بىرلىگى بەكەم ەلدىڭ بولاشاعى جارقىن

العىس ايتۋ كۇنى بيىل ەلىمىزدە جەتىنشى مارتە تويلانىپ وتىر. مە­رە­كە­نىڭ ءمانى – كەزىندە تاعدىر تالكەگىمەن قا­زاق­ستانعا قونىس اۋدار­عان ءتۇرلى ەتنوس وكىل­دەرىن قۇشاق جايا قارسى الىپ, اۋىرتپالىق اتاۋلىنى بىرگە كوتەرگەن قازاق ۇلتىنا دەگەن ەلدەگى 100-دەن اسا ۇلىس ريزاشىلىعىنىڭ كورىنىسى. الايدا كەيىنگى جىلداردا بۇل مەرە­كە­نىڭ فورماتى وزگەرىپ, ءمان-مازمۇنى تەرەڭ­دەي ءتۇستى.

1995 جىلى 1 ناۋرىزدا قۇرىلعان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ قۇرامىندا قازىر 350-دەن استام ۇلتتىق مادەني ورتالىق بار. بۇگىندە بۇل ورتانىڭ بىرلىگى مەن دوستىعى, رەسپۋبليكانىڭ مەملەكەتتىلىگى مەن تۇتاستىعىنىڭ سيم­­ۆولى رەتىندە قابىلدانادى. مۇنى مە­رە­كەگە وراي ۇيىمداستىرىلعان تەلەكوپىرگە قا­تى­سۋ­شىلار دا باسا ايتتى. وتىرىستا زاماننىڭ جاڭا سىن-قاتەرلەرىن جانە كونفەسسياارالىق كە­لىسىمدى نىعاي­تۋ­دا­عى ­ناقتى مىندەت­تەر­دى تالقىلادى.

جيىندا ءسوز العان اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى دارحان قىدىرالى سىر وڭىرىندەگى قۇرعاق­شى­لىق, قوستاناي وبلىسىنداعى ورمان ءورتى مەن پاۆلودار وبلىسىنداعى تەحنوگەندى اپات سياقتى توتەنشە جانە تابيعي جاعدايلاردا زارداپ شەككەن حالىققا كومەك كورسەتكەن قازاقس­تان­دىق قۇتقارۋشىلار, دارىگەرلەر, قاراپايىم ازاماتتارعا ريزاشىلىق بىل­دى­رەتىنىن ايتىپ, قاستەرلى وتانى­مىز ءۇشىن ايانباي ەڭبەك ەتكەن بارشا مامان يەلەرىنە قۇرمەت كورسەتۋ كەرەگىن ايتتى.

– العىس ايتۋ كۇنى مەيىرىمدىلىك پەن دوستىقتىڭ جارقىن مەرەكەسى رەتىندە كەڭىنەن اتالىپ وتىلەدى. ەلىمىزدە العىس ايتۋدىڭ وزىندىك ءمانى بار. ءىس-شارانىڭ ەڭ نەگىزگى ماقساتتارىنىڭ ءبىرى – وسكە­لەڭ ۇرپاقتى تولەرانتتىلىققا, ءبىر-بىرى­نە دەگەن سىيلاستىققا تاربيە­لەۋ. بۇل مەرەكەنىڭ جىل وتكەن سايىن ءمانى مەن مازمۇنى تەرەڭدەپ, سيپاتى مەن قۇندىلىعى ارتىپ كەلەدى. مەملەكەت باسشىسى العىس ايتۋ كۇنىن مەرە­كە­لەۋ­دىڭ فورماتىن وزگەر­تۋ قاجەت ەكەنىن ايتقانى بەلگىلى. سون­دىق­تان بۇل مەرەكە تۇتاس قوعامنىڭ قۇندىلىعىنا, بارشا حالىقتىڭ ورتاق مەرەكەسىنە اينالۋى ءۇشىن ىنتىماق, بىرلىك, كەلىسىم­مەن بىرگە اينالامىزدا مەيىرىم مەن ىزگى­لىك­تىڭ سالتانات قۇرۋى اسا ماڭىزدى, – دەدى د.قىدىرالى.

