ءىس-شاراعا رەسپۋبليكالىق سالالىق كاسىپوداقتاردىڭ, ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندەگى كاسىپوداق ورتالىقتارىنىڭ باسشىلارى, كاسىپوداق بەلسەندىلەرى قاتىستى.
ساتىبالدى داۋلەتالين كونستيتۋتسيالىق كوميسسيا قۇرامىنداعى جۇمىس تۋرالى ايتىپ بەردى جانە ەلىمىزدە جۇرگىزىلىپ جاتقان كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ تاريحي ماڭىزىن اتاپ ءوتتى.
«كونستيتۋتسيالىق كوميسسياعا بۇگىنگى تاڭدا ساياسي پارتيالاردان, ۇكىمەتتىك ەمەس جانە قوعامدىق ۇيىمداردان, ەل ازاماتتارىنان 4 000-نان استام ۇسىنىس پەن ءوتىنىش كەلىپ ءتۇستى. بۇل وتانداستارىمىزدىڭ ەلىمىزدىڭ نەگىزگى زاڭى قانداي بولاتىنىنا بەيجاي قارامايتىندىعىن, سونداي-اق ونىڭ رەفەرەندۋمدا حالىق تاراپىنان قابىلداناتىنىن بىلدىرەدى. قازىرگى وزگەرىستەر مەملەكەتىمىزدىڭ دامۋىنداعى جاڭا ءارى تاريحي كەزەڭدى باستاپ بەرەدى», دەدى قركف توراعاسى.
جاڭا جوبانىڭ ىشىندەگى ەڭ ماڭىزدى تۇستارىنا توقتالعان ساتىبالدى داۋلەتالين بىرنەشە جايتتى ءتۇسىندىرىپ ءوتتى.
«جوبانىڭ تۇتاستاي العاندا الەۋمەتتىك مەملەكەتكە باعدارلانۋى ەرەكشە ماڭىزدى. كاسىپوداقتار ءۇشىن ەڭبەك ەتۋ قۇقىعى جانە ونىڭ كونستيتۋتسيالىق مازمۇنى – جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنداعى نەگىزگى ساتتەردىڭ ءبىرى. جوبا قولدانىستاعى كونستيتۋتسيادان ايىرماشىلىعى, اركىمنىڭ ەڭبەك ەتۋگە جانە قىزمەت ءتۇرىن ەركىن تاڭداۋعا قۇقىعىن راستايدى. بىراق ەڭ باستى جاڭالىق – بۇل قۇقىق ەندى مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگىمەن جانە ادامنىڭ قۇندىلىعىمەن تىكەلەي بايلانىستى بولادى. بۇل دەگەنىمىز, جۇمىسقا جاي عانا ء«ىس» دەپ ەمەس, ادامنىڭ لايىقتى ءومىر ءسۇرۋىنىڭ نەگىزى رەتىندە قاراۋ. ەڭبەك ەتۋ قۇقىعى دەگەنىمىز – تەك جۇمىس ورنىنىڭ بولۋى ەمەس, ول قاۋىپسىز ەڭبەك جاعدايى, ءادىل جالاقى جانە جۇمىس بەرۋشىنىڭ ءوز بەتىمەن شەشىم قابىلداۋىنان نەمەسە كەمسىتۋدەن قورعالۋ دەگەن ءسوز. وسى قۇقىقتىڭ كونستيتۋتسيادا بەكىتىلۋى جۇمىسشىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرەدى. سەبەبى كەز كەلگەن رەفورما نەمەسە تسيفرلاندىرۋ جۇمىستارى الدىمەن ەڭبەك ادامىن قورعاۋ قاعيداسىنا سۇيەنۋى كەرەك», دەپ ءوز ۇستانىمىن ءبىلدىردى كاسىپوداقتار فەدەراتسياسىنىڭ توراعاسى.
تاعى ءبىر ماڭىزدى وزگەرىس دەپ ساتىبالدى داۋلەتالين جاڭا كەڭەسشى ورگان – حالىق كەڭەسىنىڭ قۇرىلۋىن سانايدى.
