جامبىل وبلىسىندا بيىلعى ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋدى ۇيىمداستىرۋ مەن وتكىزۋگە دايىندىق قانداي؟
جامبىل وبلىسى اكىمدىگىنىڭ ءبىلىم باسقارماسى 2009-2010 وقۋ جىلىندا وبلىس مەكتەپتەرىندە ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋدى ۇيىمداستىرۋ جانە وتكىزۋ ءجونىندە بىرقاتار جۇمىستار اتقارىپ كەلەدى. اۋەلگى ايتارىمىز, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ “ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋدى ۇيىمداستىرۋ جانە ءوتكىزۋ ەرەجەسىنە” سايكەس جۋالى, قورداي, مويىنقۇم, مەركى, ت.رىسقۇلوۆ اتىنداعى, تالاس, سارىسۋ, شۋ اۋداندارى مەن تاراز قالاسىندا 10 ۇلتتىق ءبىرىڭعاي تەستىلەۋ وتكىزۋ پۋنكتتەرى قۇرىلىپتى. بۇگىنگى كۇنى بارلىق مەكتەپتەر مەن ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋ وتكىزۋ پۋنكتتەرىندە اعىمداعى جىلعى ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋدى ويداعىداي وتكىزۋگە دايىندىق جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە.
بيىلعى ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋدى وتكىزۋ تارتىبىنە ءبىرقاتار وزگەرىستەر ەنگىزىلىپ, مەكتەپ بىتىرۋشىلەردىڭ ۇلگەرىمىنە قويىلاتىن تالاپتار كۇشەيە تۇسكەنى بەلگىلى. اتاپ ايتقاندا, مەكتەپ بىتىرۋشىلەردىڭ ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋ كەزىندە جەكەلەگەن پاندەر بويىنشا قورىتىندى كورسەتكىشتەرىن باعالاۋ شكالاسىنا وزگەرىستەر ەنگىزىلگەن. ياعني, بىلتىرعى جىلعى ۇبت-دا جەكەلەگەن پاندەر بويىنشا “قاناعاتتانارلىق” باعا الۋ ءۇشىن 3 بالل جيناۋ جەتكىلىكتى بولسا, بيىلعى جىلى ول 4 بالعا كوتەرىلگەن. سونىمەن قاتار, شەكتى دەڭگەيدەن ءوتۋ ءۇشىن 45 بالل جيناۋ جەتكىلىكتى بولسا, بيىل ول 50 بالعا كوتەرىلىپ وتىر.
— ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋگە قاتىساتىن 7545 مەكتەپ ءبىتىرۋشىنىڭ 5614-ءى, ياعني 74,4 پايىزى بىلىمدەرىن قازاق ءتىلىندە, ال 1931-ءى, ياعني 25,6 پايىزى ورىس تىلىندە سىنايدى. ونىڭ 3018-ءى, ياعني 40 پايىزى قالا مەكتەپتەرىنىڭ (تاراز قالاسىنان – 2532, شۋ قالاسىنان – 194, قاراتاۋ قالاسىنان – 143, جاڭاتاس قالاسىنان – 149 مەكتەپ ءبىتىرۋشى), ال 4527-ءسى, ياعني 60 پايىزى اۋىل مەكتەپتەرىنىڭ وقۋشىلارى, – دەگەن بىزبەن اڭگىمەسىندە وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسى باستىعىنىڭ مىندەتىن ۋاقىتشا اتقارۋشى سۇلۋشاش قۇرمانبەكوۆا.
جاقىندا ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋدى ءتيىمدى ۇيىمداستىرۋ مەن وتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ كەڭەيتىلگەن ءماجىلىسى وتكىزىلدى. ءماجىلىس بارىسىندا وقۋ جىلىنىڭ باسىنان بۇگىنگى كۇنگە دەيىنگى اتقارىلعان ءىس-شارالارعا كەڭىنەن ساراپتاما جاسالىنىپ, ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋدى وتكىزۋ مەن ۇيىمداستىرۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا جانە دايىندىق جۇمىستارىن جان-جاقتى جانداندىرۋعا باعىتتالعان ارنايى شەشىمدەر قابىلداندى.
