ەكىباستۇز ءالى بۇرسەڭ قاعىپ تۇر

وسى اپتانىڭ باسىندا ەكى­باس­تۇز­داعى احۋالعا مەم­لەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ كەزەكتى رەت الاڭ­داۋ­شىلىق تانىتىپ, سۋىق پاتەرلەردە بۇرسەڭدەپ وتىرعان حالىقتىڭ جاعدايىمەن ساناسۋدى تاپسىردى. تۇرعىن ۇيلەردەگى جانە قالانىڭ الەۋمەتتىك نىسان­دا­رىنداعى تەمپەراتۋرالىق رە­جىمدى تۇراقتاندىرۋ بويىنشا كەشەندى شارالاردى قابىلداۋ ءۇشىن سەيسەنبى كۇنى ۇكىمەت باس­شى­سىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى رومان سكلياردىڭ توراعالىعىمەن ارنايى جيىن ءوتتى. سول كۇنى ەكى­باس­تۇزعا ەنەرگەتيكا, يندۋس­­تر­يا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مي­نيس­ترل­ىكتەرىنىڭ, «تكش قازورتالىعى» اق, اتوم جانە ەنەرگەتيكالىق قاداعالاۋ مەن باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ وكىلدەرى جە­تىپ, جون­دەۋ بارىسىمەن تانىستى.

وكىنىشكە قاراي, مينيسترلەر كابينەتى تاراپىنان جەرگىلىكتى حالىقتىڭ الەۋ­مەت­تىك جاعدايىن قولداۋعا, دەنساۋ­لى­عىن وڭالتۋعا قاتىستى شەشىمدى ىستەر باي­قاي المادىق. ۇكىمەت مۇشەلەرى, ودان قال­دى وبلىس بيلىگى پارمەن بەردى ەكەن دەپ ەكىباستۇزداعى جىلۋ پارامەترلەرى دە كو­تە­رىلە قويعان جوق.

«ەكىباستۇزجىلۋەنەرگو» جشس-ىن­دا قا­زىرگى كۇنى جۇيەلى پروب­لەمالار قا­­لىپ­تاسىپ وتىر­عانى بايقالادى. كاسىپ­­ورىن­نىڭ وكىلدەرى جىلۋ ماۋسىمى اياق­تال­ما­يىنشا جاعداي وسى قالپىندا جالعاسا بەرەتىنىن اشىق ايتىپ وتىر. بۇگىندە 10 قازاندىق اگرەگاتىنىڭ نەبارى تورتەۋى عانا – جۇمىس قالپىندا. ونىڭ ەكەۋى – ەنەرگەتيكالىق, تاعى ەكەۋى – سۋ ىسى­تاتىن قازاندىقتار. بۇعان دەيىن 6 قازاندىقتىڭ وزى­مەن جىلۋ پارامەترلەرىن ارەڭ ۇستاپ وتىرعان ستانسادا قازىر جاع­داي ءتىپتى كۇردەلەنىپ كەتكەن. كا­سىپورىن باس­شى­لىعى جىلۋ بەرۋ ۇدەرىسىندەگى ماسەلە­لەر قا­را­شانىڭ سوڭعى كۇندەرىندەگى توتەنشە جاعدايدىڭ سالدارىنان قالىپ­تا­سىپ وتىر دەگەن سىلتاۋ ايتادى. دەي تۇرعانمەن سالانى جاقسى بىلەتىندەر ور­تا­لىقتا جۇيەلى پروبلەمالار وعان دەيىن دە تىركەلگەنىن, سونىڭ ىشىندە اگرەگاتتار ءاۋ باستان-اق قىسقا دا دايىن بولماسا دا جىلۋعا قوسىلا بەرگەنىن ايتادى. ستانسانىڭ نەگىزگى قوجايىنى – «واەك» اك­تسيو­نەرلىك قوعامى تاراپىنان دا بۇگىندە شەشىمدى قا­دامدار بايقالمايدى. كورپوراتسيا قاڭتار ايىندا 48 مىڭنان اسا تۇتىنۋ­شى­نىڭ ارقايسىسىنىڭ شوتىنا ەلەكتر جارىعى ءۇشىن 5 مىڭ تەڭگەدەن وتەماقى تولەپ, ب ۇلىنگەن پاتەرلەردى جون­­دەۋ­گە قاراجات بولگەنى ءمالىم. الاي­دا ستان­سانىڭ جۇمىسىن قالىپقا كەل­تى­رۋ, تەمپە­راتۋرالىق رەجىمدى نور­ما­لىق دەڭ­گەيگە كو­تەرۋ باعىتىندا ەشبىر سترا­تەگيا ۇس­تانباي وتىرعانى كوپ­­شى­لىك­تىڭ نارا­زى­لىعىن تۋدىرىپ جاتىر. پاتەر­لەر­دىڭ كوبىندە بۇگىندە نەبارى 6-8 گرادۋس ارا­لى­عىن­دا جىلۋ ساقتالىپ وتىر. ونىڭ وزىندە كوبى ەلەكتر جىلىت­قىش­تارىن قولدانادى.