ءمينيستردىڭ ءسوزىن جالعاعان قازاق­ستان حالقى اسسامبلەياسى توراعا­سى­نىڭ ورىنباسارى – پرەزيدەنت اكىم­شىلىگى قازاقستان حالقى اسسام­­بلەياسى حاتشىلىق مەڭگەرۋشىسى مارات ءازىلحانوۆ تا جينالعاندارعا ءوز ال­عىسىن ءبىلدىردى. ول كوكتەمنىڭ العاشقى كۇنى – قازاقستاندىقتاردى ءوزارا كومەك, ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىك جانە ەڭبەك كۋلتىنىڭ جاسامپاز قۇندىلىقتارى نەگىزىندە توپتاستىراتىن العىس اتموس­فە­را­سىنا تولى مەرەكە ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

– سىزدەر ارقايسىڭىز ەڭبەك­تەرىڭىز­بەن, قوعامدىق جۇمىس­تارىڭىز­بەن, قايى­رىمدىلىق ءىس-شارا­لارى­ڭىزبەن قا­زاق­ستاننىڭ بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم اۋماعى بولىپ قالۋى ءۇشىن ەڭبەكتەنىپ جۇرسىزدەر. ءبىز مەملەكەت باسشىسىنا جانە اسسامبلەيا توراعاسىنا سەنىمدى ساياسي باعىت پەن ۇلكەن اۋقىمدى رە­فور­مالارى ءۇشىن زور العىسىمىزدى بىل­دىرەمىز, – دەدى ول.

دەپورتاتسيا جىلدارىندا قازاق­ستانعا 800 مىڭنان استام نەمىس, 18 مىڭ كورەي, 507 مىڭ تاۋ حالىقتارى جانە تاجىك, دۇنگەن سەكىلدى وزگە دە ۇلت وكىلدەرى جەر اۋدارىلعان ەكەن. سودان بەرى قازاق حالقىمەن ەتەنە بولىپ كەتكەن دياسپورالار بۇگىندە وزدە­رى­نىڭ ۇلتتىق سالت-داستۇرلەرىن ساقتاپ, دامىتىپ بەيبىت ءومىر ءسۇرىپ كەلەدى. ەلى­مىزدەگى قوعامدىق كەلىسىمنىڭ بىرە­گەي ۇلگىسىن الەمدىك قوعامداستىق تاراپى دا جوعارى باعالايدى. ال جالپى ايماقتاردا 12 وبلىستىق, 7 قالالىق, 13 اۋداندىق دوستىق ۇيلەرى بار.

مەرەكەلىك باسقوسۋدا تاجىك ەتنو­ما­دەني ورتالىعىنىڭ توراعاسى اكبارجان يسمايلوۆ تا ءسوز سويلەدى. ول «العىس ايتۋ كۇنى – وتكەن تاري­حى­­مىزعا تاعزىم ەتۋ كۇنى» دەي كەلە, جينالعاندارعا مەرەكەنىڭ ماڭىز­دى­لى­عىن تارقاتتى.

– ادامزاتتىڭ بويىنداعى اسىل قا­سيەتتەردىڭ ءبىرى – السىزگە قامقور, ەلگە قايى­رىمدى بولۋ, قولىنان كەل­­گەن­شە جاقسىلىق جاساۋ. سول ار­قى­لى قوعام مەيىرلەنەدى. وسى كۇنى ىزگىلىكتىڭ بايتەرەگى گۇلدەنىپ, كوكتەم­مەن بىرگە جانىمىز جادىراپ, جانىمىزدا جۇرگەن ادامدارعا العىسىمىز ارتادى. سوندىقتان دا 1 ناۋرىز ادامداردى جاقىنداستىرىپ, ەل بىرلىگىن نىعايتاتىن مەرەكە. بۇل ەلىمىزدىڭ بارشا ەتنوستار اراسىنداعى ءوزارا سەنىم مەن سىيلاستىق دەڭگەيىنىڭ جوعارى ەكەندىگىن, ءوزارا تۇسىنىستىك پەن تەرەڭ قۇرمەتتى بىلدىرەدى. بۇل وزگە ەتنوس­تار­دىڭ قازاقتىڭ رۋحاني يگىلىگى – كەڭ پە­يىل­دىلىگى مەن قايىرىمدىلىق داس­تۇر­لەرىنە تەرەڭ تاعزىم بەلگىسى بو­لىپ قالدى. مەن مىناۋ قازاق ەلىنىڭ قاسيەتتى جەرىندە تۋىپ-ءوستىم. اتا-انام دا وسى تورقالى توپىراقتا قا­زاق حالقىنىڭ قاسيەتتى جەرىندە دۇنيەگە كەلدى. العىس ايتۋ كۇنى بارلىق قازاق ەلىنە قۇت­تى بولسىن, – دەدى اكبارجان يسمايلوۆ.