ماگەرراموۆ: جاڭا كونستيتۋتسيا مەملەكەت ساياساتىنىڭ جاڭا باعدارىن ايقىندايدى
«جوبادا حالىق كەڭەسى تۋرالى ەرەجەنىڭ ازاماتتاردىڭ مەملەكەتتى باسقارۋعا قاتىساتىن جەكە مەكەمەسى رەتىندە پايدا بولۋىن – حالىقتىڭ بيلىك ىسىنە ناقتى ارالاسۋىنىڭ كەڭەيۋى دەپ قاراستىرۋعا بولادى. ءوز ماعىناسى بويىنشا بۇل جاي عانا كورىنىس ءۇشىن نەمەسە قۇر بەلگى ءۇشىن جاسالعان ۇيىم ەمەس. بۇل كەڭەس قوعام مەن بيلىك اراسىنداعى تىكەلەي سويلەسۋ قۇرالى رەتىندە, جاڭا ۇسىنىستار ايتۋ, ماڭىزدى رەفورمالار مەن قوعامعا قاجەتتى شەشىمدەردى تالقىلاۋ مۇمكىندىگىمەن جاسالعان. جالدامالى جۇمىسشىلار مەن كاسىپوداقتار ءۇشىن بۇل وتە ماڭىزدى. العاش رەت كونستيتۋتسيالىق دەڭگەيدە الەۋمەتتىك توپتار, سونىڭ ىشىندە ەڭبەك ۇجىمدارى, ەلدەگى ماسەلەلەرگە رەسمي تۇردە اسەر ەتە الاتىن, زاڭ شىعارۋعا ۇسىنىس بەرە الاتىن جول اشىلادى. ولار ەندى تەك ءىس بولىپ قويعاننان كەيىن عانا ەمەس, شەشىم قابىلدانار كەزدە دە ىقپال ەتەدى», دەپ اتاپ ءوتتى قركف توراعاسى.
ءوز كەزەگىندە قركف توراعاسىنىڭ ورىنباسارى نۇرلان وتەشەۆ جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنىڭ نەگىزگى ەرەجەلەرى تۋرالى ايتىپ بەردى. ول جيىنعا قاتىسۋشىلاردىڭ نازارىن مەملەكەتتى باسقارۋ جۇيەسىنە ۇسىنىلاتىن وزگەرىستەرگە, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنا قاتىستى ماسەلەلەرگە اۋداردى.
جاڭا كونستيتۋتسيادا تەڭگەنى ۇلتتىق ۆاليۋتا رەتىندە بەكىتۋ ۇسىنىلدى
جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىن تالقىلاي وتىرىپ, سالالىق جانە اۋماقتىق كاسىپوداق جەتەكشىلەرى ءوز ۇسىنىستارىن ەنگىزىپ, پىكىرلەرىن ءبىلدىردى.
«قىزمەت» مەملەكەتتىك, بانك مەكەمەلەرى جانە قوعامدىق قىزمەت كورسەتۋ قىزمەتكەرلەرىنىڭ سالالىق كاسىپوداعىنىڭ توراعاسى ميربولات جاقىپوۆ قازىرگى كونستيتۋتسيا مەن جاڭا جوبانى سالىستىرا تالداۋ قۇقىقتار مەن بوستاندىقتاردىڭ ناقتىلانعانىن, سونداي-اق حالىقتىڭ مۇددەسىن قورعاۋدىڭ زاڭدى جولدارى كورسەتىلگەنىن ايتتى.
سونىمەن قاتار, حيميا, مۇناي-حيميا جانە ءوندىرىستىڭ ۇقساس سالالارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ سالالىق كاسىپتىك وداعىنىڭ توراعاسى كەرىم پىرىمقۇل ۇلى جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىندا سوت جۇيەسىندە قورعاۋ مەن ايىپتاۋدىڭ تەڭ بولۋى وتە ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«QAZAQMETAL KÁSIPODAǴY» قازاقستاندىق سالالىق تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كاسىپتىك وداعىنىڭ توراعاسى, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى اسىلبەك نۇرالين جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىندا بەلگىلەنگەن پارلامەنتتىك رەفورمانىڭ وزەكتىلىگىنە توقتالدى.
