قازاققا «ۇجدان» فيلوسوفياسىن تۇڭعىش ەنگىزگەن شاكارىم قۇدايبەردى ۇلى ەدى. ار, ۇيات, ىنساپ, مەيىرىم ماسەلەلەرىن فيلوسوفيالىق لوگيكادا قاراستىرعان اقىننىڭ «ۇجدان» اتتى اڭگىمەسىن كوزى قاراقتى وقىرمان جاقسى بىلەدى. الاش ارداقتىسىنىڭ وسى ءبىر شىعارماشىلىق مۇراسىن كەرەكۋدەگى ايماۋىتوۆ تەاترىنىڭ ۇجىمى ساحنالاۋ دايىندىعىنا كىرىسىپ كەتتى. رەسەيلىك جانە فرانتسيالىق ارىپتەستەرىمەن بىرلەسكەن قويىلىم ناۋرىز ايىنىڭ سوڭىندا كورەرمەنگە ۇسىنىلماق.
جۇسىپبەك ايماۋىتوۆ اتىنداعى وبلىستىق قازاق مۋزىكا-دراما تەاترىنىڭ ۇجىمى ەكى جىلدان بەرى مىزعىماي تۇرعان ءداستۇردى بۇزدى. ءداستۇردى بۇزدى دەگەنىمىز, سوڭعى ەكى ماۋسىمدا مۇندا سپەكتاكلدەر قويۋ ءۇشىن سىرتتان رەجيسسەر شاقىرىلماپتى.
– جۋىقتا الماتىدان رەجيسسەر ازامات نىعمانوۆ (ماسكەۋدەگى ستانيسلاۆسكي تەاترىندا جۇمىس ىستەگەن) كەلىپ, تەاتردىڭ كوركەمدىك كەڭەسىمەن اقىلداسا وتىرىپ شاكارىمنىڭ «ۇجدان» اڭگىمەسىن ساحنالاماققا بەل بۋعان. جاڭا پرەمەرانى ازىرشە ەكسپەريمەنتتىك-فيلوسوفيالىق ءافسانا دەپ اتاۋعا بولادى, – دەيدى تەاتردىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى ادىلەت اقانوۆ.
ونەر ورداسىنىڭ ادەبي دراما ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى نۇركەن تۇرلىبەك «ۇجدان» اڭگىمەسىنىڭ ساحنالىق نۇسقاسىن جازىپ شىقتى. پالساپاعا تولى بۇل اڭگىمەدە ەجەلگى قالا تۇرعىندارىنا ۇجدان پەرىشتەسى سۇلۋ قىز بەينەسىندە كورىنەتىنى باياندالادى. ول كەشكىلىك ءار تۇرعىننىڭ ۇيىنە كەلىپ, كۇندىز جاساعان ءىس-ارەكەتتەرى ءۇشىن تەرگەپ, ۇيقىسىزدىق دەرتىنە ۇشىراتاتىنى ايتىلادى. اقىرىندا ۇجداننان ابدەن شارشاعان مەملەكەتتىڭ ادامدارى ايلاكەر باقسىنىڭ كومەگىمەن زاڭ شىعارىپ, ۇجداندى زىندانعا سالىپ قۇتىلعان ەكەن. ءسويتىپ كوپشىلىك تۇندە باسىن كوتەرمەي, ءتىپتى ءتاتتى ۇيىقتايتىن بولعان.
ءوزى شاعىن عانا تۋىندىنىڭ ءار سويلەمىندە تەرەڭ وي جاتقانىن اڭعارعان قويۋشىلار بۇدان زاماناۋي دۇنيە جاساپ شىعۋعا بولادى دەپ ۇيعاردىق دەيدى. ن.تۇرلىبەك «ۇجدان» اڭگىمەسىنىڭ ساحنالىق نۇسقاسىن ءا.اقانوۆقا كورسەتىپ, ودان اقىلداسا كەلە رەجيسسەر ا.نىعمانوۆقا ۇسىنىپتى.
