ەلىمىزدە جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 4,8 پايىزدى قۇرادى. ياعني 456,1 مىڭ ادام بوس سەندەلىپ ءجۇر. ونىڭ ىشىندە جۇمىسسىز بولا تۇرا, ونى ىزدەۋگە جانە ەڭبەك ەتۋگە قۇلقى جوق, ءبىلىم الۋمەن نەمەسە وقىتۋمەن اينالىسپايتىن NEET ساناتىنداعى جاستاردىڭ ۇلەسى 6,3 پايىز. بۇل – الاڭداتارلىق جاعداي.
«جاستار اراسىنداعى جۇمىسسىزدىقتىڭ بۇلاي بەلەڭ الۋىنىڭ باستى سەبەبى – كەزىندە شەتەلدىك ماماندارعا باسىمدىق بەرۋدىڭ سالدارى. سونداي-اق جۇمىس ورىندارى مەن ءبىلىم بەرۋ وشاقتارىنىڭ بايلانىسىنىڭ ءالى دە ءالسىز ەكەندىگىنىڭ كورىنىسى. ويتكەنى كوللەدج, ۋنيۆەرسيتەت بىتىرگەن كەي تۇلەكتەر ماماندىق بويىنشا جۇمىس ىستەيىن دەسە, ەكى قولعا ءبىر كۇرەك تاپپاي ءجۇرىپ قالادى. ەلدى مەكەنگە بارايىن دەسە, ول جاقتا تۇراقتاپ قالۋعا جاعداي جاسالماعان. ارينە, «ديپلوممەن – اۋىلعا!», «جاستار پراكتيكاسى» سىندى مەملەكەتتىك باعدارلامالار بار. الايدا ولاردىڭ ورىندالۋى ويداعىداي ەمەس. ءارى قۇجاتتىڭ بەلگىلى ءبىر ەرەجەلەرى جاستاردىڭ كەيبىرىنىڭ بۇل باعدارلامامەن جۇمىسقا تۇرامىن دەگەن ءۇمىتىن سۋ سەپكەندەي باسادى. بانكتەر تاراپىنان 35 جاسقا دەيىنگى ازاماتتارعا تۇرعىن ءۇي الۋعا جەڭىلدىكتەر دە بەرىلگەن. بىراق مۇندا دا شيكىلىك بار. ماسەلەن, پاتەرلەر سانى شەكتەۋلى. اتىراۋ وبلىسىنىڭ وزىندە 50-60 شاقتى عانا. ال ءوتىنىش بەرۋشىلەردىڭ سانى 100-دەن اسادى. بۇلار وسى وڭىردە قالىپ, ايماقتى دامىتۋعا مۇددەلى بولۋى مۇمكىن, بىراق الەۋمەتتىك جاعدايى جوق. سالدارىنان وقىعان ءبىلىمدى ازاماتتار مۇحيت اسىپ, شەتەلگە كەتەدى. قالعانى NEET جاستاردىڭ قاتارىن كوبەيتەدى, – دەيدى ساياساتتانۋشى سايفۋللا ساپانوۆ.
كونسترۋكتيۆتى پىكىرىن ورتاعا سالعان ساياساتتانۋشى تاعى ءبىر پروبلەمانىڭ وزەگىن اشتى. ونىڭ سوزىنشە, جاستار نەمەسە ەگدە جاستاعىلار قاتارىنا جاتپايتىن 40 پەن 50 جاس ارالىعىنداعى ازاماتتاردىڭ جۇمىسسىزدىعى كوپتى الاڭداتىپ وتىرعان جوق.
– كەڭەس وداعى كەزىندە ءبىلىم العان جۇمىسشى كادرلار – قازىر 50-دەن اسىپ كەتكەن ازاماتتار. ولاردىڭ دا بەلگىلى ءبىر بولىگى جۇمىسسىز وتىر. تسيفرلانعان زاماندا ولاردى قايتا وقىتۋ قيىنعا تۇسەدى. بايقاۋىمشا, كوپشىلىگى قاراپايىم كومپيۋتەردى قولدانۋدى دا بىلمەيدى. سالدارىنان ءبىز بۇل ازاماتتاردىڭ الەۋەتىن پايدالانا الماي وتىرمىز. بۇعان ارنايى الەۋمەتتىك زەرتتەۋ جۇرگىزۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن. ويتكەنى وسىنداي ەڭگەزەردەي ازاماتتاردىڭ جۇمىسسىز جۇرۋىنەن قوعامدا ىشىمدىككە سالىنۋ, ودان قالدى قوعامداعى وتە وزەكتى ماسەلە اجىراسۋ فاكتىسى كوبەيدى, – دەدى ول.
سونداي-اق جۇمىسسىزدىق سانىن قاجەتسىز ماماندار قاتارى دا ارتتىرۋى مۇمكىن. ماسەلەن, كەيدە تالاپكەرلەر ەڭبەك نارىعىن زەرتتەمەي, سۇرانىسى تومەن ماماندىقتاردى تاڭداي سالادى. وسىعان بايلانىستى ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ 2-كۋرس ماگيسترانتى شىنار جۇماساتوۆا جاستار اراسىنداعى جۇمىسسىزدىق ماسەلەسىن بىرتىندەپ جويۋ ءۇشىن زامان كوشىنە قاجەتتى داعدىلاردى وقۋ ورىندارى كادر دايارلاۋدا ەسكەرىپ, تالاپكەرگە ماماندىق تاڭداۋدا نارىققا اناليز جاساۋى كەرەك دەيدى.
