ەرتەڭ بۇگىننەن دە قيىن بولماق, سەبەبى ەرتەڭنىڭ قانداي بولاتىنىن ءبىر جاراتۋشىدان وزگە كىم بىلمەك؟ ەرتەڭنىڭ ءوز سىرى ىشىندە. الايدا تاڭ اتىپ, كۇن باستالعاندا ەرتەڭ دەگەنىمىز بۇگىنگە اينالماق. ءبىز تاعى دا ويلايمىز: «ەرتەڭىمىز نە بولماق؟». ەرتەڭنىڭ بۇگىنگە اينالعانىنان نەندەي تاجىريبە الدىق؟ تەك كۇندەردىڭ دامىلسىز اۋىسۋى ما, جوق, الدە ءار كۇن ءوز جۇگىن كەلەسى كۇنگە وتكىزبەكشى مە؟
ءبىر كۇننىڭ, ياعني بۇگىننىڭ جۇگى ەرتەڭنىڭ قاي قيسىنىنا كەلمەك؟ ال ەرتەڭ دەگەندى مەتافوراعا سالىپ, ىلگەرىدە بولاتىن وقيعا دەپ قاراستىرساق شە؟ وندا بۇگىننىڭ مازمۇنى بۇگىن ەمەس, ەرتەڭ اشىلماق. ولاي بولسا, بۇگىنگى كۇننىڭ ەرتەڭگە نەندەي قاجەتتىلىگى بار؟ ارينە, كۇندەردىڭ اۋىسۋى – ساباقتاستىق. ادام عۇمىرى كوپ كۇندەردەن تۇرادى. بۇگىنگى ەرتەڭ, ەرتەڭگى بۇگىن بولىپ تىنىمسىز اۋىسا بەرمەك. ولاي بولسا, بۇگىنگى ءسوز, ەرتەڭنىڭ ءسوزى بولا الا ما؟
بۇگىنگى ءسوزدىڭ ەرتەڭگە قاجەتى بولا ما؟ وسى ماسەلە تۇرمىستا, ساياساتتا ۇنەمى ەسكەرىلە بەرمەيدى. ءبىز كوبىنەسە ەرتەڭدى ويلاماي, ياعني بۇگىندە ەرتەڭنىڭ ءسوزىن سويلەي المايمىز. سودان قاتەلەسەمىز. بۇگىنگى كۇننىڭ ساراپشىسى – ەرتەڭگى كۇن ەمەس پە, ولاي بولسا, ءسوزىمىزدى ەرتەڭگى كۇندى ويعا سالا وتىرىپ, ءسوز ايتساق, ول مۇمكىن بە؟
– سەن بۇگىنگى كۇننىڭ ءسوزىن ايت, – دەپ ساياساتكەرلەر توبەڭنەن دىڭكىلدەپ تۇر. ولار بۇگىنگى كۇن ءسوزى, بۇگىنمەن بىرگە كەلمەسكە كەتەتىنىن ويلامايدى. ال ەرتەڭگە قالاتىن قانداي ءسوز؟
وتكەن زاماندا اسان قايعى «قيلى-قيلى زامان بولار, قاراعاي باسىن شورتان شالار», دەيدى.
ءيا, بۇل ەرتەڭگى كۇندەرگە قاراتا ايتىلعان ءسوز. ساقتىق ءسوز. «ساقتانساڭ – ساقتايمىن» دەگەن. اللا تاعالا ءسوزى دەيدى جۇرت.
ساقتىق – قورعانىس مەحانيزمى. بۇگىندە ساقتىق دەگەندە مەملەكەت باسشىسى, پرەزيدەنتكە سەنىممەن قارايمىز. سەنىم جويىلسا نە بولماق, سەنىم قاجەت, ونى ايتۋ مىندەت.
قازىرگى زاماندى تالداپ بەرگەن دانىشپاندى بىلمەيمىن. مۇمكىن ونداي عۇلاما بار شىعار. حاكىم اباي ادامزات اداسادى, ونى جولعا سالاتىن ءۇش تايپا ەل بار دەگەن, ولار: پايعامبارلار, اۋليەلەر جانە حاكىمدەر.
كوپ زامان ءوتتى, ادامزات پايعامبارلارسىز عۇمىر كەشىپ كەلەدى.
ەرتەڭگى كۇندى ويلاماي, ساياساتتىڭ ىقپالىمەن اداسقان اقىندار لەنيندى پايعامبار دەپ دارىپتەيدى, ول ەرتەڭگە قاتىستى ءسوز ەمەس, سول كەزدىڭ بۇگىنگىسىنىڭ ءزارۋ ءسوزى ەدى. ونى ايتقىزعان شايتاندىق يدەولوگيا, ايتپەگەندە, قايداعى اياق استىنان شىعا كەلگەن پايعامبار؟ قۇران كارىمدە مۇسىلماندىق تۇسىنىك, ۇعىمدا مۇحاممەد – سوڭعى پايعامبار. دەمەك, پايعامبار دەپ تانۋ, ول ەرتەڭدەرگە ايتىلعان ءسوز ەمەس, ساياساتتىڭ قيتۇرقى اۋرەسى.