ەكىباستۇز قالالىق «وتارقا» گا­زە­تىنىڭ­ ءجۋرناليسى داريا ەرعازينا سۇيەكتەن وتەتىن سۋىق­تىڭ سالدارىنان بۇگىندە قالا حال­­قىنىڭ باسىم بولىگى دەنساۋ­لى­عىنان ايىرىلعانىن اشىنا جەتكىزدى.

– مەنىمەن بىرگە قىزمەت ىس­تەيتىن ارىپتەستەرىمنىڭ بارلىعى دەرلىك وسى سۋىقتان اۋىرىپ, ەم-دوم الىپ جاتىر. بىلتىر قارا­عاندىدان جۋرناليستىك وقۋ­­دى ءبىتىرىپ كەلگەن جاس مامان دا سۋىق ءتيىپ جاتىپ قالدى. ۇيدە دە, جۇ­مىس­تا دا سۋىق. اينالانىڭ بارلىعىن قىس­تىڭ ىزعارى دەندەگەن, ۇيلەردە اۋرۋ-سىرقاۋ جاندار ارەڭ جان ساقتاپ وتىر. ناۋقاستانعان جانداردىڭ سانى كۇن سا­يىن كوبەيىپ كەلە جاتقانى بايقالادى. تۋعان ءۇش باۋىرىمنىڭ پاتەرلەرى دە يت بايلاسا تۇرعىسىز, ازىناپ تۇر. مەكتەپتەر تولىق كەستەمەن جۇمىس ىستەمەيدى, بالالاردى ۇيلەرىنە ەرتە قايتارادى. تەح­نولوگيا دامىعان زاماندا جەو 145 مىڭ حالىق تۇراتىن قالانى جىلىتا الماي وتىر. قىس بويى دەنەمدى سۋىق الىپ, قالعان عۇمىرىمدى ءدارى-دارمەككە بايلاپ بەرگىم كەلمەيدى. مىنە, قىس باسىنان بەرى پاتەرلەرىمىزدە ەلەكتر جىلىتقىشتاردى وشىرگەن جوقپىز. اي سايىن ادامدار جارىق ءۇشىن كەمى 25-26 مىڭ تەڭگەنىڭ تۇبىرتەگى كەلەدى دەپ زار يلەپ وتىر. 70-100 مىڭ تەڭگە جالاقى الاتىن جاندار ەلەكتر قۋاتىنا وسىنشاما تولەسە, ءارى قاراي قالاي كۇن كورمەك؟ ەكىباستۇزدىقتار دا – مەملەكەتتىڭ ءبىر بولشەگى. ءبىزدىڭ ماسەلەمىزگە مەملەكەتتىك دەڭگەيدە ماڭىز بەرىلۋى كەرەك دەپ سانايمىز. مينيسترلەر ەكىباستۇزدىقتاردىڭ جاعدايىن قالاي جەڭىلدەتەمىز دەپ باس اۋىرتۋدىڭ ورنىنا, ناۋرىزدا جىلۋ ءتاريفىن وسىرەمىز دەپ قۇلشىنادى. مۇنى قيىن جاعدايدا وتىرعان قارا حالىقتىڭ جاعدايىمەن ساناسپاۋ دەپ قابىل­داي­مىز. جاپونيادا ءبىر وقۋشى قىز ءۇشىن ەلەكتر پويىزىن توق­تات­پاعان. ال بىزدە 145 مىڭ ادام­نىڭ تاعدىرىنا نەمقۇرايدى قاراپ وتىر. پرەزيدەنتىمىز ايتقان ادىلەتتى قازاقستاندى مۇنداي جاع­دايدا قايتىپ قۇرماقپىز, – دەپ قامىعادى ول.