كونستيتۋتسيالىق رەفورما جاستارعا قانداي مۇمكىندىكتەر ۇسىنادى؟
تالقىلاۋدى جالعاستىرا وتىرىپ, اقتوبە وبلىسى كاسىپوداق ورتالىعىنىڭ توراعاسى التىنبەك امىرعاليەۆ جيىنعا قاتىسۋشىلارعا ءسوز ارناپ, ايماقتاعى كاسىپوداقتاردىڭ اتىنان وتانداستارعا جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىن قولداۋعا شاقىراتىن ۇندەۋ قابىلداۋدى ۇسىندى.
اقتوبەلىك ارىپتەستىڭ بۇل ۇسىنىسىن باسقا دا كاسىپوداق جەتەكشىلەرى قولدادى, ولاردىڭ اراسىندا قازاقستاندىق وقۋ-اعارتۋ, عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم قىزمەتكەرلەرىنىڭ سالالىق كاسىپتىك وداعىنىڭ ءتورايىمى ايگۇل مۇقاشەۆا, الماتى وبلىسى كاسىپوداق ورتالىعىنىڭ باسشىسى اسەت قىدىرمانوۆ جانە باسقالارى بار.
جيىنعا قاتىسۋشىلاردى تىڭداپ بولعان سوڭ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى كاسىپوداقتار فەدەراتسياسىنىڭ توراعاسى ساتىبالدى داۋلەتالين مەملەكەت پەن ازامات ءۇشىن ەڭ باستى قۇندىلىقتار كونستيتۋتسيا جوباسىندا بەكىتىلگەنىن ايتتى. سونداي-اق, باستى زاڭ جوباسىن قولداۋ – بۇل مەملەكەتتىڭ جانە ونىڭ حالقىنىڭ ودان ءارى دامۋىنا ازامات رەتىندە ءوز ۇلەسىڭدى قوسۋ دەگەندى بىلدىرەتىنىن اتاپ ءوتتى.
ء«بىز قازاقستاننىڭ بولاشاعىنا تىكەلەي اسەر ەتەتىن ماڭىزدى تاريحي كەزەڭدى باستان وتكەرىپ جاتىرمىز. بۇل كونستيتۋتسيا جوباسىن قولداۋ تۋرالى شەشىم قوعامنىڭ بولاشاقتاعى جاعدايىنا, تىنىشتىققا جانە ەلىمىزدىڭ دامۋ باعىتىنا اسەر ەتەدى. بۇل – ءاربىر ازاماتتىڭ ويى مەن ۇستانىمى ەرەكشە مانگە يە بولاتىن جاۋاپتى ءسات. بۇل كەزەڭنىڭ الەمدەگى جاعداي تۇراقسىز بولىپ تۇرعان ۋاقىتقا تۇسپا-تۇس كەلۋى وتە ماڭىزدى. سىرتقى جانە ىشكى قيىندىقتار جاعدايىندا جاڭا كونستيتۋتسيانى قولداۋ جانە قابىلداۋ – قازاقستاننىڭ تۇراقتى دامۋ جولىن ساقتاپ قالۋعا جاسالعان قادام», دەپ قورىتىندىلادى قركف توراعاسى.
جيىننىڭ سوڭىندا قاتىسۋشىلار قازاقستان رەسپۋبليكاسى كاسىپوداقتار فەدەراتسياسىنىڭ اتىنان قازاقستاندىقتارعا ۇندەۋ قابىلداۋدى قولدادى.
ۇندەۋ ءماتىنى:
«قۇرمەتتى قازاقستاندىقتار!
بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاندا ەلدىڭ جاڭا كونستيتۋتسياسىنىڭ جوباسىن دايىنداۋ باعىتىندا اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر.كونستيتۋتسيالىق كوميسسيا نەگىزگى زاڭنىڭ زاماناۋي شىنايىلىق پەن قوعامنىڭ وزەكتى سۇرانىستارىنا نەگىزدەلگەن جاڭا رەداكتسياسىن ازىرلەپ شىقتى.