– بۇگىندە تۋريزم, اۋدارما, مەيرامحانا ءىسى جانە تەڭىزگە بايلانىستى وقۋدى بىتىرگەن ءبىراز تانىسىم باسقا ماماندىقتىڭ اياسىندا جۇمىس ىستەپ ءجۇر. ەگەر ءتۋريزمدى دامىتىپ, ەلدە جاڭا كاسىپ تۇرلەرى اشىلاتىن بولسا, جۇمىس كۇشىنە دەگەن سۇرانىس تا ارتار ەدى. مىسالى, ءبىر قوناقۇي اشىلسا, جۇزدەگەن ازاماتتى جۇمىسپەن قامتيدى. ياعني جاڭا كاسىپ تۇرلەرىن مەڭگەرۋىمىز كەرەك. جەڭىل ونەركاسىپتى دامىتۋ ماڭىزدى. وتاندىق ونىمدەردىڭ سانى ارتقان سايىن ء«وز قولىمىزدى ءوز اۋزىمىزعا جەتكىزىپ» قانا قويمايمىز, جۇمىسسىز جۇرگەن جاستاردىڭ تابىس تابۋىنا سەپ بولامىز. بۇل فاكتوردىڭ جاڭا ماماندىقتارعا دەگەن قىزىعۋشىلىقتى ارتتىراتىندىعىن دا ايتا كەتۋ كەرەك. ناتيجەسىندە, كوپشىلىك وقيتىن ماماندىقتار (بىتىرگەننەن كەيىن جۇمىس تابا الماي قالاتىن) مەن جاڭا ماماندىقتاردىڭ اراسىندا تەڭگەرىم بولادى, – دەدى ش.جۇماساتوۆا.
جالپى, ۇكىمەت 2029 جىلعا قاراي 2,3 ملن جاستى جۇمىسپەن قامتۋدى جوسپارلاپ وتىر. بۇل تۋرالى پرەمەر-مينيستر ءاليحان سمايىلوۆتىڭ توراعالىعىمەن 11 اقپاندا وتكەن كەڭەستە ايتىلعان ەدى. جيىندا جاستار ساياساتى جانە مەكتەپكە دەيىنگى, ورتا, تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ تۇجىرىمدامالارىنىڭ جوبالارى قارالعان-دى. قۇجاتقا سايكەس جاۋاپتىلار جاس كاسىپكەرلەردىڭ ۇلەسىن – 30, جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىقتارىنا جۇگىنگەندەر اراسىنان جۇمىسقا ورنالاستىرىلعان جاستاردىڭ ۇلەسىن 61 پايىزعا دەيىن ۇلعايتۋدى كوزدەپ وتىر.
اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى دارحان قىدىرالى جاستار ساياساتى تۇجىرىمداماسىنىڭ جوباسى 6 باعىت پەن 10 نىسانالى ينديكاتوردى جانە 72 ءىس-شارانى قامتيتىنىن ايتتى. نەگىزگى نوۆەللالاردىڭ ءبىرى – جاستارمەن جۇمىس ىستەۋ جانە ولاردىڭ پروبلەمالارىن شەشۋدە اكىمدىكتەر جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگىن باعالاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن جاستار يندەكسىن ەنگىزۋ.
– ءبىز 2029 جىلعا قاراي مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى تۋرالى جاستاردىڭ حاباردارلىعىن 90%-عا دەيىن, ۆولونتەرلىك, قايىرىمدىلىق جانە ەكولوگيالىق باستامالارعا تارتىلۋ دەڭگەيىن 32%-عا دەيىن ارتتىرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. سونىمەن قاتار اۋىلدىق جەرلەردە تۇراتىن 1,5 ميلليون جاس تسيفرلىق ساۋاتتىلىققا وقىتىلادى, – دەدى مينيستر.
اقىلى بىلىمگە قول جەتكىزە الماعان, ەڭبەك نارىعىن دۇرىس ەسكەرمەي, كەرەكسىز ماماندىق يەسى بولعان جانە اۋىلدا ءوسىپ, ءبىلىم الا الماي قالعان جاستار جۇمىسسىزدىقتىڭ تۋىنداۋىنا ىقپال ەتۋى مۇمكىن. وسى رەتتە وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترى عاني بەيسەمباەۆ كەڭەستە 2023-2029 جىلدارعا ارنالعان مەكتەپكە دەيىنگى, ورتا, تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ تۇجىرىمداماسى نەگىزىندە ەل جاستارىن كوللەدجدەردە سۇرانىسقا يە ماماندىقتار بويىنشا تەگىن ءبىلىم الۋىنا باسا نازار اۋدارىلاتىنىن ايتتى.