جىلۋ پارامەترلەرىنىڭ تومەن­دە­ۋىنە بايلانىستى 6 اقپان­نان قالاداعى مەك­تەپ­تەردىڭ كوبى وقۋ­شى­لاردى قاشىقتان وقۋعا كوشىر­دى. وبلىس اكىمدىگىنىڭ اقپا­رىن­­شا, قالا بويىنشا كوپقاباتتى 28 ۇيدە جىلۋ تالاپقا ساي ەمەس. بۇل ۇيلەردىڭ تۇرعىندارى «ەكىباس­تۇز­جىلۋەنەرگو» جىلۋ تولەمىمەن قاتار, ەلەكتر قۋاتى ءۇشىن دە وتەماقى قاراستىرۋ كەرەك دەگەن پى­كىردە. سەبەبى مۇنداعى ءار پاتەر باسى كە­يىنگى ەكى ايدا 25-30 مىڭ تەڭگەدەن شى­عىن­دانۋعا ءماجبۇر.

كومىرلى شاھار تۇرعىنى, م ۇلىك يەلە­رىنىڭ رەسپۋبليكالىق بىر­لەستىگىنىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى الەكساندر رازۋموۆسكي قازىرگى كۇنى «واەك» اق بار سالماقتى جەرگىلىكتى اكىمدىكتەرگە ار­تىپ قويىپ, وزدەرى ىرگەلەرىن اۋلاق سا­لۋعا ارەكەتتەنىپ وتىرعانىن ايتادى. كومپانيانىڭ قۇرىل­تاي­شى­لارى – الەكساندر كلەبانوۆ پەن سەرگەي كان حالىققا شىن جانى اشىسا, وسىنداي قيىن كەزەڭدە كومەك كورسەتىپ, شىعىندارىن جاۋىپ بەرۋگە تالپىنۋى كەرەك ەدى.

«ەكىباستۇز حالقى وسى ۋاقىتقا دەيىن ءتوزىپ كەلدى. شىدامنىڭ دا شەگى بار. ارقادا قىس ناۋرىز ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن جالعاسادى. دەمەك ءالى دە ءبىر جارىم ايداي ۋاقىت تونۋعا تۋرا كەلەدى. وسى ۋاقىت ىشىندە وليگارحتار مۇزداپ وتىرعان جۇرتتىڭ كوڭىلىنە دەمەۋ بولاتىن ءىس جاساماسا, حالىقتىڭ اشىناتىنى اقيقات. ال ونىڭ سوڭى جاقسىلىققا ۇلاستىرمايتىنىن ايتقىم كەلەدى. مۇنىڭ ۇستىنە جەرگىلىكتى تۇرعىن ءۇي ينسپەكتسياسى ماماندارىنىڭ جۇ­مىسىنا قاتىستى دا شاعىمدارىمىز بار. ولار الەۋمەتتىك جەلىلەر مەن مەس­سەندجەرلەردەگى ارنايى چات­تار­عا مونيتورينگ جاساپ قانا وتىرادى. نەگە ولار ءار شاعىمعا وراي ارەكەت ەتىپ, تۇرعىندار اراسىندا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇر­­گىزبەسكە؟ كەرى بايلانىس بول­ما­عان سوڭ كوپشىلىكتى اشۋ-ىزا كەر­نەيدى», دەيدى بەلسەندى ازامات.

