شەكتەۋلى مۇمكىندىكتىڭ شەتىن ماسەلەسى

ورازعالي ورىنباەۆ 2018 جىلى ينسۋلت الىپ, ارباعا تاڭىلعان. دەنساۋ­لىعىنا بايلانىستى جۇمىسقا جارامسىز بولسا دا بيىل مەديتسينالىق ساراپتاما قورىتىندىسى بويىنشا كوميسسيا مۇشەلەرى ء«ىى توپ مۇگەدەگى» دەگەن ستاتۋس­تى تەك 3 جىلعا تاعايىنداپتى.

– جىل سايىن جولداسىمنىڭ قۇجاتتارىن ءوزىم وتكىزەمىن. كۇتىمىن دە ءوزىم جاسايمىن. جاسىم بولسا 60-قا تايادى. مۇگەدەكتىكتى رەسىمدەۋ ءۇشىن ەمحاناداعى تالاپتاردى جەڭىلدەتۋ كەرەك. كابينەتتى تورىپ, كەزەك كۇتۋ قاجىتادى. بارلىعى دا مەن سەكىلدى ءبىر شارۋامەن كەلىپ وتىر. ولارعا قالاي قيىلىپ ء«وتىپ كەتەيىن» دەپ وتىراسىڭ. امال جوق, كۇتەمىز, – دەدى و.ورىنباەۆتىڭ جۇبايى گ.ومارقىزى.

مۇگەدەكتىكتى رەسىمدەۋ مە­دي­تسي­نالىق ۇيىمنىڭ دارى­گەر­لىك-كونسۋلتاتسيالىق كوميسسياسىنىڭ جولداماسى – №031/ە نىسانى بويىنشا مەديتسينالىق الەۋ­مەت­تىك ساراپتاماعا ء(ماس) قورى­تىندى نەگىزىندە حالىقتى الەۋ­مەت­تىك قورعاۋ سالاسىنداعى ۋا­كى­لەتتى ورگاننىڭ اۋماقتىق بو­لىم­شەلەرىندە جۇزبە-ءجۇز, كۋا­لان­دىرىلاتىن ادامدى قاراپ-تەكسەرۋ نەمەسە سىرتتاي مەدي­تسي­نالىق-الەۋمەتتىك ساراپتاما جا­ساۋ ارقىلى جۇرگىزىلەدى. ياعني اۋىل تۇرعىنى 4 اي ىشىندە دياگنوزىن قويىپ, وڭالتۋ باعدارلاماسى مەن دارىگەردىڭ باقىلاۋىنان ءوتۋ كەستەسىن جاساۋ ءۇشىن اۋدان ورتالىعىنا كەلۋى كەرەك. سودان كەيىن عانا ءتۇرلى قۇجاتتاردى جيناۋدى تالاپ ەتەتىن وبلىستىق باس­قارماعا, ءماس-كە جىبەرىلەدى. ۇسى­نىلعان قۇجاتتاردى قاراۋ, كۋالاندىرىلاتىن ادامدى تەكسەرۋ, ورگانيزم فۋنكتسيالارىنىڭ بۇزىلۋى مەن تىنىس-تىرشىلىگىنىڭ شەكتەلۋ دارەجەسىن باعالاۋ جولىمەن ءماس ءبولىمى باسشىسىنىڭ جانە كەمىندە ەكى باس ماماننىڭ قاتىسۋىمەن جۇرگىزىلەدى. كەيىن مۇگەدەكتىگى بار ادام دەپ تانىلعان جانعا ءبىرىنشى, ەكىنشى نەمەسە ءۇشىن­شى توپتاعى مۇگەدەكتىك, جەتى جاسقا دەيىنگى ادامعا «مۇگەدەكتىگى بار بالا» ساناتى, ال جەتى جاستان ون سەگىز جاسقا دەيىنگى ادامعا ءبىرىنشى, ەكىنشى, ءۇشىنشى توپتاعى «مۇگەدەكتىگى بار بالا» ساناتى بەلگىلەنەدى. وسىلايشا, مۇگەدەكتىك دارەجەسىن الۋ مەرزىمى ورتا ەسەپپەن 2 ايدان ءبىر جىلعا دەيىن سوزىلادى. دەمەك بۇل ايتارلىقتاي ۋاقىتتى تالاپ ەتەتىن ۇدەرىس. مىنە, وسىدان باستاپ, ەرەكشە كۇتىمدى قاجەت ەتەتىن جانداردىڭ شارۋالارى شاتقاياقتايدى.