العىس ايتۋ كۇنىنىڭ قۇرمەتىنە وتكەن ءىس-شارادا 10-عا جۋىق ازامات اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمي­نيسترى­­نىڭ العىس حاتىمەن ماراپاتتالدى. ولاردىڭ قاتارىندا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى انالار كەڭەسىنىڭ توراعاسى ءنازيپا شاناي, «وبەرەگ» ۋكراينا قوعامى جاستار قاناتىنىڭ توراعاسى يۋليا لاگۋتكينو, «احىسكا» تۇرىك ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ باسشىسى اسكەر پيريەۆ بار. ال 8 ادامعا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ «العىس» مەدالى تاپسىرىلدى. توس­بەل­گى تاققان­داردىڭ قاتارىندا تۇر­كيا ەلىن­دەگى ءزىلزالادان زارداپ شەككەن جان­دارعا كومەك كورسەتكەن قۇتقارۋشى جانات قايمەردەنوۆ تە بار.

– مەن 18 جىلدان بەرى قۇتقارۋشى بولىپ جۇمىس ىستەيمىن. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن ءبىز تۇر­كياعا بارعان قۇتقارۋشىلاردىڭ ەكىنشى توبىنىڭ قاتارىندا بولدىق. ادام شىعىنى كوپ اۋقىمدى اپات ايماعىندا ءبىرىنشى رەت ىزدەۋ-قۇتقارۋ جۇ­مىس­تارىن جۇرگىزدىم. بۇعان دەيىن قيراعان ۇيلەردە, قۇبىرلاردا جۇ­مىس ىستەپ كورگەنمىن. تاجىريبەم دە بار. تۇركيادا قۇتقارۋشىلار قيىن­دىق­تارعا بەرىلمەي, شارشاعانعا دا قاراماستان, ۇزدىكسىز 12 كۇن بويى قۇت­قارۋ جۇمىسىنىڭ بەل ورتاسىندا جۇردىك. وسى ۋاقىت ارالىعىندا ءبىز­دىڭ توپ ءۇش ادامدى قۇتقاردى. باس­قا تاپسىرمالاردى دا تولىق ورىندادىق. ەندى ءبىز وتباسىمىزبەن جىل سا­يىن وسى كۇندى تويلايمىز. وسى رەتتە بارلىق ارىپتەستەرىمدى العىس ايتۋ مەرەكەسىمەن قۇتتىقتاعىم كەلەدى, – دەدى استانا قالاسى بويىنشا تجد ءورت ءسوندىرۋ جانە اۆاريالىق قۇتقارۋ قىزمەتى جەدەل قۇتقارۋ جاساعىنىڭ باس قۇتقارۋشىسى جانات قايمەردەنوۆ.

مۇنان بولەك, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ «العىس» مەدالى بۇ­گىن­گى جاستار ءۇشىن «ەڭبەك ادامىنىڭ» ۇلگىسى بولعان قاراعاندىلىق ازامات, كوستەنكو اتىنداعى شاحتانىڭ كەنشىسى دانيەل ديلگە جانە جۇزدەگەن ۇل-قىزداردى سپورتپەن شۇعىلدانۋعا شا­بىت­تاندىرعان كاسىپقوي بوكسشى, الەم چەمپيونى فيرۋزا شاريپوۆاعا دا تابىستالدى.

تەلەكوپىر فورماتىندا ۇيىمداس­تى­رىلعان جيىنعا ەلىمىزدىڭ ءار وڭى­رىن­دەگى 40-قا جۋىق دوستىق ۇيىنەن بارلىعى 400-دەن استام ادام ونلاين قوسىلدى. سونداي-اق مەرە­كەلىك وتىرىستا ءداستۇرلى تۇردە وتكى­زى­لە­تىن «قايىرىمدىلىق كەرۋەنى» اتتى رەسپۋبليكالىق فورۋمى باستال­عا­نىن جاريالادى.