– ادامداعى ىنساپ, ادiلەت, مەيiرiم – ۇشەۋiن قوسىپ ايتقاندا ۇجدان دەگەن ۇعىم شىعادى. ەكسپەريمەنتتىك قويىلىمنىڭ ەرەكشەلىگى مۇندا باستى ءرول جوق. بارلىعى قالا تۇرعىندارى, حالىق اراسىندا وتەدى. ادامي قاسيەتتەردىڭ بيىك شىڭى سانالاتىن ۇجدان ماسەلەسى بۇگىنگى الماعايىپ زاماندا اسا وزەكتى. كورەرمەندى تەرەڭ ويعا جەتەلەيتىن, كورىپ وتىرىپ ساحناداعى كەيىپكەرلەر اراسىنان ءوزىن ىزدەيتىن قويىلىم شىعادى دەپ ۇمىتتەنەمىز. ەلىمىزدەگى تەاترلاردا بۇرىن-سوڭدى ساحنالانباعان تۋىندىعا دايىندىق وتە جوعارى دەڭگەيدە جۇرۋدە. ساحنالىق دايىندىققا شەتەلدەگى تەاتر ماماندارىن تارتۋدى ۇيعاردىق. فرانتسيادان كوستيۋم جونىندەگى سۋرەتشى جانە قويۋشى سۋرەتشى ەللي رانشە, رەسەيلىك حورەوگراف, پلاستيكالىق قيمىل-بي جەتەكشىسى يليا پودچەزەرتسەۆ, الماتى قالاسىنان جارىق بەرۋشى دانيار ساتىبالديەۆ وسى قويىلىمعا كاسىبي تۇرعىدان جاڭالىق اكەلەدى دەگەن سەنىممەن شاقىرتىلىپ وتىر. ەللي رانشە جۇمىستى ونلاين تۇردە جۇرگىزىپ, بارلىق جاعدايدى ءبىزدىڭ ۇجىممەن تالقىلاۋ ۇستىندە. ارقايسىسى كاسىبي مامان بولعاندىقتان بۇل ەكسپەريمەنتتىك تۋىندى ءبىزدىڭ تەاتردىڭ دامۋىنداعى جاڭا ءبىر ساتى بولعالى تۇر, – دەيدى ادىلەت اقانوۆ.
ارمان تەمىربەك باستاعان ايماۋىتوۆ تەاترى ءاردايىم «ارىق ايتىپ, سەمىز شىعۋدىڭ» جولىمەن جۇرەتىن ۇجىم. بۇگىندە جاڭا قويىلىمعا ماتەريالدىق جاراقتاندىرىلۋ جاعى پىسىقتالىپ, اكتەرلەر سۇرىپتالىپ, وبراز يەلەرى ءار ءرولدى شارقايراققا سالىپ سىناپ جاتىر. جاقىن كۇندەرى ءرول يەلەرىنىڭ ساحناداعى وتكىرلىگى تەكسەرىلەدى. جاڭا قويىلىمعا جاۋاپتى ازاماتتار پرەمەرانى ابدەن سىن تەزىنەن وتكىزىپ الماي جار سالۋدى قالامايتىندارى بايقالادى. ال الاش ارداقتىسى شاكارىم قۇدايبەردى ۇلىنىڭ قايراتكەرلىگى مەن ءومىرىنىڭ سوڭعى جايتتارى پالساپالىق ءافسانادا كورىنىس تابادى دەپ كۇتىلىپ وتىر.
جالپى, وتكەن جىلى ونەر ورداسى ءوز كورەرمەندەرىنە 8 پرەمەرانى تارتۋ ەتكەنىن جاقسى بىلەمىز. اسىرەسە, قاراشا ايىنىڭ سوڭى مەن جەلتوقساننىڭ باسىندا «پرەمەرالار اپتاسىن» وتكىزىپ, ءۇش بىردەي قويىلىمدى, اتاپ ايتقاندا «كۇزگى ماحاببات» ساتيرالىق كومەدياسىن, ودان سوڭ جاس دراماتۋرگ مەرەي قوسىننىڭ «مەن جوق جەردەگى «مەنىڭ ءومىرىم» اتتى ەكسپەريمەنتتىك دراماسىن جانە سوڭعىسى «كەزدەسۋ مەن قوشتاسۋ» پسيحولوگيالىق دراماسىن ۇسىنىپ, جەرگىلىكتى تەاترسۇيگىش جۇرتتى قارىق قىلدى.
