ ويلايمىن. وعان ءبىزدىڭ قالانى دا, دالانى دا قامتاماسىز ەتەتىن جاعدايىمىز بار, – دەي كەلە, وبلىس باسشىسى ءوز ويىن جارمەڭكەنىڭ نەگىزى – نارىقتاعى باعادان 15-20 پايىز تومەن بولۋى كەرەك, ەگەر جوعارى بولسا, ودان كەلىپ-كەتەر پايدا جوق, ءويتكەنى, بازارلاردان كوتەرمە باعامەن ساتىپ الىپ, ءوز باعاسىن قويىپ وتىراتىن دەلدالداردان ساقتانۋ ءۇشىن باقىلاۋدى دۇرىس ۇيىمداستىرۋ قاجەت دەپ قورىتتى.
ءوز كەزەگىندە ءسوز العان اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اقىلبەك كۇرىشباەۆ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدەگى ناقتى قۇرال ەلدىڭ ءىرى قالالارىنىڭ, اتاپ ايتقاندا, الماتىنىڭ جانە استانانىڭ توڭىرەگىندە ورنىقتى جۇمىس ىستەيتىن وندىرىستىك بەلدەۋدى دامىتۋ ەكەندىگىنە ەكپىن ءتۇسىردى.
– ەلباسىنىڭ بيىلعى جولداۋىندا اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋدىڭ ءىرى اۋقىمدى مىندەتتەرى بەلگىلەندى, – دەي كەلە مينيستر, بۇل مىندەتتەر اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى جاساعان 2010-2014 جىلدارعا ارنالعان اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋ باعدارلاماسىنىڭ نەگىزىنە الىنعانىن, ونى جۇزەگە اسىرۋدا, بىرىنشىدەن, ىشكى, سونداي-اق, سىرتقى رىنوكتار قاجەتسىنەتىن ونىمدەر ءوندىرىسىن, ەكىنشىدەن, زاماناۋي تەحنولوگيالاردى وندىرىسكە ەنگىزۋ ءۇردىسىن ىنتالاندىرۋ ءۇشىن قولداۋدىڭ ىقتيمال شارالارىن بارىنشا پايدالانۋ, ۇشىنشىدەن, جۇزەگە اسىرىلاتىن شارالاردى ايقىن ناقتىلاي ءتۇسۋ ءۇشىن اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋدىڭ باسىمدىق سەگىز شەبەرلىك-جوسپارىن جاساۋ كەرەكتىگىنە توقتالدى.
جيىن سوڭىندا تاراپتار قىركۇيەك ايىندا تالدىقورعاندا تاعى دا باس قوساتىن بولىپ ۋاعدالاستى. وندا الماتى قالاسىنىڭ الداعى بەسجىلدىقتا ءوسۋ دەڭگەيىن ەسەپتەپ, سوعان لايىقتالعان ازىق-ت ۇلىك باعدارلاماسى تالقىلانباق. ال اۋىل شارۋاشىلىعى جارمەڭكەسى قالا اۋداندارىندا قاراشانىڭ العاشقى سەنبىسىنە دەيىن اپتا سايىن ءوتىپ تۇرماق.
گۇلزەينەپ سادىرقىزى.