البەتتە, وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىندا ۇبت-نى ويداعىداي وتكىزۋ جونىندە كوڭىلدى الاڭداتاتىن ماسەلە دە بار. مىسالى, بارلىعى 11071 مەكتەپ ءبىتىرۋشىنىڭ 7545-ءى, ياعني 68,2 پايىزى ۇلتتىق بىرىڭعاي تەست تاپسىرۋعا ءوتىنىش بەرسە, ال 3526, ياعني 31,8 پايىز مەكتەپ ءبىتىرۋشى ءداستۇرلى مەملەكەتتىك ەمتيحان تاپسىرۋعا ءوتىنىش بىلدىرگەن. بۇل ءۇشىن كىمدى كىنالاۋعا بولادى: اتا-انا, وقۋشى الدە مۇعالىمدەر مەن مەكتەپ باسشىلارىن با؟ بۇل ساۋال, اسىرەسە, قورداي, مويىنقۇم, جامبىل جانە شۋ اۋداندارىنىڭ اكىمدەرى مەن ءبىلىم بولىمدەرىنىڭ باسشىلارىنا, مەكتەپ ۇجىمدارىنا تىكەلەي قاتىستى. ويتكەنى, ۇبت-دان ء“وز ەركىمەن باس تارتۋ” دەگەن ۇدەرىس وسى اۋدانداردا كوبىرەك ورىن الىپ وتىر. بۇل ءتىزىمنىڭ ىشىندە اۋدان, قالا اكىمدەرىنىڭ ءى توقسان قورىتىندىسى بويىنشا انىقتالعان رەيتينگىندە ءبىرىنشى ورىندى يەلەنگەن قورداي اۋدانىنىڭ (اكىمى ءى. تورتاەۆ) تۇرۋى, ءتىپتى ۇيات.
ءيا, مۇنى مەكتەپ باسشىلارىنىڭ وقۋشىلارعا بەرەتىن ءبىلىم-بىلىگىنىڭ تومەندىگىن كورسەتپەيىن دەگەن ارەكەتى دەسەك تە بولادى. مىسالى, قورداي اۋدانىندا ۇبت-دان “باس تارتقان” مەكتەپ ءبىتىرۋشىنىڭ سانى 419 بولعان. بۇل جەرگىلىكتى مەكتەپ بىتىرۋشىلەردىڭ 40 پايىزىن قۇرايدى. ال 370 شاكىرت جوعارى وقۋ ورنىنا ءتۇسىپ, ءبىلىمدى مامان اتانعىسى كەلمەيدى دەيدى. جانە وقۋشىلاردىڭ ءبىر بولىگى ۇبت سەرتيفيكاتىن تالاپ ەتپەيتىن رەسەي, قىرعىزستان سياقتى كورشى ەلدەرگە بارىپ جوعارى وقۋ ورىندارىنا تۇسەمىز دەيتىن كورىنەدى.
بۇل ماسەلەگە ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ج. تۇيمەباەۆ جەتە ءمان بەرگەنى ءجون دەيمىز. ول ءۇشىن مينيسترلىك دايىنداعان “ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋدى ۇيىمداستىرۋ جانە وتكىزۋ ەرەجەسىندە” جازىلعان “مەكتەپ ءبىتىرۋشىلەر ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋگە ەرىكتى تۇردە قاتىسادى” دەگەن ماعىناداعى سويلەمدى “مىندەتتى تۇردە قاتىسادى” دەپ وزگەرتىلسە, اۋىل مەكتەپتەرىندە مۇنداي ورەسكەلدىكتەر بولماس پا ەدى دەپ ويلايمىز. سوندىقتان, ەلىمىزدىڭ “باس ۇستازىنا” بۇل ماسەلەدە مەكتەپ ديرەكتورلارى مەن مۇعالىمدەرىن عانا كىنالاي بەرمەي, ونى زاڭدى تۇرعىدان شەشۋگە بولاتىنىن دا جەتكىزگىمىز كەلەدى.
كوسەمالى ساتتىباي ۇلى.
جامبىل وبلىسى.