بىلتىر جىل سوڭىندا «قازاقستان تەاتر سىنشىلارى بىرلەستىگى» ءتورتىنشى رەت «قازاقستان تەاترلارى» مونيتورينگىنىڭ قورىتىندىسى مەن «سىنشىلار جۇلدەسى» سىيلىعىنىڭ ماراپاتتاۋ سالتاناتىن وتكىزگەندە وتكىر كەزدىكتىڭ قىن تۇبىندە جاتپايتىنىنا تاعى ءبىر مارتە كۋا بولدىق. تەاتر اكتەرلەرىنىڭ جىل بويعى توككەن تەرى ەش كەتكەن جوق. وسى شارادا ەلىمىزدىڭ وڭىرلەرىندەگى مەملەكەتتىك 59 تەاتردىڭ جۇمىسى ساراپتالىپ, ايماۋىتوۆ تەاترى ۇزدىكتەردىڭ قاتارىنان كورىندى. سىنشىلار بىرلەستىگى شەشىمىمەن تەاتر اكتريساسى باحارگۇل قۇربانوۆا «قىمباتتى ەلەنا سەرگەەۆنا» سپەكتاكلىندەگى ەلەنا سەرگەەۆنا ءرولى ءۇشىن «جىل اكتريساسى» اتانسا, قارلىعاش جەكسەمباەۆا «ەكىنشى پلانداعى جىل اكتريساسى» نوميناتسياسىندا 3-ورىندى يەلەندى. ال اكتريسا اقتىلەك اقانوۆا مەن قويۋشى سۋرەتشى راۋان ۇلىقپان «جىلدىڭ جاڭا ەسىمى» نوميناتسياسىندا وندىققا, رەجيسسەر ج.سادىقوۆتىڭ ساحنالاۋىنداعى «مەن جوق جەردەگى «مەنىڭ ءومىرىم» سپەكتاكلى «جىلدىڭ پلاستيكالىق قويىلىمى» نوميناتسياسىندا بەستىككە ەندى.
ۇجىم ءۇشىن بىلتىرعى جىل وڭىرلەرگە جاساعان گاسترولدىك ساپارلارىمەن دە ەستە قالدى. استانا, قاراعاندى, تەمىرتاۋ قالالارىنا جانە پاۆلودار وبلىسىنىڭ بارلىق اۋدان-قالاسىنا ساپارلاپ, ساحنالاردا اكتەرلەر بىرنەشە كۇن ونەر كورسەتتى. «بالالار جىلى» اياسىندا اۋدانداردا كىشكەنتاي كورەرمەندەرگە ارنالعان قويىلىمدار تەگىن ۇسىنىلدى. جالپى, جىل بويى ساحنالىق قويىلىمدار ۇزىن سانى 50 مىڭ كورەرمەندى قامتىعان.
كۇزدە ورال قالاسىندا ۇيىمداستىرىلعان مونوسپەكتالدەر فەستيۆالىندە تەاتردىڭ بەلدى اكتەرى بەيبىت ءشانىم باستى ءرولدى ويناعان «كورول لير» قويىلىمى (رەجيسسەرى ءا.اقانوۆ) «ۇزدىك ستسەنوگرافيا» نوميناتسياسىن جەڭىپ الدى. الداعى ۋاقىتتا مۇنداي فەستيۆال-بايقاۋلارعا قاتىسۋ جالعاسىن تابا بەرمەك.
بيىلعى وتىز ءتورتىنشى ماۋسىمنىڭ سوڭىنا دەيىن ونەر ورداسى «ۇجداننان» بولەك تاعى ەكى پرەمەرانى جوسپارلاپ وتىرعانىن ايتىپ وتپەسكە بولماس. كورەرمەندەر نازارىنا ساۋىردە قازبەك امانجولدىڭ «ۇرىلار» كومەدياسى جول تارتسا, ماۋسىمجابارعا رەجيسسەر جانگەلدى سادىقوۆ بۇرىن-سوڭدى ساحنالانباعان تىڭ درامالىق تۋىندى ازىرلەپ جاتىر.
تەاتردىڭ توسىن سىيى بىتپەسىن!
پاۆلودار