قازىرگى ۋاقىتتا مەملەكەتىمىزدىڭ بولاشاعىنا تىكەلەي ىقپال ەتەتىن ايرىقشا تاريحي كەزەڭ باستالىپ وتىر.
وسى قۇجاتتى قولداۋ تۋرالى شەشىم قوعامنىڭ كەلەشەگىنە, تۇراقتىلىققا جانە مەملەكەتتىڭ ۇزاق مەرزىمدى دامۋ ۆەكتورىنا ىقپال ەتەدى.ءدال وسىنداي جاۋاپتى ساتتە ءاربىر ازاماتتىڭ جەكە پىكىرى مەن ۇستانىمى ەرەكشە مانگە يە بولماق.
ەلىمىزدەگى ەكى ميلليونعا جۋىق ەڭبەك ادامىنىڭ مۇددەسىن قورعايتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى كاسىپوداقتار فەدەراتسياسى جۇرگىزىلىپ جاتقان كونستيتۋتسيالىق رەفورمانى تولىق قولدايتىنىن مالىمدەيدى. سونىمەن قاتار, الەۋمەتتىك مەملەكەتتى دامىتۋعا, ەڭبەك ادامىنىڭ مارتەبەسىن نىعايتۋعا جانە ازاماتتاردىڭ ەلدى باسقارۋ ىسىنە قاتىسۋىن كەڭەيتۋگە باعىتتالعان بىرقاتار ماڭىزدى ەرەجەلەردى ەرەكشە اتاپ وتەدى.ءبىز جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىن – ادام قۇندىلىعى كەز كەلگەن جۇيەدەن بيىك تۇراتىن ناعىز حالىقتىق زاڭ دەپ ەسەپتەيمىز.
بۇدان بولەك, جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىندا الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىك پەن قوعامدىق بىرلىك باستى قۇندىلىقتار رەتىندە ايقىندالعان.
ەڭبەكتى قورعاۋ, ءبىلىم بەرۋ جانە العا باسۋ مەملەكەتتىڭ ستراتەگيالىق باسىمدىقتارى بولىپ بەلگىلەندى.جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسى قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك مەملەكەت رەتىندەگى مارتەبەسىن تولىقتاي ساقتاپ قالادى.
وسى ورايدا الەۋمەتتىك باعىت, ءاربىر ازاماتتىڭ قاۋىپسىزدىك تەتىكتەرى, زاڭ الدىندا ءبارىنىڭ تەڭ بولۋى, ادامنىڭ ار-نامىسى مەن قادىر-قاسيەتىن جانە ەڭبەگىن قورعاۋ شارالارى كۇشەيتىلدى.
اتالعان باعىتتاردىڭ بارلىعى كاسىپوداقتار ءۇشىن وزگەرمەيتىن باستى قاعيداتتار.
كونستيتۋتسيالىق رەفورما ەلىمىزدىڭ دامۋدىڭ جاڭا ساپالى دەڭگەيىنە ءوتۋىن كوزدەيدى.
جوبادا ۇسىنىلعان حالىقتىق كەڭەس پەن قۇرىلتاي جۇمىسىنا قاتىستى نورمالار – بۇل دەموكراتيالىق ينستيتۋتتاردى نىعايتۋدى جانە قوعامنىڭ مەملەكەتتىك باسقارۋ مەن ماڭىزدى شەشىمدەر قابىلداۋ ىسىنە قاتىسۋ ساپاسىن ارتتىرۋدى كوزدەيتىن جۇيەلى قادامدار.
وسى ۇدەرىستەرگە ازاماتتىق قوعامنىڭ, سونىڭ ىشىندە كاسىپوداقتاردىڭ قاتىسۋى ميلليونداعان جۇمىسشىلاردىڭ مۇددەسىن قورعاۋعا ناقتى جول اشادى.
جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىندا تارتىپكە, كاسىبيلىككە, ادال ەڭبەككە جانە زاڭدى قۇرمەتتەۋگە نەگىزدەلگەن, ماڭىزدى ومىرلىك ۇستانىم رەتىندەگى جاسامپاز پاتريوتيزم بەكىتىلگەن.
حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن كوتەرۋ تۇڭعىش رەت كونستيتۋتسيالىق ماقسات بولىپ ايقىندالدى.