سارسەنبىنىڭ ساتىندە ۇيىم­داس­­تى­رىلعان ار­نايى بريفينگتە «پاۆلودارەنەرگو» اق-نىڭ بۇرىنعى باس ديرەكتورى ۆاديم لەسين وتكەن قاڭتار ايى ءۇشىن ەكى­باس­تۇزدىق ابونەنتتەردىڭ جىلۋ تولە­مى­نە 70 پايىز جەڭىلدىك جاسالاتىنىن جەت­كىزدى. «تۇر­عىن­داردىڭ ەلەكتر جارىعىنا جۇم­سا­عان شىعىندارى بەلگىلى ءبىر كولەمدە وتەلە مە؟» دەگەن سۇراققا قالا باسشىسى ايان بەيسەكين «جوق» دەپ جاۋاپ بەردى. اكىمنىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, 2023 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىنداعى وتەم­­اقىنى «ەكىباستۇزجىلۋەنەرگو» كوم­­پانياسى ءوز موينىنا العان. قازىرگى كۇنى كاسىپورىننىڭ قارجىلىق جاعدايى تۇر­­عىنداردىڭ بۇل تالابىن ورىنداۋعا قاۋقارسىز.

ال ۆ.لەسيننىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ستانساداعى قازاندىق اگرەگاتتارىنىڭ ءجيى-ءجيى توقتاي بەرۋىنە كوممۋنالدىق جەلىلەردەگى جۇيەلى اپات كەزىندە كۇل-قوقىستىڭ جىلۋ سۋىنا ارالاسىپ كەتۋى سەبەپ بولىپ وتىرعان كورىنەدى. لاس سۋ قۇرال-جابدىقتى بىلعاپ, سالدارىنان قازاندىقتار ءسونىپ قالادى. «ستانسادا كىدىرۋلەر الداعى كۇندەرى دە جالعاسا بەرەدى. ءبىر اگرەگاتتى قوسساق, ەكىنشىسى سىر بەرىپ تۇرىپ قالادى. قاڭتار ايىندا قالىپتى تەمپەراتۋرانى نەبارى 6 كۇن عانا ۇستاپ تۇرا الدىق. ورتالىقتىڭ قۇ­رال-جابدىقتارىن قىس ۋاقىتىندا تولىق تازارتۋ مۇلدە مۇمكىن ەمەس. جىلۋ ماۋى­سىمى اياقتالعان سوڭ عانا بۇل ىسكە كىرى­سەمىز», دەيدى ول.

قاراشا ايىنان بەرى جوندەۋ بريگادالارى جىلۋ جەلىلەرىندەگى زاقىمدالعان 150 تۇستى قالپىنا كەلتىرگەن. قازىرگى كۇنى قالا بويىنشا ماگيسترالدىق جەلىلەردە – 9, ورامىشىلىك قۇبىرلاردا 10 زاقىمدانۋ تىركەلگەن. شاھاردا توتەنشە جاعدايدان 346 پاتەر ب ۇلىنسە, سونىڭ 150-دەن استامى بۇگىندە جوندەۋ بريگادالارىمەن بۇتىن­دەلگەن. قالعانى الداعى ۋاقىتتا جون­­دەلەدى.

قازىر قالادا جىلىتۋ ماۋسى­مى اياق­تال­­عاننان كەيىن باس­تالا­تىن كەڭاۋ­قىم­­دى جوندەۋ ناۋ­قا­نىنا دايىندىق قىزۋ. جىلۋمەن جابدىقتاۋ جۇيەلەرىنە تەحني­كالىق اۋديت جۇرگىزىلىپ جاتىر. ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا كەشەندى شارالارعا قاجەت قاراجاتتىڭ سوماسى بەلگىلى بولادى. ا.بەيسەكين جال­پى ۇزىندىعى 5 كم بولاتىن ءتورت جىلۋ ماگيسترالىن جاڭارتۋعا جسق ازىر­لە­نىپ بولىپ قالعانىن, بۇعان قوسا 25 كم جەلىدە گيدراۆليكالىق سىناۋلار جۇرگىزۋگە ستەمالىق قۇ­جات­تار ازىر­لەن­گەنىن باياندادى. انىقتالعان قۇبىر ساڭى­لاۋلارى مەردىگەر كومپانيالارمەن جامالادى. جسق مەملەكەتتىك ساراپتامادان وتپەيىنشە, الداعى جوندەۋ جۇمىستارى قالاداعى جىلۋ جەلى­لەرىندەگى توزۋ كورسەتكىشىن قانشا پايىزعا تومەن­دە­تەتىنىن تاپ باسىپ ايتۋ قيىن.

پاۆلودار وبلىسى,

ەكىباستۇز قالاسى