جاردەماقى تاعايىنداۋداعى قا­عازباستىلىققا شاعىم­دان­عان­دار­دىڭ ءبىرى – اتىراۋلىق البينا رىسماعامبەتوۆا. كوپبالالى انا 9-دا اشىلاتىن ءماس-كە تاڭعى 7-دەن باستاپ كەزەك الىپ تۇرادى. سودان دارىگەردىڭ قابىلداۋىنا تەك ساعات 11:00-دە عانا كىرەدى. بۇعان قوسا تۋىلعانىنان اۋىز قۋىسىندا كىناراتى بار بالا­سى­نىڭ مۇگەدەكتىك ستاتۋسىن كوميسسيا مۇشەلەرى جىل سايىن توق­تا­تا­مىز دەپ «قورقىتادى» ەكەن.

– مۇگەدەك ستاتۋسىن الۋ ءۇشىن تابا­نىمىزدان توزدىق. جىل سا­يىن مەديتسينالىق ساراپتامادان وتەمىز. مىنە, وسىمەن ەكىنشى جىل قاتارىنان ءىىى توپقا جاتاتىن قىزىمدى كەزەك كۇتىپ, ءار كابينەتتىڭ ەسىگىن قاعىپ, دارىگەر­لەر­دىڭ تولىق باقىلاۋىندا بول­دىق. 15 جاستاعى بالام ءالى دۇرىس سويلەي المايدى. سول ءۇشىن لوگوپەدكە اپارامىن. ءوزىنىڭ قا­تار­لاستارىنان قالىس قالعان سوڭ, قازىر 5-سىنىپتى وقىپ جاتىر. ولاردىڭ قاعىتپا ءسوزى, قىزىمنىڭ جۇيكە جۇيەسىنە, قوعامعا, ورتاعا بەيىمدەلۋىنە قيىندىقتار تۋدىرۋدا. سوندىقتان پسيحولوگتىڭ كومەگىنە دە جۇگىنەمىز. جولداسىم جۇمىس ىستەمەيدى. بۇل قىزدان بولەك, تاعى 4 بالام بار. قازىر ماعان دا, قىزىما دا مەملەكەت تارا­پىنان جاردەماقى تولەنەدى. وسى­مەن كۇنەلتىپ وتىرمىز. ەگەر الدا­عى ۋاقىتتا, ساراپتاما نا­تي­جەسىندە مۇگەدەكتى را­سىم­­دەمەسە, جاعدايىمىزدىڭ نە بو­­لا­رىن بىلمەيمىن, – دەيدى ا.رىسماعامبەتوۆا.

البينا سەكىلدى تاڭمەن تالاسا وڭىرگە قاراستى اۋدانداردان تاعى ءبىراز ادام كەلەدى. بىراق دارىگەرلەر ولاردىڭ قۇجاتتارىندا قانداي دا ءبىر ءمور نەمەسە قول قويىلماعانىن بايقاسا, كەرى قايتارىپ جىبەرەتىن كورىنەدى. بۇل دا بارىپ تۇرعان بيۋروكراتيا.

بىلتىر جۇرتشىلىقتىڭ كوڭى­لىن كۇپتى ەتكەن ءدال وسى ماسە­لە­نى اقپان ايىنداعى ءماجىلىستىڭ جالپى وتىرىسىندا ەكس-دەپۋتات عاني تاشقاراەۆ كوتەرگەن ەدى. سونداي-اق ول مۇگەدەكتى رەسىمدەۋ كەزىندەگى جەم­قورلىق تۋرالى دا دالەلدەر كەلتىرگەن-ءدى.

– ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋ­مەت­تىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ رەس­مي دەرەكتەرى بويىنشا 2021 جىلى سوتقا 102 تالاپ-ارىز بە­رى­لىپ, قارالدى. ونىڭ ىشىندە 77 (75,5%) ءىس بويىنشا تالاپ-ارىزدار قاناعاتتاندىرۋدان باس تارتىلدى جانە 25 ءىس بويىن­شا ارىزدانۋشىلاردىڭ تالاپ­تارى قاناعاتتاندىرىلدى. مۇ­گە­­دەكتىكتى تانۋدىڭ قولدا­نىستاعى تەتىگىمەن سىبايلاس جەم­قورلىق تاۋەكەلدەرى بار. مۇگە­دەكتەردىڭ پىكىرىنشە, قايتا ساراپ­تامادان ءوتۋ ماسەلەلەرى مۇل­دەم اقىلعا سىيمايدى جانە كوپ جاع­داي­دا وسى ماسەلەلەرمەن اي­نا­ل­ىسۋعا ۋاكىلەتتى ورگاندار مەن مامان­دار­دىڭ ارەكەتىنە نارازى­لىق تۋعى­زادى, – دەگەن ەدى ع.تاشقاراەۆ.

وسىلايشا, جاردەماقى تا­عايىن­داۋ جۇيەسىنىڭ ولقىلىعى تا­لاي جاننىڭ وبالىنا قالىپ وتىر. نەگىزى قازاقستاندا تاعدىر­دىڭ تالكەگىنە تاباندىلىق تانىتىپ, سىناعىنا سىنىپ كەتپەي جۇرگەن 711,8 مىڭ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جان بار. ونىڭ ىشىندە 104,3 مىڭى مۇگەدەكتىگى بار بالالار. بىل­تىر­دىڭ وزىندە قولدانىستاعى زاڭ­ناماعا سايكەس مەديتسينالىق ۇيىمدار قايتا كۋالاندىرۋدىڭ كەزەكتى مەرزىمىن ەسكەرە وتىرىپ, مۇگەدەكتىگى بار 169,9 مىڭ ادام كەزەكتى كۋالاندىرۋدان وتكەن. ياعني بۇل تىزىمدەگىلەردىڭ باسىم كوپشىلىگى جوعارىدا اتالعان پروبلەمامەن بەتپە-بەت كەلدى دەگەن ءسوز.

ايتپاقشى, بيىلعى 1 قاڭتار­دا­عى جاعداي بويىنشا مۇگە­دەك­تىگى بويىنشا مەملەكەتتىك الەۋ­مەتتىك جاردەماقى الۋشىلار سانى شامامەن 531,3 مىڭعا جۋىق ادامدى قۇرايدى ەكەن. ال مۇگەدەكتىگى بويىنشا مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك جاردەماقىلاردىڭ مول­شەرى ءتيىستى قارجى جىلىنا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى زاڭدا بەلگىلەنەتىن ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنىڭ شاماسىنا قاراي, مۇگەدەكتىك توبىنا جانە سەبەبىنە بايلانىستى تاعايىندالادى دەپ ءتۇسىندىردى بىزگە سالالىق مينيسترلىك وكىلدەرى.

– بيىل اتالعان الەۋمەتتىك جار­دەماقى كولەمى 40 567 تەڭگەنى قۇرادى. بۇگىندە «قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسىندا مۇگەدەكتiگi بو­يىن­شا جانە اسىراۋشىسىنان ايىرىلۋ جاعدايى بويىنشا بەرiلەتiن مەملەكەتتiك الەۋمەتتiك جاردەماقىلار تۋرالى» زاڭنىڭ 12-بابىنا سايكەس مۇگەدەكتىگى بو­يىنشا تاعايىندالاتىن جاردەم­اقى­لاردىڭ مولشەرى مىناداي: ءبىرىنشى توپتاعى مۇگەدەكتىگى بار ادامدارعا ەڭ تومەن كۇنكورىس دەڭ­گە­يى مولشەرىندە ەسەپتەلەتىن اقى – 77 889 تەڭگە, ەكىنشى توپتاعى مۇگەدەكتىگى بار ادامدارعا ەڭ تومەن كۇنكورىس دەڭگەيى مولشەرىندە ەسەپتەلەتىن اقى – 62 068 تەڭگە, ءۇشىنشى توپتاعى مۇگەدەكتىگى بار ادامدارعا 1,04 ەڭ تومەن كۇنكورىس دەڭگەيى مولشەرىندە ەسەپتەلەتىن اقى 42 190 تەڭگە, – دەدى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ الەۋمەتتىك قام­سىز­­داندىرۋ جانە الەۋمەتتىك ساق­تان­دىرۋ دەپارتامەنتىنىڭ ساراپشىسى دۋلات بايباتشاەۆ.