وسىلايشا, ازاماتتار مەن ەڭبەك ادامىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسى دامۋدىڭ ەڭ باستى ولشەمى رەتىندە انىقتالادى.سونىمەن قاتار, جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسى ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك جانە مادەني قۇقىقتارى تۋرالى حالىقارالىق پاكتكە تولىق ساي كەلەدى.
جوبادا جۇمىس ورنىنىڭ قاۋىپسىزدىك پەن گيگيەنا تالاپتارىنا ساي ەڭبەك جاعدايلارىنا, ەڭبەگى ءۇشىن قاندايدا ءبىر كەمسىتۋسىز سىياقى الۋعا, سونداي-اق زاڭعا سايكەس الەۋمەتتىك قورعالۋى قۇقىعىنا كەپىلدىك بەرەدى دەپ ناقتى بەكىتىلگەن.جوبا اركىمنىڭ ەڭبەك ەتۋگە جانە قىزمەت ءتۇرىن ەركىن تاڭداۋىنا قۇقىعى بار ەكەنىن راستايدى, الايدا بۇل قۇقىقتىڭ مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك سيپاتى مەن ادام باسىمدىعى اياسىندا قارالۋى وتە-موتە ماڭىزدى.
كاسىپوداقتار ءۇشىن جوبانىڭ باستى ەلەمەنتى – ەڭبەك ەتۋ قۇقىعى جانە ونىڭ كونستيتۋتسيالىق جانجاقتى قامتىلۋى بولىپ تابىلادى. جاڭا جوبا ءار ادامنىڭ قالاعان جۇمىسىمەن اينالىسۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق, مەملەكەتتىڭ باستى نازارىندا جۇيە ەمەس, ادام جانە ونىڭ مۇددەسى تۇراتىنىن دالەلدەيدى. بۇل جۇمىسكەرلەردىڭ مۇددەسىنە جانە الەۋمەتتىك ديالوگتا دايەكتى تۇردە قورعالىپ جۇرگەن كاسىپوداقتاردىڭ ماقساتتارىنا سايكەس كەلەدى.ءبىز, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كاسىپوداقتار فەدەراتسياسى اتىنان بۇل كونستيتۋتسيالىق رەفورما قوعامدى بىرىكتىرىپ, ەڭبەك ادامىنىڭ ابىرويىن ارتتىراتىنا جانە الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىكتى كۇشەيتۋگە مۇمكىندىك جاسايتىنىنا نىق سەنىمدى بىلدىرەمىز. قركف ادىلەتتى قازاقستاندى قۇرۋ جولىنداعى وتە ماڭىزدى قادام رەتىندە كونستيتۋتسيا جاڭا جوباسىن قولدايتىنىن مالىمدەيدى.
كاسىپوداق تاراپىنان كونستيتۋتسيالىق رەفورمانى قولداۋ سانالى ءارى جاۋاپتى ۇستانىم. ءبىز جاڭا كونستيتۋتسيانى الداعى ۋاقىتتا ەڭبەك زاڭناماسىن جاقسارتۋ, الەۋمەتتىك ارىپتەستىكتى دامىتۋ جانە لايىقتى ەڭبەك كەپىلدىكتەرىن نىعايتۋ نەگىزى رەتىندە قاراستىرامىز.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى كاسىپوداقتار فەدەراتسياسى جاڭا كونستيتۋتسيانى قابىلداۋ ادىلەتتى قازاقستاندى قۇرۋعا ىقپال ەتەدى, سونىمەن قاتار بۇل مەملەكەتتىڭ ادام مەن ونىڭ ەڭبەگىنە قۇرمەت جانە قوعامداعى ىنتىماقتاستىق نەگىزىندە ساياساتىن قالىپتاستىرۋعا دايىندىعىن راستايدى دەپ سانايدى.
ءبىز بارلىق ازاماتتاردى ەل بولاشاعى ءۇشىن جالپى جاۋاپكەرشىلىكتى انىق سەزىنۋگە جانە دايىندالعان جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىن قولداۋعا شاقىرامىز», دەلىنگەن.