بۇگىندى باقساق, لەنين – پايعامبار ەمەس, 1917 جىلى پرولەتاريات ديكتاتۋراسىنىڭ مەملەكەتىن قۇرعان, ياعني انىعىن ايتقاندا, فاشيستىك ساياسي جۇيە قۇرعان ادام.
بۇل ساياسي جۇيە بۇگىنگى مەن ەرتەڭگى ايتىلاتىن سوزدەردى ابدەن ورىنسىز شاتاستىردى. كەرەمەت اداسۋشىلىق باستالدى.
تۇيىندەسەك, بۇگىنگى ءسوز بەن ەرتەڭگى ءسوزدى شاتاستىرۋ – اداسۋشىلىق.
كۇنى كەشەگى تاۋەلسىزدىكتىڭ وتىز جىلى ىشىندە دە وسىلاي بولىپ ءوتتى ەمەس پە؟
پايعامبارسىز قوعام, مەملەكەت, ەل بولماق نيەتتە ەدىك, تۇپكىلىكتى ماقساتقا جەتپەدىك.
پايعامبار بولماسا, ەلدى جونگە سالاتىن اۋليەلەر ەدى.
تاۋەلسىزدىك جىلدارى ەلىمىزدە ءجون ايتاتىن اۋليەلەر بولدى ما؟ جوق. مەن ء«تىرى اۋليە» كەزدەستىرمەدىم. ارۋاق-اۋليەلەر جەتكىلىكتى. ايتالىق, قۇل قوجا احمەت ياساۋي, ءپىر بەكەت, ءماشھۇر ءجۇسىپ ت.ب. ءيا, ولارعا قۇرمەتىمىز بار, بىراق ولاردىڭ ايتقاندارىمەن جۇردىك پە؟! ءناپسى تازالىعى بولدى ما؟ جوق. ونىڭ ورنىن جەمقورلىق جايلاپ كەتتى.
تاقۋالىق – تازالىق بولدى ما؟ جوق. ونىڭ ورنىن بيلىك-بايلىق وڭگەرىپ الىپ كەتتى.
حاكىم اباي اداسقان جۇرتتى جونگە سالاتىن حاكىمدەر دەگەن.
تاۋەلسىز قازاقستان جىلدارى ء«تىرى حاكىمدەر» بولدى ما؟ جوق. حاكىم دەگەن وي تاقۋالىعىنا يە ادام.
كوپ نارسەنىڭ پارقىن بىلەدى-اۋ دەگەن عالىم, جازۋشى, اقىندار ساياساتتىڭ, بيلىكتىڭ جەتەگىنە ءتۇسىپ قالدى دا, وي تاقۋالىعىنان الىستادى. كۇنالى, كىنالى جاندار قاتارىندا قالدى. وكىنىشتى.
حاكىم بولادى-اۋ دەگەن ازاماتتار وزدەرى جەكە-دارا ءسوز ايتۋدىڭ ورنىنا, وزدەرى سوزگە ەرىپ كەتتى. انىعىن ايتقاندا, وتىرىكتىڭ جەتەگىنە ەردى دە, تابيعي اسىل قاسيەتتەرىنەن ايىرىلدى. وكىنىشتى.
* * *
ەندى ءوزىڭىز اڭعارىڭىز, پايعامبار جوق, اۋليە جوق, حاكىمدەر جوق جاعدايدا ەلدىڭ, مەملەكەتتىڭ, قوعامنىڭ جاعدايى نە بولماق؟
ارينە, وسىلاي ەكەن دەپ اۋىزدى «قۇر شوپپەن» سۇرتۋگە دە بولماس.
ەل بولعان سوڭ ەستىلەر بار, اقىلشىلار بار, نيەتى ادال ازاماتتار بار, سولار ءوز سوزدەرىن ايتۋى كەرەك, سولاردى تىڭداپ كورەتىن ەلمىز, مەملەكەتپىز. پرەزيدەنتىمىز بار, وعان سەنىمىمىز بار. زامان الماعايىپ, بىراق ءبىر اللا دەپ ۇرپاق ءوسىرىپ, اتا-بابادان قالعان اتامەكەنگە يەلىك ەتۋ ءار قازاقتىڭ ازاماتتىق بورىشى, وسى ەرتەڭدەرگە دە قاجەتتى ءسوز بولماق.
عاريفوللا ەسىم,
اكادەميك